Nepal
De Uiquipedia
|
|||||
| Lema nacional: जननी जन्मभूमिष्च स्वर्गादिप गरियिस La patria vale más que el Reinu dos cielos |
|||||
| Himnu nacional: | |||||
 |
|||||
| Capital • Población • Coordenaes |
Katmandú 1.450.000 hab. 27°42'N 85°19'E |
||||
| Principal ciudá | Katmandú | ||||
| Idiomes oficiales | Nepalí | ||||
| Forma de gobiernu
Rei
Primer ministru |
Monarquía absoluta Gyanendra de Nepal |
||||
| Xunificación Independencia |
1768 1869 |
||||
| Superficie • Total • % agua Llendes Costes |
Puestu 94u 140.800 km² 2.8% n/a n/a |
||||
| Población • Total • Densidá |
Puestu 40u 27'676.547 (xunetu de 2005) 184 hab./km² |
||||
| PIB • Total (2005) • PIB per cápita |
Puestu 85u US$ 39.815'000.000 US$ 1.471 |
||||
| Moneda | Rupia | ||||
| Xentiliciu | Nepalí | ||||
| Fusu horariu • en branu |
NPT (UTC + 5:45) |
||||
| Dominiu Internet | .np | ||||
| Códigu telefónicu | +977 |
||||
| Prefixu radiofónicu | 9NA-9NZ |
||||
| Códigu ISO | 524 NPL NP | ||||
| Miembru de: ONU, SAARC | |||||
Nepal ye una monarquia constitucional asitiada al norte de la India y al Sur de China, tien una superficie de 147.181 qm². Ta allugáu nuna de les fasteres más montesines del mundu, y esti fechu fai que les sos comunicaciones col restu d'esti seyan dificiles.
Tabla de conteníos |
[editar] Xeografía
Nepal pue estremase en trés rexones xeografiques bien estremaes, toes en paralelu a China, la más cierra nómase la cordalera Gran Himalaya con altores de más de 4500 metros y un clima perfriu y nes más de les fasteres inhabitable.
La segunda ta marcada poles nomaes cordaleres del Himalaya "Mahabharat" y tien altores superiores a los 2000 metros n'abondes fasteres del so tarrrén. El clima tiende a ser de monte, cada vuelta mas estremáu en según xubimos d'altor.
La tercera y mas averada a la India nómase Tarei, y ta carauterizada poles sos biesques, llagunes y llagos pocu estensos, la soleda llanura de grandes dimensiones ye na que ta asitiada la capital, Katmandú. El so clima carauterízase por iviernos fríos y branos calorosos y lluviosos. Delles zones baxes del estremu sur asemeyen más a un clima tropical o semi-tropical friu con abondes precipitaciones concentraes nuna domina del añu (branu) sicasi nel restu l'añu pue falase d'una estación fría n'iviernu, lo que fai que nun escaxe'l tou nes caraeuteristiques del clima tropical.
Esta distribución xeografica fai que por regla xeneral los sos ríos empobinen pa la India y suelan ser afluyentes del Riu Ganxes.
[editar] Flora y Fauna
Ente la so fauna rescamplen los llobos, oveyes salvaxes, cabres, llopardos, tigres y elefantes. Delles persones dicen por lleendes llocales que ye equi au habita un animal asemeyáu a un osu bípedu nomáu yeti, que na llingua llocal quier dicir "abominable home de les ñeves"
La fauna ta concentrao na so mayor parte na rexón de tarei, por mor de que nes otres les altures y el friu torguen la mayor parte de la vida vexetal. Cabe destacar qu'esta rexón ta cubierta nun terciu por viesca entá virxe, y que les especies mas destacaes son el bambú, pinos y carbayos, y yá nes rexones altes abetos y sele.
[editar] Población
Nepal tien una población d'unos 27.270.000 habitantes separtaos en dos grupos etnicos, el primeru l'Indunepales, mayoritariu, y el segundu el Tibetanu, procedente d'esta rexón y d'au remanecen los famosos Sherpes y gurques. Los dos grupos mecieronse anguaño ensin qu'heba muncha diferenciación.
La más de la población concentrase en Terai y al rodiu de Katmandú, por mor de que ye equí au tán les más de les zones habitaes.
Tien una densidá de población de 185 habitantes per metru cuadrau y les sos principales ciudades son Katmandú (671.980 habitantes), Lalitpur (162.991 habitantes)y Bharatpur (64.300 habitantes).
[editar] Economía
El pais ye eminentemente agrícola, con un 79% de la población allugada nel seutor primariu, un quintu de la superficie del país ta cultivao. Los principales cultivos son l'arroz, el trigu, el maíz y la pataca. La ganadería perfaenla vaques,oveyes y cabres principalmente.
El seutor secundariu ta mui pocu desarrolláu y básase na esplotacion maderera y nos testiles, tabacu, y fabricación de preseos pal campu y el consumu diariu.
El seutor terciariu ye infimu y concéntrase na redolada de les grandes ciudaes.
Tien un gran potencial de producción d'enerxia hidrollétrica qu'indá nun foi aprovecháu, anque esta produz el 91% de les sos necesidaes enerxétiques.
La so moneda ye la rupia que cambiase al rodiu de les 71 rupies el dolar, y el bancu central de Nepal ye l'encargau de la emitir.
Los tresportes tán mui pocu desarrollaos, y namás qu'hai 2 aeropuertos en tol pais, menos d'un terciu les carreteres tán asfaltaes y inda faese la mayor parte del tresporte n'animales.
El so PIB oficial ye de 6.627 millones de dolares, si bien en paridá de poder alquisitivu esta cifra asciende ta los 42.260 millones de dolares dando-y un pib per capita de 1500$. La tasa de medra ye del 2,5% añal de media con una inflacción del 7,8 per cientu, un paro del 41% y un 31% de la poblacion vivendo baxo l'umbral dos 2 dolares per capita.
El pais esporta al rodiu de 900 millones de dólares en productos, importando 2000 Millones, con un deficit de 1100 dolares. Les sos principales esportaciones son madera y productos primarios y agricoles, importa productos ellaboraos y d'alta teunoloxía.
Tien una delda esterna de 3,340 Millones de dólares, que ye asequible en comparacion con otros países, pero que compromete parte del so presupuestu torgando'l so xorrecimentu.
[editar] Educación
Ye obligatoria pa tolos neños ente 5 y 11 si más esto nun se cumple dafechu. La tasa d'alfabetización n'adultos nun supera'l 45%. Namás qu'hai una universidá asitiada en Katmandú.
[editar] Sanidá
L'estau nun pue pagar una bona sanidá publico pola so probeza y la mayor parte de l'atención sanitaria faese per aciu de los mas de 420 millones de dólares que'l país recibe n'aides al desendolque y per aciu de ONGs, si bien el pais meyoró abondo nes últimes decades.
[editar] Idioma y Relixón
En nepal hai gran variedá de llingües, falense más de 30, anque la oficial ye'l nepalí, que namás ye falao pola metá de la población, otres llingües d'importania son les de orixe tibetanu, Dialeutos de la India y pequeñes comunidaes d'emigrantes chinos qu'empleguen esta llingua.
La relixón mayoritaria ye l'Hinduismu, si bien el budismu prauticase abondo, y faen delles mezcles de dambes en munchos territorios del pais.
[editar] Gobiernu
Anguaño'l país ta inmersu nuna guerra civil ente la guerrilla maomista, inspirada por china y apoyada por esta y les fuercies monarquiques, los Maomistes ganaron apoyu ente la población cuando'l rei anuló la constitución lu caltenia como monarca constitucional. Esti grupu quier facer un estáu de corte marxista y deponer al rei, esto xuníu a l'aición de los partíos illegalizaos fizo que recientemente'l rei tornara a la constitución y qu'aniciare conversaciones que ficieron a entamos del 2006 algamar una tregua. Anguaño estes conversaciones continuen intentando algamar l'acabu de la violencia y el fin de la guerrilla Maomista.
El rei ye'l dirixente del estáu y gobierna per aciu d'un conseyu de ministros nomáu por él, y responsable énte un parllamentu electivu. El poder xudicial ta separáu del executivu y el llexislativu.
[editar] Hestoria
La rexón ye un estáu dende 1324, dómina na que xente de la India, fuxendo de la invasión musulmana instalose equi xunificando la zona, fasta entós xebrada n'estremaos reinos y tribus nomades.
Algamó la so maxima expansión en 1790 cuando ocuparon parte de Tibet demientres un tiempu na guerra encontra china, pero estos nun tardaron en los derrotar y ocupar tibet por un pequeñu periodu en 1702.
En 1814 ppr conflictos fronterizos españa la guerra escontra los ingleses que fina en 1815 y por un tratáu de 1816 cedese parte de tarai, la zona mas rica del país.
En 1854, de la manu de Yung Bahadur, invadiose otra vuelta'l Tíbet, esta vez con exitu, garantizando-y a esti drechu de comerciu y ventaxes diplomatiques.
El pais foi un estáu títere britanicu que lu apoyó na primer y na segunda guerra mundial, y na rebelión de los cipayos, colos sos famosos gurques.
En 1952 fina l'absolutismu nel país y entama una monarquía constitucional abondo inestable y con continuos problemes, cambeos na constitución, reformes y tensiones qu'inclúin l'asesinatu de tola familia real por parte de Gyanendra Bir Bikran, hermanu del rei pa poder reinar, que continúa anguaño y d'u'l pais intenta salir agora cola presente tregua.
