Eslovenia

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Republika Slovenija
República d'Eslovenia
Bandera d'Eslovenia Escudu d'Eslovenia
Bandera d'Eslovenia Escudu d'Eslovenia
Lema nacional: Nun tien
Himnu nacional: Zdravljica
Situación d'Eslovenia
Capital
 • Población
 • Coordenaes
Ljubljana
265.881 (2002)
46°03′ N 14°30′ E
Mayor ciudá Ljubljana
Idiomes oficiales Eslovenu¹
Forma de gobiernu República parllamentaria
Borut Pahor
Miro Cerar
Gregor Virant
Independencia
 • Declarada
 • Reconocida
De Yugoslavia
25 de xunu de 1991
1992
Superficie
 • Total
 • % agua
Llendes
Costes
Puestu 153º
20.253 km²
0,6%
1.334 km
46,6 km
Población
 • Total
 • Densidá
 • Densidá
Puestu 143º
2.047.000[1]
101 ab./km²
101 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2008)
 • PIB per capita
Puestu 81º
€ 44.429 millones
US$ 29.472
Moneda Euru (EUR/)²
Xentiliciu eslovenu, -a, -o
Zona horaria
 • en Branu
CET (UTC+1)
CEST (UTC+1)
Dominiu d'Internet .si
Códigu telefónicu +386
Prefixu radiófonicu S5A-S5Z
Códigu ISO 705 / SVN / SI
Miembru de: UE, ONU, OTAN, OSCE, COE
Sitiu web del Gobiernu:
{{{web_gobiernu}}}
¹ L'italianu y l'húngaru son llingües oficiales nos conceyos que cuenten con eses comunidaes, ello ye: italianu nes trés llocalidaes costeres (Koper, Piran, Portorož e Izola, n'italianu Capodistria, Pirano, Portorose e Isola, respeutivamente) y húngaru en Prekmurje.
² Enantes del 1 de xineru de 2007 usábase'l tolar como moneda nacional.

La República d'Eslovenia ye un país d'Europa Central. Llenda con Italia al oeste, col mar Adriáticu pol suroeste, con Croacia pol sur y el este, con Hungría pol noreste y con Austria pol norte.

Tien una población de 2.009.000 habitantes y del orde de 400 000 eslovenos viven fuera del so país, principalmente nos Estaos Xuníos d'América.

Posee estenses viesques. La identidá eslovena ta sofitada sobro too na so cultura, llingua ya hestoria.

La Eslovenia d'anguaño formóse'l 25 de xunu de 1991 al dixebrase de Yugoslavia. Pa facer efeutiva la so independencia, Eslovenia enfrentóse a les fuercies armaes federales de Yugoslavia nún curtiu conflitu armáu denomáu Guerra de los diez díes.

Hestoria[editar | editar la fonte]

Mapa de Karantania al rodiu del añu 800.

Los eslovenos asitiáronse na rexón, poblada n'antigüedá por ilirios y celtes, nel sieglu VI edC, estendiéndose postreramente dende Viena hasta'l Danubiu, ensin aportar a ensamar un estáu. Nel añu 595 rexístrase la cita, (por parte del hestoriador lombardu Paulus Diáconus), del primer estáu estable eslavu y eslovenu como "Provincia Sclaborum", que llueu conoceríase como Carantania.

Nel añu 623, les tribus eslovenes foron amestaes al estáu de Samo, y en 630 surdió n'autual Carintia (Austria) un ducáu independiente empobináu por Valuk, primer soberanu eslovenu. En 745, los francos somorguiaron a los pueblos eslovenos de Carantania, que foron cristianizaos por Carlomagno (788). Foi gracies a la xera del duque Domitian que la conversión al Cristianismu féxose ensembre. Caberamente, entá na dómina de Carlomagno, nel añu 802 el duque Domitian muerre, llueu sedría reconocíu santu. Haza'l añu 828 el Ducáu de Carantania ocupa l'autual territoriu d'Austria y Eslovenia.

Nel sieglu X, los húngaros dominaron la rexón, que pasó llueu al imperiu de los Habsburgo (s. XIII). En 1573, eslovenos y croates protagonizaron un allevantamientu, que foi amatagáu. Nos sieglos XVI y XVII, Eslovenia foi ocupada polos turcos.

A partir de 1867, el pueblu eslovenu ingresó al imperiu de Austria-Hungría y llueu quedó dixebráu ente Italia, Hungría y Austria. Al finar la Primera Guerra Mundial, Eslovenia integróse al Reinu de los Serbios, Croates y Eslovenos, qu'en 1929 tomó'l nome de Reinu de Yugoslavia. Durante la Segunda Guerra Mundial foi invadida poles potencies del Exe y dempués pasó a integrar la República Federativa Popular de Yugoslavia. Llueu recuperó'l Kras, Istria y los Alpes Xulianos. Durante más de 40 años el so desendolque dió-y protagonismu na federación yugoslava, pero al empar foi alimentáu el so nacionalismu, que finó cola separtación de la Lliga de los Comunistes d'Eslovenia de la Lliga yugoslava.

N'abril de 1990 celebráronse les primeres eleiciones llibres, nes que s'impuso una coalición nacionalista conservadora. Sicasí, l'ex-líder de la Lliga Comunista, Milan Kucan, foi elexíu presidente como candidatu independiente. En xunetu del mesmu añu, l'Asamblea proclamó la soberania de la república y la reponderancia de les lleis republicanes sobro les federales. En 1991, tres d'un referéndum, Eslovenia proclamóse independiente, pero la soberania foi reconocida al añu siguiente.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Monte Triglav.

El territoriu d'Eslovenia, ábrese al mar Adriáticu sobro'l golfu de Trieste, au s'alcuentra el puertu de Koper, tien un relieve enforma variáu y predominantemente montañosu. Los Alpes Xulianos estiéndense sobro gran parte de la so superficie, haza'l NO, y nellos alcuéntrase el monte Triglav, el picu más altu del país (2.864 m)[2] y allugáu metanes xunto de la llende con Italia. Esti seutor de los Alpes caltien importantes güelgues de la era cuaternaria, como'l llagu Bled, conocíu pola so llexendaria belleza. Los montes Karawanken, el macizu cristalín de Pohorje (1.540 m) y les mesetes calcárees de Notranjsko y Dosejsko, nel S, completen el paisax montañosu d'esti antigu territoriu yugoslavu. La rexón kárstica, una llanada caliar que s'estiende dende Liubliana hasta'l llitoral, presenta grandes cavidaes furaes polos ríos soterráneos, ente les qu'hai de solliñar les grutes de la Postojna, de 19 m de llonxitú. Predomina'l clima alpín, con iviernos cutios y branos dondos, sacantes nes estayes averaes al mar, au ye mediterraneu.

Les precipitaciones añales superen polo xeneral los 700 mm y puen llegar hasta los 1 000 mm. Esta abondancia de lluvies fai que'l 46 % de la superficie eslovena se presente como una masa de viesques frondoses, au destaquen les plantaciones de carbayos, fayeos y coníferes. Sicasí, l'ausencia d'un plan de proteición d'estos terrenos tien prevocao que la cuarta parte de los árboles padezan defoliación pol efeutu de la contaminación. Daqué asemeyao tien asocedío col ríu Sava, anguaño el más contamináu del país, y que tien dexao d'apurrir agua potable. Arriendes d'esta corriente d'agua, hai de solliñar el Drava, afluyente del Danubiu, el ríu Soca, que desemboca nel mar Adriáticu, y el Kupa, a lo llargo de parte de la llende con Croacia.

Economía[editar | editar la fonte]

De los tres países d'Europa del Este que pretendíen entrar nel euro el 1 de xineru de 2007 namái ún, Eslovenia tenía cumplío colos criterios afitaos nel Tratáu de Maastricht. El criteriu más abegosu de cumplir foi la inflación, cuya tasa media nun tenía d'esceder en más de 1,5 puntos la de los tres países meyor allugaos de la UE, daqué qu'Eslovenia llogró cumplir na seronda de 2005. Estonia y Lituania, en cambéu, suspendieron n'inflación y tovieron qu'aguardar. N'Eslovenia tiníen la esperiencia de lo que significaba tener una mayor inflación cola Xunión Europea (UE). Dende 1996, los precios medraron un 14% más que la media de la UE (mientres que, por exemplu, el diferencial de Lituania nesi mesmu periodu namái foi del 8,5%).

Eslovenia foi, poro, el primeru de los nuevos miembros de la Xunión Europea (UE) qu'entró na estaya euro porque cumplía tolos criterios de converxencia desixíos. El 11 de xunetu de 2006 el Ecofin (Conseyu de ministros d'Economía y Finances de la UE) aprebó la incorporación d'Eslovenia na estaya euro, fixando el tipu de cambéu de 239,640 dólares eslovenos pol euro. Eslovenia ye'l decimotercer país del euro. Calcúlase que'l añu 2007 n'Eslovenia el desemplegu algame una media añal del 6,5 por cientu, mientres que'l PIB por habitante sedrá de 14.500 euros per cápita, colo qu'Eslovenia ya s'alcuentra cerca de dos de los "vieyos" miembros de la Xunión, Portugal y Grecia.

Demografía[editar | editar la fonte]

Según el censu de 2003, Eslovenia cuntaba con 2.011.614 habitantes. Los principales grupos étnicos del país son: eslovenos (89%); croates, serbios, bosnios y otres nacionalidaes de la ex Yugoslavia (5,9%); y les minoríes húngara ya italiana (0,5%). La esperanza de vida en 2000 yera de 71,8 años pa los homes y 79,5 años pa les muyeres, sicasí, en 2004 medró a 72,1 años pa los homes y 79,8 pa les muyeres.

A partir de 2004, hai estimaciones d'un númberu de persones borraes alministrativamente que cimblaría ente'l 1% y el 10% (La Corte Suprema ordenó la reinstauración de los drechos de persones borraes en 2004).

Con 95 hab./km², Eslovenia ta nos caberos puestos ente los países europeos en densidá de población (comparar colos 320/km² pa los Países Baxos o los 195/km² pa Italia). Al rodiu del 50% de la población total vive nes estayes urbanes, mientres que'l restu failo nes arees rurales.

L'idioma oficial ye l'eslovenu, que ye miembru del grupu d'idiomes eslavos del sur. L'húngaru y l'italianu esfruten d'estatus de llingua oficial nes rexones étnicamente entemecíes a lo llargo de les llendes italiana y húngara.

Llingües[editar | editar la fonte]

La llingua oficial d'Eslovenia ye l'eslovenu, de la familia de les llingües esláviques. En 2002, l'eslovenu yera la llingua nativa del 88% de los habitantes de país. Asina mesmo, l'eslovenu ye la llingua emplegada pol 92% de la población nel so entornu familiar. Estos datos ponen a Eslovenia ente los países más homoxéneos en términos llingüísticos na Xunión Europea. L'eslovenu ye la más diversa de les llingües esláviques no que cinca a la variedá dialectal, con diferentes grados d'incompresibilidá mutua. Pueden cuntase hasta un total de 46 variantes dialectales, arrexuntaes en siete grupos.

L'húngaru y l'italianu tienen reconocencia oficial nes rexones prósimes a les fronteres con Hurgría ya Italia respectivamente. Nel añu 2002, el 0,2% de la población eslovena falaba italianu y un 0,4% yera falante nativo d'húngaru. El romani tamién goza de proteición oficial nel Estáu eslovenu, faláu en 2002 por un 0,2% de la población. L'alemán foi la mayor les llingües minoritares presentes nel país consecuencia de la Segunda Guerra Mundial. Nel añu 1921, l'alemán yera la primera llingua pal 4% de la población anque anguaño esi porcentaxe malapenes algama'l 0,08%.

Un númberu significativu d'eslovenos tien el serbo-croata como llingua materna. Son fundamentalmente descendientes d'inmigrantes qu'entraron nel país procedentes d'otres repúbliques de l'antigua Yugoslavia ente los años 1960 y 1980. Asina, el 0,4% de la población eslovena considérase falante nativa d'albanés y un 0,2% de macedoniu. El checu foi tamién emplegada, anque anguaño malapenes 100 persones falen esta llingua nel país.

Eslovenia alcuéntrase ente los países europeos con mayor conocimientu de llingües estranxeres. Les más comunes son l'inglés, l'alemán, l'italianu, el francés y l'español. Nel añu 2007, el 92% de la población ente 25 y 64 años falaba, al menos, un llingua estranxera y el 71,8% declaraba conocencia de dos o más llingues foriates, el mayor porcentaxe de tola Xunión Europea.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. .
  2. «Triglav - Eslovenia». Consultáu'l 2012-12-5.
Eslovenia
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:


Bandera de la Xunión Europea Países de la Xunión Europea
Alemaña | Austria | Bélxica | Bulgaria | Chequia | Croacia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | España | Estonia | Finlandia | Francia | Grecia | Hungría | Irlanda | Italia | Letonia | Lituania | Luxemburgu | Malta | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reinu Xuníu | Rumanía | Suecia | Xipre
Rexón ultraperiférica de la Xunión Europea: Azores | Canaries | Guadalupe | Guyana Francesa | Madeira | Martinica | La Reunión



Países d'Europa
Albania | Alemaña | Andorra | Austria | Bielorrusia | Bélxica | Bosnia y Hercegovina | Bulgaria | República Checa | Croacia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | España | Estonia | Finlandia | Francia | Grecia | Hungría | Irlanda | Islandia | Italia | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgu | República de Macedonia | Malta | Moldavia | Mónaco | Montenegro | Noruega | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reinu Xuníu | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Turquía | Ucraína | Vaticanu | Xeorxa | Xipre

Dependencies: Akrotiri y Dhekelia | Gibraltar | Guernsey | Islles Feroe | Islla de Man | Jersey | Svalbard ya Islla Jan Mayen

Rexón autónoma: Islles Åland

Países con status discutíu: Abkhasia | Kosovo | Osetia del Sur | Transnistria