Navia (Asturies)

De Uiquipedia

(Redirixío dende Navia)
Saltar a: navegación, busca
Pa otros usos d'esti términu ver Navia.  
Navia
Bandera Navia Escudu Navia
Bandera Navia Escudu Navia
Mapa:

Asturies
Nome en castellanu Navia
Xentiliciu Naviegu, naviega.
Comunidá autónoma Bandera d'Asturies Asturies
Estáu  España
Capital Navia
Coordenaes 43º 31' N, 6º 43' O
Partíu xudicial Valdés
Parroquies 8
Población (2006)
 -Habitantes
 -Densidá
 -% d'Asturies		 Puestu: 23
9.068 habitantes
143,66 hab/km²
0,84 %
Superficie
 -Total
 -% d'Asturies		 Puestu: 57
63,12 km²
0,59 %
Mayor altitú Panondres, 842 m
Códigu postal 33710
Alcalde Ignacio Garcia Palacios (PSOE)
http://www.ayto-navia.es/

Navia, conceyu d'Asturies. Allugáu nel Nor-ocidente xunto a la ría que forma na so desembocadura'l ríu Navia, llenda'l norti col mar Cantábricu, al sur con Villayón, al esti con Valdés y al oesti con Coaña. Tambén ye'l nome d'una parroquia y de la capital del conceyu. Asina como del rigu que fai de llende natural col conceyu Coaña.

Tien 62,58 qum² y una llargura de cuesta de de 14 qum. Cunta con delles figuaratibles industries: la papelera del gurupu ENCE, Astilleros Armón, o la llactia Reny Picot, por mentar dalgunes de les más relevantes.

Tabla de conteníos

[editar] Hestoria

Cá-conceyu Navia
Cá-conceyu Navia
Vista de Navia, capital del conceyu'l mesmu nome
Vista de Navia, capital del conceyu'l mesmu nome
Ría de Navia
Ría de Navia

[editar] Prehestoria y asentamientos celtes

Los primeros asentamientos homínidos asítiense nel paleolíticu inferior, fai unos 300.000 años como amuesen los nantes afayaos d'estremaes ferramientes de piedra Parque hestóricu del Ríu Navia 4.000 años enantes de Cristu, yá habitaba nel territoriu un elementu humanu familia'l neandertal, que vivía n'atroxu a les sos costumes prehestóriques. Asina aprucen nantes tumbulares a lo llargo'l conceyu, en pueblos como Andés, Anleo, Tox (Villapedre) o Valleinclán ente otros.

Foi nel añu 600 ed.C, cuando aprucen en pisu naviegu los primeros pueblos celtes procedentes de centru Europa, arrivaron mandando ya imponiendo les sos costumes a les xentes del territoriu faciendo la convivencia daqué abegoso. Aprucen nesta dómina los agreyamientos humanos nos castros que tienen gran valir arquiteutónicu y los cuales representen nos nuesos díes emportantes monumentos.

Ye demientres la coesistencia na estaya la tribu celtao-galaica de los Albiones y de l'ástur de los Pésicos cuando se tien referimientu del primer asentamientu humán na marxe drecha la ría de Navia cuyu nome remana pola almiración y tributu que los pueblos primitivos daben al augua, que yera un elementu sagru.

[editar] Dómina Medieval

Esiste una gran solombra, hestóricamenti falando, demientres el tiempu que trescuerre ente la desapairición del xeitu vida celta, fasta la nacencia de los primeros noyos urbanos medievales. Aprucen nuevos cambeos na sociedá y nuevos xeitos de vida qu'aportaríen anovadores elementos culturales. La dómina romana (sieglu I ed.C.), asina como la visigótica (sieglu V d.c.) son una amuesa bien nidia d'esti cambéu endiciáu anantia.

Dempués de la batalla de Cuadonga, el nueu reinu dixébrase en territorios colos consiguientes condaos, gobernadores, xueces..., nomando los monarques a xente na que delegar los sos empoderes n'esos territorios, lo qu'aida pa que surdan les clases nobles, los cuales demientres los sieglos X, XI y XII avarganen grandes dosis d'empoder y fortunes. Ye n'esta dómina cuando aprucen les primeres illesies y cenobios na zona (Santa Marina de Veiga, San Salvador de Piñeira, San Martín de Siloyu), les cuales desempeñen una función alministrativa y relixosa.

Ye nel sieglu XII cuando s'aglutinen les nomaes "Villae" en pueblos, criyándose los primeros cobres y apruciendo pela primer vegada a figurar los estremaos conceyos. El de Navia avarganaba los territorios de Villayón, La montaña, y la propia Navia, allugamientu ésti que se caltuvo fasta'l sieglu XIX.

La primer noticia documentada de Navia data'l sieglu X, y refiérese a una donación fecha a l'obispu d'Uviéu d'unes tierres n'Andés. Demientres los sieglos XI y XII tien llugar una meyora económica na zona por mor d'una gran acumulación de tierres, ganaos y fortunes monetaries por parti los señoríos.

Nel sieglu XIII, Navia nun ye ayeno a la política d'espoxigue y repoblación que se da en toó'l territoriu, concediéndo-y el Rei Alfonso X " la carta puela " en 1270. Los sieglos XIV y XV son estaes de gran recesión en tolos sentíos por mor en gran midía poles llaceries climatolóxiques qu'afechen con colleches y ganaos, y poles incesantes lluches dinástiques, faciendo aducir la delincuencia y la medrana.

Los sieglos advinientes (XVI y XVII) tovieron marcaos entá pola gran penuria económica heriedada'l sieglu anterior, anque tamién aprucieron nuevos problemes pa la sociedá como foi la llucha escontra los pirates y corsarios ingleses y franceses.

[editar] Sieglu XVIII

El sieglu XVIII truxo con elli una meyora nel allugamientu económicu’l conceyu por mor al enanchamientu de los cultivos y llantaciones, l’aducimientu la produción de carne y la diversificación d’oficios y artesaníes.

La invasión Francesa del sieglu XIX altera la vida social en toda Navia, arimando la xente’l conceyu a votar del territoriu a los pueblos invasores. Entramos nuna gran dómina de prosperidá económico gracies a los burgueses adineraos y a los emigrantes d’ultramar. A illos ye debío la meyora de les comunicaciones, de les cadarmes y en xeneral del nivel de vida de les xentes del conceyu demientres caberos del XIX y entamos del XX.

Ye a caberos del sieglu XIX cuando s’emancipen los territorios de Villayón y La Montaña dexando’l conceyu de Navia como ye anguaño.

[editar] Xeografía

Acupa una soperficie de 62,58 qum2 y anguaño la so población ye de 9.068 habitantes, concentrándose la mayor parti na capital, en Veiga y en Viḷḷapedre (60% del total). La prencipal carretera que recuerre’l conceyu ye la N-634, cuntando con bonos acesos rodaos a la mayoría los pueblos del conceyu. Tamién posee cadarma ferroviaria, pasando per Navia la llinia de FEVE.

[editar] Xeoloxía

Dende’l puntu vista xeolóxicu, el pisu de Navia, por mor a la estaya irrigada pel rigu, correspuende a una estada d’evolución de la tierra nomáu silúricu. El chiquirisu rigu llabróse’l so cálcer, y encaxonándose n’elli a medida que se retiraben les augües oceániques por acumulación d'escomanaos glaciares polares. Entá nel sieglu pasáu la ría yera un gran estuariu que coronaba'l coteru de San Esteban pel oesti y el tesu Bonavista pel suresti. La cayuela ye l'elementu xeolóxicu más destacable formando complexos rocosos d'estremaos cullores, xeneralmente buxu y azulencu, y encadarma con una gran facilidá de francedura. La cuarcita ye otru elementu que dase sobremanera na estaya oriental del conceyu. La topogrfía llitoral ta bien encartichada con unos 3 qum d'anchu y un alto de media de 60 qum.

Toó esto orixina una topografía modulada en tornu a tres xunidaes de relieve mui bien encartichaes: la estaya costera, los valles medios y la estaya montañosa l'interior. Les elevaciones más pronunciaes afayámosles pel sur nes llendes con Villayón, con altores qu'enxamás aporten a los 1000 metros, siendo 'l picu Panondres con 842 metros so acidente más destacáu. Otros altores destacables con los del picu de La Cueva y los Costillones con cembos allugaos alrodiu los 500 metros.

[editar] Hidrografía

Dientro de la so rede hidrográfica, l’acidente más destacáu represéntalu’l ríu Navia, que traviesa’l conceyu de sur a norte pel so llau ocidental, sirviendo de llende col conceyu Coaña, y que tórnase en ría yá na so estaya final. Siempres tevo una gran emportancia nel conceyu, pos gran parti la economía llariegal encadarmábase en torne a illa. Otru ríu mentable ye’l Anlleo, que ñaz nel cordal del mesmu nome y llarga sos augües al Navia en la llocalidá de Las Aceñas. Los ríos Viḷḷuril y Del Monte xúnense pa formar el Frexulfe o Piñeira, desembocando nel mar Cantábricu nel sableru’l mesmu nome, lo mesmo que’l Barayu o ríu Bidular, ésti yá na llende con Valdés.

[editar] Climatoloxía

El clima na zona coxítase como atemperiao y abeyoso, ensin grandes oscilaciones, gracies en bona midida de l’aición moderadora la mar, qu’asela les temperatures n’iviernu faciéndoles más temperiaes, y nel estíu aselando les mesmes.

[editar] Flora y fauna

Puen distinguise dellos ecosistemes pa la clasificación de la vexetación y fauna: - Cantiles. Cotollales y argomales de xiniesta. Nes fasteres más pindies llantaines y llimonios. - Estuarios. Nel conceyu esisten trés estuarios: Navia, Frexulfe y Barayu. Toos con una variedá y conservación estraordinarios. La marisma halófila sólo ta presente en Veiga d'Arenas (ría de Navia), formada por salobreña y salicores. La subhalófila formada por xunqueres na ría de Navia, cañaverales en Frexulfe y carrizales en Barayu. Cabe destacar qu'en Frexulfe alita una especie (xunquiellu saláu) onde sólo la puemos ver equí en tol Cantábricu (s'estinguió fai unos años de la ría de San Vicente de La Barquera y unos más de la de Villaviciosa) y en pocos sitios nel mundiu. - Tombos. L'allugamientu de tombos coincide col d'estuarios. La vexetación d'éstos correspuende a la d'Asturies en xeneral. - Viesques. La metá del conceyu ye monte, pero la mayoría alóutonu (pinales y ocalitales), la viesca autóutona acupa'l valle del ríu Barayu, orielles del Navia, Vallín de Trabe y pequeñes mases na xerra (Busmargalín) y na rasa desperdigaes (Frexulfe y Cabrafigal). Gracies a les favoratibles condiciones tantu xeolóxiques como climátiques, tien el conceyu una enanchada y variada doyura vexetal y animal. Asina, cuasi la metá’l tarrén de la soperficie correspuende a montes de pinos, ocalitos, y carbayos. Y en menor midida castaños, noceos, bedulios y fayeos. En cuantes la vida animal hai que destacar l’abondosidá de pesca tantu de ríu como de mar que siempres tevo’l territoriu, y que güei, desaniciárese adules, diera llugar a planes de repoblamientu de dalgunes especies como’l salmón.

[editar] Parroquies

El conceyu de Navia dixébrase en 8 parroquies:

[editar] Evolución demográfica

Gráfica de población de Navia (Asturies)

(*) En 1877 dixébrase Villayón
Fonte: Istitutu Nacional d'Estadística d'España - Ellaboración gráfica por Uiquipedia

Fasta'l sieglu XVIII Navia presentaba una llaceriosa demografía por mor d'una agricultura estensivo que desaniciaba les viesques y afechaba coles paciones, lo que facía que n'estaes de recesión aprucieren zaperes y murries. Yeren tiempos d'alta mortandá enfantil y poca esperancia vida. L'emplegu afayábase poco estremáu y el movimientu presones namái dábase en contaes ocasiones como yeren les salíes a Castiella o a ultramar.

Nel sieglu XIX capicua progresivamente la tasa de mortalidá y entámase a ver una modernización demográfico. Meyórase la dieta alimenticia, costrúyense meyores viviendes, meyórense les redes de saniamientu y les comunicaciones. Espaecen les pestes manque aprucen nueves enfermedaes como'l cólera, la belleya, o'l gripe.

Pero ye nel sieglu XX cuando aduce la población d'un xeitu más sinificativu gracies a l'articulación económica del conceyu cola rexonal, acelerando'l desenrrollu llariegu. Espáñase la enerxía hidrollétrica del ríu gracies a los banzaos de Doiras, Grandas y Arbón y esta enerxía, muncho más versátil y barata, atrái muncha industria como la conservera, los astilleros y la fábrica de farines. Caberamanete, empreses como la papelera, la Reny-Picot, Armon, etc, esplicotien el éxitu del conceyu a la hora d'españar les sos ventayes competitives.

[editar] Economía

Güei, la representación de los emplegos sigún estayes danos los siguientes datos: La estaya primaria acupa un 23,03% de los emplegos. Nesta estaya tuvo gran incidencia la pesca, fonte de vida demientres muncho tiempu en Veiga. La ganadería ye l'atividá que mayor númberu d'emplegos concentra, amosándonos equí una gran especialización láctea, como encartíchanos el tantu por cientu de vaques de la raza frisona que contabilícense, siendo ésti de cuasi el 90 por cientu.

El secundariu y el de la costruición representa a un 38,86% del total, siendo la xamasca del papel la que mayor númberu d'emplegos produz, gracies a la fábrica de CEASA, de gran emportancia dientro de tol conceyu Navia. Otres autividaes con bona presencia son les de l'alimentación y les tresformadores de metales. La costruición, ta nun espurrimientu de cutio.

Por últimu, la estaya terciaria acupa'l 38,11% de la población autiva, lo que mos revela qu'hai un emportante tencontén neses estayes y vese como blagu a blagu la estaya terciaria ca vegada más moderna y funcional, va dir sorbiendo mán d'obra de la secundaria, al demandar la industria munchos menos requerimientos llaborales. Destaquen dientro d'esta estaya'l comerciu y la hostelería, espoxigándose mayormente na capital y en Veiga. Anguaño, Navia tornóse n'ún de los noyos comerciales más emportantes dientro del ocidente asturiano, en llucha direcha cola so vecina L.luarca.

[editar] Política

Nel conceyu Navia, de magar 1979, el partíu que más tiempu gobernara foi el PP (végase llista d'alcaldes de Navia). Sicasí, l'alcalde d'anguaño ye'l Socialista Ignacio García Palacios.

PSOE PP IU-BA CDS URAS Otros Total
1979 1 3 2 6 - 1 13
1983 4 3 0 1 - 5 13
1987 5 8 0 0 - 0 13
1991 5 7 1 - - 0 13
1995 3 3 0 - - 7 13
1999 4 7 1 - 1 0 13
2003 5 6 1 - 0 1 13
2007 6 6 1 - 0 0 13

[editar] Arte

Destaca la illesia de Santa Marina de Veiga, datada nel sieglu XVIII y la cual acueye retablos del insigne José Bernardo de la Meana. Ye d'estilu barrocu, con planta en forma de cruz llatina con un pórticu llateral abiertu y otru pieslláu a los pies.

La fachada prencipal ye de cálter monumental y allevántase per enrriba de la nave. Encadármase en tres cais: la central abelluga la puerta d'acesu, d'arcu escarzán. So illa un balcón esnaláu con balaustrada de fierro y furacu decoráu con moldures barroquizantes. Les cais llaterales presenten fiestres a l'altor del balcón central, y per enrriba tórnense en torres de seición cuadrada, con un furacu rematáu n'arcu, coronándose con cúpules d'escames y altos pináculos.

La illesia parroquial de Navia ye d'estilu neogóticu y data de caberos del sieglu XIX. Encadármase en planta con forma de cruz llatina y cabecera con absidiales. Otros templos emportantes son los de la illesia parroquial de Anlleo, del sieglu XVII, y que contién nel so interior un Calvariu góticu de gran valir con un cristu de marfil, y n'Andés alcontramos el templu de San Miguel d'Orixe románicu.

Dientro de la so arquiteutura civil y popular, el conceyu déxanos innumberables amueses. D'esti xeitu sorrayaremos:

El palaciu de Llienes, n'Armental (parroquia de Villanova) y que data'l sieglu XVI. Amuesa una torre cuadrangular de cuatru pisos, a los que separta una franxa nun ornamentada, y el cuerpu de la vivienda, dimpués reformáu. Tamién presenta dos escudos de gran fautura. Anguaño esmolez el so estáu de caltenimientu.

N'Anlleo afayamos el palaciu d'Anlleo, güei n'estáu ruinoso. Ye una costruición encadarmada en forma de “L”, con torres almenaes cuadraes nos tres vértices. Coméntase que nuna d'illes pasó la nuechi San Francisco d'Asís nel so pelegrinar a Santiago de Compostela. El so orixe parez ser del sieglu XIII, manque lo qu'anguaño se caltién pertenez al sieglu XVII. Foi casa de la familia Navia, que llueu ostentaríen el marquesáu de Santa Cruz de Marcenado.

Otra edificación palaciega emportante ye'l palaciu de Camposoiro, en Piñeira y que data del sieglu XVIII. Ye de cálter popular, y n'elli residió demientres la so enfancia'l poeta y políticu Ramón de Campuamor, el cual tién un monumentu dedicáu na villa de Navia. Del mesmu xeitu tamién merecen mención otres edificaciones como les casones de Tox, Sante, La Venta y Coaña, o los nantes que finquen d'una antierga fortaleza medieval, o delles costruiciones indianes como la casa Ochoa. Por últimu, sorrayar qu'en Veiga entá clatiénense la casa au finara l'illustre Xovellanos, políticu ya illustráu asturianu de gran repercusión.

[editar] Cultura

[editar] Fiestes

Les prencipales fiestes son:

Tolos pueblos del conceyu cellebren les sos fiestess patronales, siendo les de la Patrona de la capital, La Virxe de la Barca, les más baturicies y populares. El so cultu remana yá dende entamos del sieglu XIII, cuntando anguaño con una fermosa procesión hacia la mar. La distribución de les fiestes relixoses nes dates d'estíu vien en consonancia cola finalización de les xeres de recueya de les colleches.

[editar] Asociamientos culturales

  • Asociamientu Amigos de Campuamor.
  • Sociedá Amigos Casinu de Veiga.
  • Asociamientu Cultural Sedna.
  • Asociamientu Amigos de la Hestoria.
  • Asociamientude Muyeres "La Romanela".
  • Asociamientu Fotográfica Ocidente d'Asturies (AFOA).
  • A.VV. Santiagu de Vil.lapedre.
  • Asociamientu Cultural - Deportiva Atalaya.
  • Banda de Gaitas "La Reina del Truébanu"
  • Casinu de Navia. Avda. J.Antonio.
  • Centru Social de la Tercera Edá "L'Alcuentru".
  • Comisión de Fiestas Ntra. Sra. de l'Atalaya.
  • Coru Ecos de Mar de Veiga.
  • Coru Villa de Navia.
  • Federación A.A.VV. Noroccidente de Asturias.
  • Gurupu folclóricu Ramón de Campuamor.
  • Gurupu de Teatru Baluarte.
  • Sociedá de Fiestas de Navia (SOFINAVIA).
  • Peña La Sardina.

[editar] Deporte

[editar] Clubes deportivos

Las principales asociaciones deportivas del concejo son:

  • Club de Tenis 1190.
  • Escudería Navia Motor Club.
  • Gurupu de Montaña y Aire Llibre Peña Furada.
  • Navia CF
  • Peña Ciclista Navia.
  • Veiga C.F.

[editar] Sableres de Navia

[editar] Ciodaes enurmuñaes

[editar] Végase tamién

[editar] Enllaces esternos


 
Conceyos d'Asturies
Allande | Amieva | A Veiga | Avilés | Ayer | Bimenes | Bual | Cabrales | Cabranes | Candamu | Cangas del Narcea | Cangues d'Onís | Caravia | Carreño | Castrillón | Castropol | Casu | Cuaña | Colunga | Corvera | Cuideiru | Degaña | Eilao | El Franco | Gozón | Grandas de Salime | Grau | Ibias | Illas | La Ribera |Llanera | Llanes | Llangréu | Llaviana | Ḷḷena | Mieres | Miranda | Morcín | Muros de Nalón | Nava | Navia | Noreña | Onís | Parres | Peñamellera Alta | Peñamellera Baxa | Pezós | Piloña | Ponga | Pravia | Proaza | Quirós | Les Regueres | Ribedeva | Ribesella | Riosa | Salas | Samartín d'Ozcos | Samartín del Rei Aurelio | Santalla d'Ozcos | Santiso d'Abres | Santo Adriano | Sariegu | Siero | Sobrescobiu | Somiedu | Sotu'l Barcu | Tapia | Taramundi | Teberga | Tinéu | Uviéu |Valdés | Vilanova d'Ozcos | Villaviciosa | Villayón | Xixón | Yernes y Tameza
Obtenío de "http://ast.wikipedia.org/wiki/Navia_%28Asturies%29"
Ferramientes personales