Estaos Xuníos d'América

De Uiquipedia
(Redirixío dende Estaos Uníos)
Saltar a: navegación, buscar
United States of America
Bandera d'Estaos Xuníos Escudu d'Estaos Xuníos
Bandera d'Estaos Xuníos Escudu d'Estaos Xuníos
Lema nacional:
(1776 - ) E Pluribus Unum
(Llatín: De munchos, ún)
(1956 - ) In God We Trust
(Inglés: En Dios confiamos)
Himnu nacional: The Star-Spangled Banner
Situación d'Estaos Xuníos
Capital
 • Población
 • Coordenaes
Washington DC
617.996 (2011)
38°53′ N 77°02′ O
Mayor ciudá Nueva York
Idiomes oficiales Nengún a nivel federal. L'inglés de fechu.
Forma de gobiernu República federal, constitucional y presidencialista
Barack Obama
Joe Biden
Independencia

 • Declarada
 • Reconocida
(de Gran Bretaña
na Guerra Revolucionaria)
4 de xunetu de 1776
3 de setiembre de 1783
Superficie
 • Total
 • % agua
Llendes
Costes
Puestu 3º
9.631.418 km²
2,198%
12.219 km
19.924 km
Población
 • Total
 • Densidá
 • Densidá
Puestu 3º
311.591.917 (xunetu 2011 est.)
31 ab./km²
31 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2010)
 • PIB per capita
Puestu 1º
US$ 14.526.550 millones
US$ 46.860 (3u)
Moneda Dólar de los Estaos Xuníos ($, USD)
Xentiliciu de los Estaos Xuníos
norteamericanu, -a, -o; americanu, -a, -o
Zona horaria
 • en Branu
CET (UTC-5 a UTC -10)
CEST (UTC-4 a UTC -10)
Dominiu d'Internet .us
Códigu telefónicu +{{{códigu_telefónicu}}}
Prefixu radiófonicu WAA-WZZ
Códigu ISO 840 / USA / US
Miembru de: ONX, OTAN, OEA, APEC, OCDE, OSCE, G-8
Sitiu web del Gobiernu:
{{{web_gobiernu}}}

Los Estaos Xuníos d'América[1] son una federación de 50 estaos, xunto a otres entidaes, asitiaos n'América del Norte.

El Distritu de Columbia ye la sede'l gobiernu federal.

Puerto Rico, Guam, les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos, les Islles Marianes del Norte, y Samoa Americana son territorios de los Estaos Xuníos.

Historia[editar | editar la fonte]

Colonizada por migraciones asiátiques nel XI mileniu a.C., nel sieglu XVI foi esplorada por españoles, ingleses y franceses. L'asentamientu continuu européu más antiguu ye San Agustín (Florida), fundáu pol asturianu Pedro Menéndez d'Avilés, tres esterminar una comunidá hugonote que fuxere de la persecución nel so país.

Mentanto los españoles ocupaben Florida, ingleses, franceses, holandeses y suecos ocupaben el noreste del actual país. A mediaos del sieglu XVII los ingleses ocuparon los territorios de les restantes naciones menos el territoriu francés que foi cedíu tres la Guerra de los siete años (1763).

Tres la guerra d'independencia de los Estaos Xuníos surdió Estaos Xuníos con llendes al norte col Canadá británicu y al sur y oeste coles posesiones españoles, col ríu Mississippi como frontera. La compra de Louisiana en 1803 duplicó'l territoriu del nuevu país y en 1846 yá ocupaba'l territoriu continental actual (Alaska compraríenla a los rusos en 1867). Tres la Guerra de Secesión la parte noroeste del país anició la revolución industrial convirtiéndose en primera potencia nesi sen en 1892. Tres la Primera Guerra Mundial tenía formáu un imperiu colonial y dominaba'l mercáu mundial de capitales. Tres la Segunda Guerra Mundial convirtióse en superpotencia cola Xunión Soviética y en 1991 n'hiperpotencia.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Ver Estaos d'Estaos Xuníos

Mapa de los Estaos Xuníos

Política y gobiernu[2][editar | editar la fonte]

Organización política[editar | editar la fonte]

La Constitución estaunidense, promulgada'l 17 de setiembre de 1787, ye la constitución escrita más antigua del mundu. Tien namái siete artículos, magar que foi enmendada 27 vegaes. Les diez primeres enmiendes que se-y añedieron son conocíes col nome de Declaración de Derechos, que foi aprobada pol congresu en avientu de 1791. La nación ta estructurada como un estáu federal; cada estáu ta sodividíu en condaos, y estos en distritos y municipios.

El poder executivu exércelu'l presidente del país, que ye elexíu xunta'l so vicepresidente pa cuatro años. Ta permitida la reelección pa un segundu mandatu. El vicepresidente preside les sesiones del Senáu y sustitúi al presidente en casu de muerte, renuncia o incapacidá. El poder llexislativu reside nel Congresu, una estructura bicameral formada pol Senáu y la Cámara de Representantes. El Senáu fórmenlu 100 senadores, en númberu de dos por cada estáu de la xunión, mentanto que'l númberu de representantes va en proporción a la población de cada estáu. No que cinca al poder xudicial, el so muérganu supremu ye la Corte Suprema. Esta nun puede ser abolida pol Congresu, que puede, por embargu, suprimir tribunales federales. La Corte Suprema fórmenla nueve maxistraos, nombraos con calter vitaliciu pol presidente tres la ratificación del Senáu.

Cada estáu, pela so banda, ta mandáu por un gobernador y tien un congresu bicameral. Namái Nebraska tien un únicu cuerpu llexislativu.

Gobiernu[editar | editar la fonte]

El presidente del país ye, dende'l 20 de xineru de 2009, Barack Hussein Obama. El so vicepresidente, que ye tamién presidente del Senáu, ye Joe Biden. El presidente (speaker) de la Cámara de Representantes ye John Boehner, y el cabezaleru de la mayoría del Senáu ye Harry Reid. Los ministros llámense equí secretarios, y son los siguientes:

  • Xefe de Gabinete: Jack Lew.
  • Estáu: Hillary Clinton.
  • Defensa: Leon E. Panetta.
  • Tesoru: Timothy Geithner.
  • Agricultura: Tom Vilsack.
  • Comerciu: John E. Bryson.
  • Enerxía: Steven Chu.
  • Trabayu: Hilda Solís.
  • Vivienda y Desarrollu Urbanu: Shaun Donovan.
  • Tresporte: Ray LaHood.
  • Educación: Arne Duncan.
  • Sanidá y Servicios Humanos: Kathleen Sebelius.
  • Asuntos de los Veteranos: Eric Shinseki.
  • Interior: Ken Salazar.
  • Xusticia: Eric Holder.
  • Departamentu de Seguridá del Territoriu Nacional: : Janet Napolitano.

Hai, tamién, cuatro asesores presidenciales, que son los que vienen darréu:

  • Seguridá Nacional: Tom Donilon.
  • Comerciu Esterior: Ron Kirk.
  • Política Antidrogas: Gil Kerlikowske.
  • Conseyu d'Economía Nacional: Gene Sperling.

Economía[editar | editar la fonte]

Los Estaos Xuníos son una potencia económica, con un Productu Interior Brutu que ye'l mayor del mundu.

El país cunta con importantes recursos minerales, y estensos xacimientos d'oru, petroleu, carbón y uraniu. Les principales producciones agrícoles son el maíz, el trigu, el zucre y el tabacu. Na industria destaquen los automóviles, l'aeronáutica y los productos electrónicos. Sicasí, el principal seutor económicu ye'l sector servicios. Los Estaos Xuníos son el tercer destín turísticu, detrás de Francia y España.

Los principales socios comerciales de los Estaos Xuníos son Canadá y México, países colos que tien robláu el Tratáu de Llibre Comerciu d'América del Norte, conocíu poles sigles NAFTA n'inglés. Otros importantes socios comerciales son China y Xapón.

Demografía [3][editar | editar la fonte]

Según una estimación del U.S. Census Bureau (oficina encargada de la ellaboración del censu nos Estaos Xuníos) el país tenía, en xunetu de 2011, una población estimao de 311.591.917 habitantes.

Los Estaos Xuníos tán compuestos étnicamente (2010) por un 72,4% de blancos, un 16,3% d'hispanos, un 12,6% d'afroamericanos, un 4,8% d'asiáticos, un 0,9% d'indios americanos y nativos d'Alaska y un 0,2% de nativos de Hawaii. Hai tamién un 2,9% de la población de xente que ye un amiestu de dos races, y un 6,2% que cai embaxu la categoría "otres races".

La población hispana, la de mayor crecimientu nel país, yera nesa data de 50.477.594 persones. Dientro d'ellos rescamplen los d'orixe mexicanu (63%, 31.798.258 persones), portorricanu (9,2%, 4.623.716 persones) y cubanu (3,5%, 1.785.547 persones).

Les principales árees metropolitanes del país yeren nel 2010, según una estimación del U.S. Census Bureau, les que vienen darréu:

Área Metropolitana Estáu Población
Nueva York Nueva York 18.897.000
Los Ángeles California 12.829.000
Chicago Illinois 9.461.000
Dallas Texas 6.372.000
Filadelfia Pennsylvania 5.965.000
Houston Texas 5.947.000
Washington DC Distritu de Columbia 5.582.000
Miami Florida 5.565.000
Atlanta Georgia 5.269.000
Boston Massachusetts 4.552.000
San Francisco California 4.335.000
Detroit Michigan 4.296.000

Cultura[editar | editar la fonte]

Los Estaos Xuníos son anguaño ún de los focos más importantes de la creación artística y de renovación de la conocencia. Sicasí, bien de manifestaciones culturales de los Estaos Xuníos queden tapecíes por una cultura popular, difundida masivamente nel mundu enteru per aciu del cómic, el cine, la música y internet. Son asina frecuentes, sobre manera n'Europa, les descripciones y les crítiques de la cultura de los Estaos Xuníos como una socultura o una cultura imperialista.

La cultura de los Estaos Xuníos tien una base anglosaxona, pero son tamién importantes otres aportaciones:

  • La herencia amerindia.
  • La influyencia hispana, especialmente n'estaos como California, Nuevu México y Texas.
  • Los inmigrantes europeos y xudíos.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Estaos Xuníos
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Cartafueyos Normativos. Nomes de los países del mundu y de les sos capitales y xentilicios, Academia de la Llingua Asturiana, 2010; ISBN 987-84-8168-500-8
  2. Los datos recoyíos nesti apartáu tán sacaos del Anuario Iberoamericano 2012 del Real Instituto Elcano y l'Agencia Efe. Disponible en http://www.anuarioiberoamericano.es/
  3. Los datos recoyíos nesti apartáu tán sacaos del Anuario Iberoamericano 2012 del Real Instituto Elcano y l'Agencia Efe. Disponible en http://www.anuarioiberoamericano.es/


Países d'América
Antigua y Barbuda | Arxentina | Islles Bahames | Barbados | Belize | Bolivia | Brasil | Canadá | Chile | Colombia | Costa Rica | Cuba | Dominica | República Dominicana | Ecuador | Estaos Xuníos d'América | Granada | Guatemala | Guyana | Haití | Hondures | México | Nicaragua | Panamá | Paraguay | Perú | El Salvador | Saint Kitts y Nevis | Saint Lucia | Saint Vincent y les Granadines | Surinam | Trinidad y Tobago | Uruguay | Venezuela | Xamaica

Dependencies: Anguilla | Islles Bermudes | Islles Caimán | Clipperton | Guadalupe | Guyana Francesa | Groenlandia | Islles Malvines | Islles Turques y Caicos | Montserrat | Martinica | Puerto Rico | Shag Rocks | Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur