Inglés

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Uiquipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener

L'idioma inglés ye una llingua xermánica occidental col so orixe n'Inglaterra. Tien unos 400 millones de falantes nativos, magar que como llingua franca mundial la cifra de persones que l'albidren pue ser de 1.000 millones.

English (Inglés)
Faláu en: Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of Canada.svg Canadá
Flag of Australia.svg Australia
Flag of New Zealand.svg Nueva Zelanda
Flag of Ireland.svg Irlanda
Flag of Barbados.svg Barbados
Flag of Sudan.svg Sudán
Bandera de Kenya Kenya
Flag of Tanzania.svg Tanzania
Flag of Zambia.svg Zambia
Flag of Zimbabwe.svg Zimbabwe
Bandera de Botswana Botswana
Flag of Namibia.svg Namibia
Flag of Ghana.svg Ghana
Flag of Nigeria.svg Nixeria
Flag of Sierra Leone.svg Sierra Leone
Rexón:
Falantes:

• Nativos:
• Otros:

508 millones

• 309 a 400 millones
• 199 millones

Puestu: 3u (Ethnologue 1996)
Filiación xenética: Indoeuropéu

 Xermánicu
  Occidental
   Anglo-frisón
    Ánglicu
     Inglés

Estatus oficial
Oficial en: 53 países
Naciones Xuníes
Xunión Europea
Mancomunidá de Naciones

Conseyu d'Europa
OTAN
TLCAN
OEA
Organización de la Conferencia Islámica
Pacific Islands Forum
UKUSA

Reguláu por:         
Códigos
ISO 639-1 en
ISO 639-2 eng
ISO 639-3 eng
Anglospeak(800px).png
Estensión del Inglés
Ver tamién:
Idioma - Families - Clasificación de llingües


Ye descendiente d'idiomes falaos poles tribus xermániques d'Anglos, Saxones y Xutos asitiaos na fastera suroriental d'Inglaterra nel sieglu V, espardiéndose posteriormente sobre territorios ocupaos por idiomes celtes qu'angüaño sobreviven n'Escocia, Gales, Cornualles ya Irlanda.

Esti inglés ye conocíu como inglés antiguu, llueu influyíu pol noruegu antiguu de los invasores viquingos. La invasión normanda de 1066 fizo que la llingua de cultura fuera el francés, calteniéndose na alministración de xusticia hasta'l sieglu XVIII. L'inglés foi la llingua popular desprestixada hasta'l sieglu XV, conociéndose como inglés mediu. Nesta dómina s'inxertaron pallabres d'orixe llatín, qu'anguaño formen la metá del vocabulariu. L'inglés perdió la mayor parte de les inflexiones propies del tueru xermánicu. Hacia l'añu 1500 tuvo llugar el llamáu Gran camudamientu vocálicu tresformando la llingua nel actual Inglés modernu.

Beowulf y los Cuentos de Canterbury son los meyores exemplos del inglés premodernu.

La obra de William Shakespeare tamién influyó nel inglés actual, asina como l'espardimientu del idioma por mor del imperiu británicu, que fizo que llingües de tou'l mundu influyeren nel léxicu.


Distribución xeográfica[editar | editar la fonte]

Ye la primera llingua en: Antigua, Australia Bahames, Barbados, Bermuda, Dominica, Estaos Xuníos, Granada, Guyana, Nueva Zelanda, Reinu Xuníu, Saint Kitts y Nevis, Saint Vincent y les Granadines, Saint Lucia, Trinidad y Tobago, Xamaica y Xibraltar

Ye primera llingua en Belize (col castellanu), Canadá (col francés), India (col hindi y otres 17 llingües nos distintos estaos), Irlanda (col irlandés), Singapur (col malayu, chinu, tamil) y Sudáfrica (col zulú, xosa, afrikaans y sotho septentrional).

Ye llingua oficial, magar que non la nativa en Camerún, Filipines, Fiji, Gambia, Ghana, Hong Kong, Kenya, Kiribati, Lesotho, Liberia, Malta, les Islles Marshall, Estaos Federaos de Micronesia, Namibia, Nixeria, Papúa Nueva Guinea, Pakistán, Samoa, les Islles Salomón, Sierra Leone, Swazilandia, Tanzania, Zambia y Zimbabwe.

Variedaes rexonales[editar | editar la fonte]

Europa[editar | editar la fonte]

  • Británicu - El emplegáu pola BBC ye consideráu el modelu d'idioma.
  • Irlandés
  • Escocés

América[editar | editar la fonte]

  • Norteamericanu (Estaos Xuníos)
  • Canadianu
  • Caribeñu
  • Xamaicanu
  • Inglés de Terranova
  • Espanglish

Oceanía[editar | editar la fonte]

  • Australianu
  • Neozelandés

Asia[editar | editar la fonte]

  • Indiu
  • Manglish
  • Singlish
  • Filipín

África[editar | editar la fonte]

  • Liberianu
  • Sudafricanu


Soníos[editar | editar la fonte]

Vocales[editar | editar la fonte]

Según IPA
Alfabetu fonéticu internacional SAMPA pallabra
[i(:)] [i(:)] bead
[ɪ] [I] bid
[e(ɪ)] [e(I)] bayed
[ɛ] [E] bed
[æ] [{] bad
[ɒ] [Q] bod 1
[ɔ(:)] [O(:)] pawed 2
[a(:)] [a(:)] bra 2
[o(ʊ)] [o(U)] bode
[ʊ] [U] good
[u(:)] [u(:)] booed
[ʌ] [V] bud
[ɝ(:)] [3(`)(:)] bird 3
[aɪ] [aI] buy
[aʊ] [aU] bough
[ɔɪ] [OI] boy
[ə] [@] Rosa's 4
[ɨ] [1] roses 5

Notes:

Les vocales son les que más estremancia presenten ente les distintes rexones.

  1. En norteamericanu, el soníu correspondiente ye [A] (en SAMPA).
  2. Munchos dialeutos del norteamericanu nun tienen esta vocal.
  3. Nos dialeutos non-róticos, esti soníu ta meyor representáu con [ɜ:] (IPA)/[3:] (SAMPA)
  4. Munchos norteamericanos nun estremen ente estes dos vocales, pronunciándoles col soníu schwa ([ə]).
  5. Esti soníu ye tamién trescritu con [i] o [ɪ] (IPA)/[I] (SAMPA).

Consonantes[editar | editar la fonte]

Esti sistema consonánticu del inglés usa símbolos del alfabetu fonéticu internacional (IPA) con símbolos SAMPA nos corchetes:

bilabial llabiodental interdental alveolar palato-alveolar palatal velar glotal
oclusiva oclusiva billabial sorda (p) [p] oclusiva billabial sonora (b) [b]]] oclusiva alveolar sorda (t) [t] oclusiva alveolar sonora (d) [d]]] oclusiva velar sorda (k) [k] oclusiva velar sonora (g) [g]
nasal nasal billabial (m) [m] nasal alveolar (n) [n] nasal velar ŋ [N] 1
flap flap alveolar ɾ [4] 2
fricativa llabiodental sorda [f] llabiodental sonora [v] dental sorda [T] dental sonora; [D] 3 alveolar sorda [s] alveolar sonora [z] postalveolar sorda [S] postalveolar sonora [Z] velar sorda [x] 4 glotal sorda [h]
africada tʃ [tS] dʒ [dZ]
approximant ʍ [W] 5 llabial-velar approximant|w [w] [[alveolar approximant|ɹ [r\] [[palatal approximant|j [j]
lateral approximant l [l]
  1. Engma (/ŋ/) n'acentos británicos nortiegos aparez solo enantes de /g/.
  2. /ɾ/ ye un alófonu de /t/ y /d/ en norteamérica. Ye'l soníu de "tt" o "dd" nes pallabres latter y ladder, que son homófones en norteamérica. Ye'l soníu de la "r" en asturianu (dientro de pallabra).
  3. En Cockney, les interdentales /θ/ and /ð/ tan uníes con /f/ and /v/, y notros dialeutos, como l'afroamericanu, /ð/ con /d/. #La fricativa velar sorda (/x/) ye usada por escoceses o galeses pa pallabres celtes como loch (`lax) ]
  4. W sorda (/ʍ/) alcuéntrase en escocés, clas alta británica, en parte del este de los Estaos Xuníos y Nueva Zelanda. Nos demás dialeutos pronúnciase /w/.


Orixe del vocabulariu[editar | editar la fonte]

L'orixe del actual vocabulariu ta influyíu pola llarga presencia normanda nel país asina como l'influxu del llatín al traviés de toles dómines. El porcentaxe de cada llingua ye'l que vien darréu:


Escritura[editar | editar la fonte]

Usa l'alfabetu llatín. La ortografía nun ye fonolóxica sinon histórica, tando considerada como una de les llingües más abegoses d'aprender de les qu'usen esi alfabetu.


Enllaces esternos[editar | editar la fonte]