Xixón

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Wikipedia:Artículos destacaos
Xixón
Bandera de Xixón Escudu de Xixón
(Bandera de Xixón) (Escudu de Xixón)
Andrés Claudio Coello.jpg
Casa del conceyu de Xixón
Llocalización
Coordenaes 43° 32' 32" N, 05° 39' 42" W
Xixon Asturies map.svg
Abreviatura: Xx
Xentiliciu: xixonés/xixonesa
Xeografía
Comunidá Asturies Asturies
Comarca Xixón
Mancomunidá Non asociada
Partíu Xudicial Xixón
Capital
 • Población
Xixón
260.944
Parroquies 22 parroquies
Fundación
Sieglu V e. C.
(Noega, primer poblamientu del que se tien constancia)
Superficie
 • Total
 • % auga

181,60 km²
n/d
Población
 • Total
 • Densidá

275.274 (2013)
14,77 hab./km²
Mayor altitú 737 msnm (Picu Cima)
Códigu postal 33201 - 33213
Fiestes mayores Selmana Grande
(Segunda selmana d'agostu)
Patrón San Pedru (29 de xunu)
Patrona Virxe de Begoña (15 d'agostu)
Política (2011)
Alcalde/esa Carmen Moriyón Entrialgo (FAC)
Presupuestu 190.250.716,34 € (2014)[1]
Sitiu web oficial
http://www.ayto-gijon.es/ -
Subdivisiones d'Asturies

Xixón (oficialmente Gijón/Xixón) ye un conceyu, una parroquia y una villa d'Asturies. Ye'l conceyu más pobláu de la Comunidá Autónoma d'Asturies. Tien una superficie de 181,6 kms. cuadraos y una población de 277.198 habitantes (INE 2010). Tien el títulu de villa. Eminentemente industrial fasta data reciente, lo cual favoreció un gran desarollu y rapidísima medría a lo llargo del sieglu XX, demientres los caberos años la crisis de la siderurxa y la estaya naval provocó la so reconversión nún importante noyu turísticu, universitariu y de servicios.

La ciudá allúgase na zona costera central d'Asturies, a 26 kms. d'Uviéu y 25 d'Avilés, formando parte duna gran area metropolitana qu'abargana venti conceyos del centru la rexón, encadarmada con una densa rede de carreteres, autopistes y ferrocarriles, con una población de 857.495 habitantes. Xixón, xunto coles otres cuatro ciudaes más populoses de la zona, Uviéu, Avilés, Mieres y Llangréu, forma amás el "ocho asturianu", nomáu asina pola forma xeométrica resultante de xuncir diches llocalidaes con una llinia imaxinaria.

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

L'orixe del nome de Xixón ye desconocíu. Nenguna de les teoríes qu'hai alredor d'esti aspectu ye concluyente, anque lo más probable ye que venga d'un antropónimu[2].

Especulaciones sobre l'orixe del nome Xixón[editar | editar la fonte]

L'orixe del nome de Xixón suscitó abeyaná un intensu alderique ente los estudiosos. En data tan temprana como 1899, Miguel de Unamuno emitió yá'l so camientu según la cual la palabra remanaría del llatín SAXUM 'cuguruezu', lo cual tendría rellación coles característiques xeográfiques del allugamientu de la ciudá, con un noyu primitivu asitióse nel gran promontoriu de Cimavilla y nel que s'asitia'l cascu históricu. Otres interpretaciones de la dómina busquen l'orixe del términu en voces celtes como GY 'augua' + OM 'acorriada' (Bullet); HITO/HITON 'ḥitu' (Uría) o EGI + GON 'sitiu estrechu y abellugáu, altu y bonu' (Becerro de Bengoa). Basándose nuna función supuestamente militar del Xixón romanu, Sánchez Vicente propón la palabra SESSIO, qu'apruz n'espresiones como SESSIO LEGIONIS o IN SESSIONE LEGIONUM, teoría que reforzaría la presencia d'unes ares sestianes o sessianes que dellos autores asítien en La Campa Torres y Sánchez interpreta como ares de la sessio o ares sessianes, ye dicir, ares xixoneses. Otres desplicaciones buscaren l'orixe del términu n'antropónimos como GEGIONUS, GEGION, SEGIUS (Manzanares); SASSONIUS (Schulze) o hipotéticos *IAIONUS, *IEIONUS (García Arias). D'otra banda, según caltién el filólogu Xosé Lluis García Arias, la identificación popular de Xixón con la "Gigia" citada por Ptolomeo en realidá nun tedría nada que ver cola urbe asturiana ensinon que correspondería a una población asitiada no qu'agora ye'l territoriu llionés, quiciabes prósima al ríu Cea.

Hestoria[editar | editar la fonte]

Prehestoria y romanización[editar | editar la fonte]

Los primeros testimonios de presencia del home no que güei conocemos como conceyu de Xixón allúguense nel Monte Deva, au esisten una riestra de túmbalos (primitivos soterramientos) y nel Monte Areo (Carreño), au esiste un conxuntu dolménicu neolíticu coxitáu como'l más emportante del norte d'España.

En 1990, unes calicates arqueolóxiques permitieron asoleyar 30 dólmenes, repartíos en dos desemeyaes estayes: Los Llanos y Les Güelgues de San Pablo, aboltoriaos nun "ciertu orde monumental". Socesives campañes arqueolóxiques permitieren l'estudiu d'un túmbalu nel área de San Pablo y otros dos na zona d'El Llano. De tipoloxía desemeyada, dos d'illos presenten cámares de planta retangular y otru, trapezoidal con un pequeñu corredor anteviniéndolu. Esti últimu ye un casu interesante, ya que nun ye avezáu afayar dólmenes de corredor nel área del Cantábricu. Esti conxuntu dolménicu dátase del añu 5000 edC.

Eloxu'l finxu d'Eduardo Chillida
Escultura d'Octavio Augusto xunto a les Termes Romanes

Del primer pobláu del que se tien noticia ye na Campa Torres, con un orixe del sieglu V edC., pobláu pol clan astur de los cilúrnigos, y allugando una importante producción y comerzalización de la metalurxa del bronce. Dempués treslladáronse, yá baxo dominación, a la península de Cimavilla nel sieglu I edC, pobláu que nomarán Gigia como un xeitu de xinglar los bayuros yacimientos auríferos de la zona.

La dominación romana entama cola conquista de la ciudá por parte de Sesto Apuleyo, siendo entregaos honores pol Senáu de Roma a Sesto Apuleyo, y esti n'agradecimientu erixó un monumentu (prieto del fondiadoriu Torres) endiciando la so vitoria y dedicáu a Xúpiter, y como non, tamién a Augusto, siendo esta ciudá conocida de magar entós por Gigia.

Baxo dominiu román la ciudá siguió xorreciendo, y al igual qu'anantia percanciara atrayer a los comerciantes cartaxineses, esta vegada fexo lo propio colos romanos, atrayéndolos cola bayura de los sos minerales, la madera, la calidá de les piedres de les sos canteres ya inclusive pola manufactura d'una de les bébores de más sonadía del Imperiu (una mestura de vinu, pexe y sal) aprovechando'l puertu pescador y la sal de les prietes salines (en Salines precisamente, cerca d'Avilés), cuntando la ciudá incluso con termes.

Edá Media y Moderna[editar | editar la fonte]

Foi capital de los dominios musulmanes trescantábricos baxo mandu de Munuza con un destacamentu d'algares en Xixón y en dalgún otru puntu clave (por mor al baxo númberu d'algares que percanciaren cruciar l'estrechu) dexando el restu del territoriu con más autonomía. La dominación duró del 713 (apros.) fasta'l 718-722 (entamu de la revuelta, fasta la vitoria de Cuadonga) cola guerra qu'espulsaría a los musulmanes y a Munuza pol caudiellu Pelayu.

Hai una dómina mui escura que va de magar la cayida del Imperiu Román fasta la Edá Media. Les siguientes noticies foron en 1.270 con Alfonso X, que-y concede la categoría de Pola, apruciendo dicha documentación na ilesia de San Vicente d'Uviéu.

El sieglu XIV marcarase por una llucha dinástica cola muerte d'Alfonso XI, algamando n'esta dómina la cúspide del poder de la ñobleza. Ye la guerra ente Pedro I El Cruel descendiente llexítimu y el bastardu Enrique de Trastámara. Nos años siguientes sedrán otra vegada centru de lluches ente'l conde Alfonso y Enrique III, siendo la villa de Xixón cercada, incendiada y arrasada, desapaeciendo como noyu urbán.

Sedrá nos sieglos XV y XVI cuando entama a espoxigase de vuelta, pero esto xunirase al so puertu, ye cuando costrúyese una dársena que trairá un gran desenrrollu nel tráficu de pesca y nel comerciu de sosistencia.

Nos sieglos XVII y XVIII, ye cuando Xixón entama a tener un gran espoxigue que fairá que'l so principal noyu enánchese fuera del so cascu antiguu. Foi por mor a un Real Decretu que s'habilita'l puertu de Xixón pa'l comerciu coles colonies americanes.

El sieglu XVIII, trairá una galguia al desenrrollu de Xixón, por mor de les guerres, invasiones franceses y al xaréu económico de la dómina, esto truxo un retrocesu que nun camudaría fasta les caberes décades de sieglu, au escomencipia a haber una meyora ne sos infraestructures como foren la carretera Uviéu-Xixón. El so puertu ye'l meyor de toda Asturies y esto fadrá que pequeñes fábriques entamen a instalase na villa desenrrollándose yá una incipiente actividá industrial.

Edá contemporanea[editar | editar la fonte]

El sieglu XIX, traerá un gran desenrrollu, xuníu a dellos factores como l'españamientu del carbón, la carretera Xixón-Llión y más sero'l ferrocarril Sama-Xixón. Too esto fexo que'l puertu de Xixón tuviere qu'espoxigase d'un xeitu más rápidu, pos la intensidá del tráficu desbordaba'l puertu. Entamó a costruyóse un nuevu puertu en 1893 que sedría'l primer puertu carboneru de la Península. Esto fai de Xixón una villa industrial, con una burguesía y un desenrrollu urbán, abriéndose nueves cais y places. Esto trexo un gran equipamientu d'infraestructures y equipamientos municipales como la trayida d'augues, recueya puxarra, allumáu a gas y llueu llétricu, etc. Tou esti espoxigue industrial dexó na ciudá una gran cantidad de mán d'obra y un xorrecimientu urbanísticu celerín. Criyándose barries obreres alredor como foren el Natahoyo, La Calzada, Tremañes, el Humedal.

Yá nel sieglu XX, col españíu de la Guerra Civil, el 18 de xunetu de 1936, la ciudá y los sos habitantes caltuviéronse fieles al gobiernu llexítimu republicán, encadarmándose'l Comité de Guerra de Xixón de preponderancia anarquista, demientres que non l' exércitu, cuya rebelión nun foi a ser dominada fasta'l mes d'agostu. Dempués la villa foi la capital del Conseyu Inteprovincial d'Asturies y Llión —que finaría declariándose soberán tornándose nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión— fasta la ocupación de la ciudá'l 20 d'ochobre de 1937 poles algares del xeneral Franco.

La siderurxia ye la principal industria de magar caberos del sieglu XIX y sobremanera cola creyación d'Uninsa en 1971 a partir de la fusión de les fábriques de Moreda y Mieres y la so posterior xunión con Ensidesa, convertida llueu xunto a Altos Fornos de Vizcaya n'Aceralia, pa integrarse a caberos del sieglu XX nel gurupu européu Arcelor xunto a la luxemburguesa Arbed y la francesa Usinor.

Les caberes décades del sieglu XX, traen con so la crisis industrial qu'afeutó enforma a la siderúrxica y a la estaya naval trayendo la lliberalización del suelu que mos dexó un nuevu aprovechamientu, como nueves sableres, parques, un ensanchamientu de les sos zones urbanístiques y la creación del so campus universitariu.

Hestoria heráldica[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Escudu de Xixón
Lletreru de la Plaza Mayor col antiguu escudu de la ciudá enrriba a la chusca

L'escudu de Xixón, de cuyu usu tiénse costancia dende l'añu 1649, representa al Rei Pelayu, primer d'Asturies al que la llienda arreya con Munuza, gobernador musulmán de Xixón con quien entró en llucha ofendíu pol matrimoniu nun consentíu d'ésti cola hermana d'aquelli, enarboliando la Cruz de la Vitoria sobre campu de plata. La bandera de Xixón ye la asignada a la Provincia Marítima de Xixón en 1845, cola inclusión del escudu de Xixón nel centru.

Xixoneses rescamplaos[editar | editar la fonte]

Delles presones famoses llariegues de Xixón son:

Xeografía[editar | editar la fonte]

Climograma de Xixón

Xixón allúgase metanos la cuesta cantábrica d'Asturies, nel suroeste d'Europa, al norte de la Península Ibérica, so una rasa llitoral nes estribaciones del Cordal Cantábricu, forma parte de la vertiente hidrográfica cantábrica y asítiase nel so puntu más altu (Peña de los Cuatru Xueces) a 662 msnm. El puntu más altu de la zona urbana (Ciares) allúgase a 59 msnm. Sos coordenaes son 43º 32' 43 N, 5º 39' 44 O. El conceyu de Xixón tien una soperficie de 181,60 Qum2 y una forma vagamente retangular. La ciudá asítiase na estaya costera central del conceyu, nuna badía dixebrada pola península de Cimavilla (cascu antiguu) que separta la sablera de San Llorienzo al este, del puertu deportivu, sables de Poniente y Arbeyal, astilleros y puertu d'El Musel, al oeste.


Distancies[editar | editar la fonte]

Éstes son les distancies en llinia reuta a delles ciudaes, a los mares que bañen la cuesta ibérica y a les llendes con Portugal y Francia:

Llendes[editar | editar la fonte]

El conceyu de Xixón llenda colos siguientes conceyos: Carreño y Corvera al oeste, Llanera al suroeste, Siero al sur y Villaviciosa al este. Con Sariego nun comparte frontera, manque les sos llendes aporten a xunise nún pequeñu puntu correspondiente a la Peña de los Cuatru Xueces, asina nomada por costituyir la confluyencia de los conceyos de Xixón, Villaviciosa, Sariegu y Siero.

Hidrografía[editar | editar la fonte]

Xixón forma parte de la vertiente hidrográfica cantábrica. Nun treviesa'l conceyu xixonés nengún ríu emportante. La rede hidrográfica del conceyu fórmenla'l Piles, un ríu curtiu y de caudal escasu cuyos 10 u 15 quilómetros trescuerren dafechu dientro de les llendes del conceyu, trevesiando la parte este de la ciudá fasta desembocar na sablera de San Llorenzu, y delles ñores menores (Peña Francía, Santurio, San Miguel, Tremañes, etc), de los cuales el más emportante ye'l de La Ñora, que forma un tramu de la frontera col conceyu de Villaviciosa y desemboca na sable'l mesmu nome. Un pequeñu banzáu, el de San Andrés de los Tacones, allugáu al oesti'l conceyu al empar la autopista A-66, sirvi d'abastimientu de la empresa Aceralia.

Clima[editar | editar la fonte]

El clima de Xixón, determináu pola presencia del mar y el baxu altor del conceyu, ye básicamente oceánicu, con abondoses lluvies demientres l'iviernu y los primeros díes de la primavera y un tiempu más estable y caldiu en branu. Les temperatures medies son moderaes, siendo'l de Xixón ún de los climes más atemperiaos y estables de tola cornisa cantábrica: 9,5 °C n'iviernu, 19,5 °C en branu y una media añal dunos 14 °C.

La precipitación media añal ye una de les más baxes de la rexón: unos 1000 l/m2. Ello débese al denomáu efeutu de tenllera, sigún el cual les lluvies más intenses llocalícense nes zones más altes y les mínimes en zones costeres del centru y l'ocidente. Concasando cola estada de menos lluvies danse allugamientos de aridez y seca (el 22% de los meses hai secañu y el 11% el déficit hídricu ye severu).

Los vientos son esporádicos y estacionales. N'iviernu xiblen preferentemente del sureste, atemperiaos y caldios, por mor de la retirada hacia el sur del anticiclón de les Azores, colo que les borrasques atlántiques siguen un sen más meridional. En brenu l'allugamientu inviértese, predominando vientos del nordeste, friyos y secos.

Víes d'acesu[editar | editar la fonte]

Autopistes A-66 (Ruta de La Plata), A-8 (Autopista del Cantábricu), AS-1 (Autovía Minera) y AS-2 (Autovía Industrial). Tamién somos a alcontrar la N-632 (Carretera vieya). En tren, Xixón tien comunicaciones diaries con ciudaes como Madrid, Alicante, Ferrol y Barcelona. Tamién llegen cruceros al Puertu de Xixón, El Musel.

Anguaño, llévase acabu la costruición del metrotrén de Xixón, comunicando dellos barrios de la ciudá y la estación central de RENFE col Hospital de Cabueñes.

Sigún informaciones de la prensa llocal de Xixón, el metru cuntará con 15 llinies na ciudá, una que comunica Xixón con Uviéu y Avilés y otra que xuncie la ciudá con El Musel.

Nos tarrenos lliberaos pola estación de Xovellanos dempués del so soterramientu, allevantaránse 6 rascacielos, de los cuales tres d'illos sedrán los más altos de la península.

Parroquies[editar | editar la fonte]

Parroquies de Xixón
Mapa coles parroquies de Xixón 1 Serín
2 San Andrés de los Tacones
3 Fresno
4 Puao
5 Veriña
6 Xove
7 Xixón
8 Somió
9 Cabueñes
10 Deva

11 Caldones
12 Valdornón
13 Fano
14 Llavandera
15 Samartín de Güerces
16 Llorio
17 La Pedrera
18 Ruedes
19 L'Abadía Cenero
20 Porceyo

21 Tremañes
22 Roces
23 Granda
24 Castiello Bernueces
25 Vega
26 Santurio

Barrios del cascu urbán[editar | editar la fonte]

Demografía[editar | editar la fonte]

Población de Xixón (1857-2006)
Evolución 1900-2006[3] Añu Ciudá Conceyu Añu Ciudá Conceyu
Demografia de Xixon.png
1857
-
23.621 1996
-
264.381
1887
-
35.170 1997
-
-
1900 27.000 47.544 1998
-
265.491
1910
-
55.248 1999
-
267.980
1920
-
57.573 2000
-
267.426
1930 50.000 78.239 2001
-
269.270
1940
-
101.341 2002
-
270.211
1950
-
110.985 2003
-
270.875
1960 90.000 124.714 2004
-
271.039
1970 160.000 187.612 2005
-
273.931
1981 233.000 255.969 2006
-
274.472
1991 235.000 260.267

Economía[editar | editar la fonte]

Vista de la sablera artificial de Poniente.

Ciudá tradicionalmente industrial, la economía de Xixón sofriera grandes cambeos de magar les dures reconversiones de la estaya industrial dende la década de los setenta.

El despegue económicu de Xixón anicióse a caberos del sieglu XIX, por mor a la confluyencia de dellos fatores:

  • L'españamientu'l carbón de les cuenques hulleres del interior d'Asturies (principalmente en Mieres y Llangréu). La costrucción del Ferrocarril de Llangréu, tercer ferrocarril español, en 1856, fexo de Xixón el puertu d'embarque de la mayor parte la producción minera asturiana, alitando'l comerciu y la industria llocal.
  • La repatriación de capitales antillanos, como consecuencia de la independencia de Cuba, que propiciaron la creyación de nueves industries ya inversiones inmobiliaries.

El modelu industrial xeneráu, típicu de la primer Revolución Industrial, costaba por tantu d'una rixa estaya secundaria, con gran presencia de la industria metálica, siderúrxica, cerámica, vidru y testil. La estaya terciaria, amás de l'actividá comercial xenerada pola ciudá, incluyó la incipiente actividá turística del Xixón de la dómina, que tamién aspiró a convertise nuna gran estación balnearia. Sicasí nun aportó a prosperar lo esperao por mor al tardíu enllaz ferroviariu que coneutó Asturies cola meseta.

La siguiente estada de gran medría económica de Xixón prodúxose a caberos de la década de los sesenta, por mor a la costruición de la factoría d'Uninsa (Ensidesa) y a l'actividá del puertu y de los astilleros.

Tres una dura crisis y reconversión nos años ochenta, anguaño, la estaya terciaria ye la más importante de la economía xixonesa, siguida de la estaya secundaria (industries siderúrxiques y metáliques). El pesu de la estaya primaria na economía del conceyu ye práuticamente irrelevante.


Emplegaos nos diversos sectores económicos (añu 2009)
Númberu de trabayadores Tantu por cientu
TOTAL 95.816 100
Agricultura, ganadería y pesca 665 0,69
Industria 16.537 17,26
Construcción 9.969 10,40
Servicios 68.645 71,64
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI


Usos del suelu del conceyu (añu 2009)
Usu Superficie (km²)
Tierres de llabrantíu 3,90
Praderíes 49,81
Terrenu forestal 37,05
Otros usos (industrial, residencial, tierra ermo...) 90,84
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI


Característiques del sector primariu (añu 2009)
Ganaderíes de bovín 626
Cabeces de ganáu bovín 8.421
Cabeces de ganáu ovín 1.932
Cabeces de ganáu cabrín 173
Ganaderos con cuota llechera 96
Quilos de cuota llechera 10.648.083
Metros cúbicos de madera valtao 15.209
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI

El Puertu de Xixón[editar | editar la fonte]

Artículu principal: El Musel

El Musel ye'l primer puertu graneleru español, el sestu nel ranquin xeneral de puertos españoles y el cuartu en resultaos d'españamientu. El Puertu de Xixón equípase coles más modernes instalaciones, aptes pa manipular toda mena de tráficos.

Ente les primeres representaciones de la costa cantábrica feches por navegantes y cosmógrafos nos sieglos XVI y XVII, conocíes como portulanos o cartes portulanes, yá apaez como un llugar rescampláu'l cabu Torres y el so fondeaderu d'El Musel como llugar apropiáu p'abellugar a les embarcaciones demientres los temporales. Ello asocede en varies cartes y atles como'l Portulanu de Mateo Prunes de 1539, o nel primer Atlas Náuticu imprentáu (1584-85) fechu pol pilotu alemán Lucas Jansz Waghenaer. Del sieglu XVII destaquen dos mapes detallaos de la costa xixonesa fechos pol cosmógrafu portugués Pedro Texeira de Albernas en 1634 y por Fernando Valdés en 1635. D'otra mienta, sedrá de magar la segunda metá del sieglu XVIII cuando se fagan con mayor precisión les representaciones y descripciones de la costa asturiana por mor de los avances de la instrumentación científica emplegada. D'esta etapa cuntamos con bonos exemplos pa esta parte de la costa, siendo'l más significativu'l planu llevantáu en 1752 pol pilotu de l'Armada Francisco Leal, au por primera vez se proyeuta la construcción d'un muelle col so correspondiente escollera na punta de Peña Lladra (Cabu Torres), o'l Planu de la Concha de Xixón de 1787 que forma parte del Atlas Hidrográficu de les Costes d'España, fechu pol brigadier Vicente Tofiño de San Miguel. En 1784 el propiu Xovellanos yá suxería la formación d'un plan d'obres nel fondáu d'El Musel.

Clisada'l puertu deportivu, col barriu de Cimavilla al fondu. 12 de setiembre de 2005

Gobiernu y alministración[editar | editar la fonte]

Casa-conceyu de Xixón

El gobiernu municipal escadármase polos siguientes elementos:

  • Alcalde
  • Plenu'l Conceyu
  • Xunta de Gobiernu Llocal
  • Tenientes d'Alcalde
  • Portavoces
  • Delegaciones Municipales
  • Comisiones del Plenu

Alcaldes[editar | editar la fonte]

Nome De magar Fasta Partíu
José Manuel Palacio 1979 1987 PSOE
Vicente Álvarez Areces 1987 1999 PSOE
Paz Fernández Felgueroso 1999 2011 PSOE
Carmen Moriyón Entrialgo 2011 Na actualidá FAC
Llista dafecha d'alcaldes de Xixón dende 1840

Dende la instauración de la democracia na Transición, la villa tuviere tres alcaldes, toos illos del PSOE, como s'amuesa na tabla d'arriba. Pa una información más abondosa véase la llista d'alcaldes de Xixón, la cual detalla los máximos dirixentes de la corporación municipal dende 1840.

Repartu d'ediles nel Conceyu de Xixón[editar | editar la fonte]

PSOE PP IU-BA FAC Total
2003 13 11 3 - 27
2007 13 12 2 - 27
2011 10 5 3 9 27

Medios de comunicación[editar | editar la fonte]

Prensa[editar | editar la fonte]

Emisores de radiu[editar | editar la fonte]

Cadenes de televisión[editar | editar la fonte]

Cultura[editar | editar la fonte]

Conciertu de Manu Chao
en Xixón

L'actividá cultural ye mui amplia, y fai finca na formación pública. De magar 1981 esiste una Universidá Popular con talleres y cursos, asina como una rede de centros sociales y biblioteques en cada barriu. Tienen especial importancia l'Atenéu Obreru de Xixón, una entidá cultural con más de cien años de vida, y l' Antiguu Institutu Xovellanos, amás del Atenéu de La Calzada.

Realícense actividaes culturales tou'l añu, qu'aducen enforma nos meses d'estíu, sobremanera n'agostu poles fiestes de Begoña (15 d'agostu), con fiestes, música y teatru, que complementen la programación de cutio'l Teatru Municipal Xovellanos. Ente los eventos cincaos na ciudá somos a figurar:

- FETEN-Feria Europea de Teatru pa neños en febreru. - El Salón del Llibru Iberuamericanu, en mayu. - La Selmana Negra, en xunetu. - Festival Folclóricu Internacional, caberos de xunetu. - El Festival Internacional de Cine de Xixón a caberos de payares.

Arriendes, la ciudá ye sé d'un festival de jazz, selmana internacional de montaña, Salón del cómic, festival de Gospel y nos nadales prográmase "Xixon nel país de los títeres" qu'atina'l públicu infantil y adultu al mundiu de los títeres.

El Centru Cultural Palaciu de Revillagigedo pola so parte programa nos meses de seronda y primavera un programa de teatru (xueves), música del s. XX (vienres) y teatru enfantil (sábados).

Per otru llau, l'autoridá portuaria lleva varios años programando baxo'l títulu " A ver la Ballena" espectáculos caleyeros alrodiu del ámbitu físicu del puertu deportivu. Na Universidá Llaboral de Xixón tien la so sede, dientro l'espaciu multicultural Llaboral, Ciudá de la Cultura, el Centru d'Arte Contemporaniu.

El procesu de normalización del asturianu llevó a revisar la toponimia.

Los centros municipales programen nes sos sedes toda mena d'espectáculos, destacar la cita col Jazz que cellébrase a lo menos una vegada al mes nel "Antiguu Istitutu" baxo'l nome "Jazz nel Centru".

El programa d'arte na cai enllena les cais del branu d'espectáculos tan diversos como música clásica, folklore, teatru, circu ya inclusive cine.

Xixón inclúyese nes xires internacionales de los cantantes y gurupos más diversos; pela villa pasaren: Ana Belén, Jane Birkin, Rubén Blades, María del Mar Bonet, David Bowie, Montserrat Caballé, Celia Cruz, Miles Davis, Bob Dylan, Cesária Evora, B.B. King, The Kinks, Alfredo Kraus, Paco Ibáñez, Lluis Llach, Les Luthiers, Mano Negra, Manu Chao, Paul McCartney, Georges Moustaki, Luciano Pavarotti, Prince, Quilapayún, The Rolling Stones, Shakira, Mercedes Sosa, Bruce Springsteen, Joaquín Sabina, Joan Manuel Serrat, Sting, Tina Turner, Chavela Vargas, Víctor Manuel y Atahualpa Yupanqui, ente otros munchos.

Nel barriu d'El Cotu allúgase'l Conservatoriu Profesional de Música de Xixón (antiguu Cuartel d'El Cotu). N'esti conservatoriu estúdiense 18 especialidaes, ente elles la gaita dende'l cursu 2006/2007. El conservatoriu cunta con una Orquesta Sinfónica, Banda, Orquesta de Cuerdes, la LittleBand y la BigBand; amás d'alredor de 60 mayestros y 600 escolinos. El centru treslladaráse a la universidá llaboral en 2008.

La ciudá tamién cunta con orquesta sinfónica y banda de música, asina como otres bandes de gaites como son Noega y Villa de Xixón.

Nos caberos años, Xixón entama a ser ciudá de paradera pa'l Cirque du Soleil. Magüer al pequeñu tamañu de Xixón en comparancia coles ciudaes nes que suel aparar el Circu, Xixón ganose un furacu ente les grandes. Les actuaciones del Circu del Sol tovieren ésitu na ciudá. En xunetu de 2004, arrivó Saltimbanco y esti mesmu estíu de 2007, presentaron en Xixón Alegría, siendo la primer vez qu'esta xira apara nel norte d'España.

José Luis Garci grabó a entamos de la década de 1980 la mayor parte'l metraxe de Volver a empezar, película que de secuti obtendría un Oscar de l'Academia a la meyor película estranxera. A entamos de la década de 1990 hebo un auxe de bandes de música indie na villa, que conocióse como'l Xixón Sound. Tamién la comedia de Mortadelo y Filemón grabárase en parte na ciudá de la cultura de Xixón, conocida como la Universidá Llaboral nel barriu de Cabueñes. Caberamente, en 2006, la ciudá abellugó'l rodaxe dafechu de la película de los xermanos Ulloa, "Pudor".

Museos y espacios espositivos[editar | editar la fonte]

Edificiu'l Muséu del Pueblu d'Asturies, que sirvió de pabellón del Principáu d'Asturies demientres la Esposición Universal de Sevilla en 1992

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Somos a figuarar, dientro la grastronomía clásica, como primeros, les fabes, les reines na cocina asturiana, seya yá na conocidísima fabada con compangu (chorizu, morciella y llacón), como con amasueles, pelosu, con cacia, etc. y el pote asturianu. Nos segundos el puertu aporta saborgosos pexes y mariscos del Cantábricu col que realícense recetes tradicionales como la chopa a la sidra, pancholeta a la espalda, ventresca de cimarrón o los oricios, manque tamién tienen la so importancia los platos de carne de les parroquies del interior como la ternera o el pitu caleya. Los postres típicos son l'arroz con lleche, tarta charlota o xixonesa, biscuit Xixón y princesines.

Toó illo ránase con sidra, que servida al xeitu tradicional (escanciellándola en "culinos") acompanga comides y les llargues tardes d'estíu acompangando a tortielles, chorizos a la sidra y empanaes nos "merenderos" que chisquen les parroquies rurales como Deva, Castiello o Maréu.

Xixón ye cantera tamién de xóvenes cocineros qu'alitaren la cocina asturiana. Nun ye difícil d'atopar en Xixón sitios au la sofisticación na comida nun tea acompangada d'un tratu melgueru y unos precios mui axustaos.

Universidá[editar | editar la fonte]

Universidá Llaboral de Xixón vista dende la torre de la propia univesidá

La vida académica de la ciudá viose aducida nos caberos de los años 1990 cola costruición del "campus de Viesques" de la Universidá d'Uviéu, que realmente allúgase nes parroquies de Somió, Cabueñes y Bernueces, sobro finques de la antigua Universidá Llaboral de Xixón. Ellí alcuéntrense les siguientes Escueles Universitaries: E.U. d'Inxeniería Téunica Industrial de Xixón (de gran tradición y que recientemente cellebró los sos 150 años d'antigüedá), E.U.I.T. d'Informática y Telemática de Xixón, E.S. de Marina Civil, E.U. de Rellaciones Llaborales, Escuela Politéunica Superior d'Inxeniería de Xixón (na cual impártense tres titulaciones principales, Inxenieru Industrial, Inxenieru Informáticu ya Inxenieru en Telecomunicaciones), y E. U. "Xovellanos" (estudios de empresariales, alministración pública y turismu). Xixon cunta tamién con una delegación de la UNED, au puédense cursar a distancia distintes disciplines.

Deportes[editar | editar la fonte]

La villa cunta con ún de los equipos hestóricos del fútbol español, el yá centenariu Real Sporting de Xixón, anguaño na primera división de la lliga española, dempués de xugar diez años consecutivos na segunda division española y d'algamar l'ascensu na temporada 2007/2008. Xuega nel estadiu de fútbol de propiedá municipal d'El Molinón, construyíu nel añu 1908. Tamién cuenta con un equipu de baloncestu, el Xixón Baloncestu S.A.D. equipu qu'anguaño afáyase na LEB Plata y que tevo na lliga ACB cuatro temporaes, tres d'illes consecutives. La so cancha de xuegu ye'l Palaciu de Deportes de Xixón. En fútbol americano, Xixón represéntase polos Gijón Mariners. En béisbol, por El Llano Béisbol Club, y en rugby pol Club de Rugby La Calzada y el Gijón Rugby Club, dos equipos cuya rivalidá ye yá hestórica. En Lliga ABF de balonmán ta'l Club Balonmán Xixón.

El Real Grupu de Cultura Cuadonga ye una de les sociedaes privaes de calter deportivu más importantes d'España. Cunta con cuasi 30.000 socios y unes instalaciones punteres en materia deportiva que faen de la entidá un fenómenu social a nivel nacional. Otros clubes destacables son: el Club Natación Santa Olaya, el Club Hípicu Astur, el Real Club de Golf de Castiello, el Club de Tenis de Xixón, y el Real Club Astur de Regates.Tamién cunta col Biesca Xixón HC, equipu que n'hoquei sobre patinos ye unu de los hestóricos de la división d'honor en categoría femenina, llogrando yá dellos campeonatos d'Europa.


Una de les competiciones deportives mas importantes que se cellebren en Xixón ye'l Concursu de Blincos Internacional de Xixón (CBIX), que cellébrase nel Hipódromu de Les Mestes.

Pa los enamoraos del monte l'estratéxicu allugamientu de Xixón, permite a los esquiadores averase a les estaciones d'esquí del Cordal Cantábricu como ye Valgrande-Payares a namái 75 kms.

Turismu, monumentos y llugares d'interés[editar | editar la fonte]

Illesia de San Llorenzu

Hostelería[editar | editar la fonte]

Numberosísimos bares, chigres, tabiernes, cafeteríes, restaurantes y sidreríes, hoteles de toles categoríes, parador nacional.

Centros comerciales[editar | editar la fonte]

  • Centru comercial "Los fresnos" - Avd. del Llanu
Esti centru dispón d'hipermercáu, tiendes de moda, ximnasiu, Quartin, y numberosísimos restaurantes y llocales comerciales.
  • Centru comercial "San Agustin" - Avd. de San Agustin
Cunta con cines, hipermercáu y numberoses tiendas y llocales de restauración.
  • Centru comercial "La Calzada" - C/Maestro Amado Morán, s/n
Dispón de cines, Mcdonald's, hipermercáu y estremaes cafeteríes y llocales.
  • Centru comercial "Costa Verde" - Avda. de la Constitución
Grandes almacenes d'Hipercor y El Corte-Inglés.
  • Centru comercial "Alcampo" - Roces
  • Centru comercial "Centro historico"
Abargana los llocales ñembros del centru hestóricu de la ciudá.

Ciudaes enurmuñaes[editar | editar la fonte]

Estatua de Pelayu

Vér tamién[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Xixón
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Conceyu de Xixón (ed.): .
  2. Ramón d'Andrés Díaz: Diccionariu toponímicu del Conceyu de Xixón. Ayuntamientu de Xixón. 2008 (pp.94-98)
  3. «Instituto Nacional de Estadística» ( español). Consultáu'l 10/05/2007 de 2007.



 
Conceyos d'Asturies
Amieva | Avilés | Ayande | Ayer | Bimenes | Bual | Cabrales | Cabranes | Candamu | Cangas del Narcea | Cangues d'Onís | Caravia | Carreño | Castrillón | Castropol | Casu | Colunga | Corvera | Cuaña | Cuideiru | Degaña | Eilao | El Franco | Gozón | Grandas de Salime | Grau | Ibias | Illas | Llanera | Llanes | Llangréu | Llaviana | Ḷḷena | Mieres | Miranda | Morcín | Muros | Nava | Navia | Noreña | Onís | Parres | Peñamellera Alta | Peñamellera Baxa | Pezós | Piloña | Ponga | Pravia | Proaza | Quirós | Les Regueres | Ribedeva | La Ribera | Ribeseya | Riosa | Salas | Samartín d'Ozcos | Samartín del Rei Aurelio | Santalla d'Ozcos | Santiso d'Abres | Santu Adrianu | Sariegu | Siero | Sobrescobiu | Somiedu | Sotu'l Barcu | Tapia | Taramundi | Teberga | Tinéu | Uviéu |Valdés | A Veiga | Vilanova d'Ozcos | Villaviciosa | Villayón | Xixón | Yernes y Tameza


Esti artículu amiesta material de la Fedaración asturiana de conceyos, que per aciu d'una autorización permitió agregar conteníu y espublizalu baxo llicencia GFDL.