Uviéu

...

43° 21' 56" N, 05° 50' 50" W

Esti artículu o seición necesita una revisión por un correutor p'ameyorar la so ortografía, la so gramática, la so sintaxis o'l so vocabulariu. Mira tamién, si quies, la llista completa d'artículos pa correxir.

Uviéu

Bandera d'Uviéu Escudu d'Uviéu
Mapa: Asturies
Nome en castellanu	Oviedo
Xentiliciu	Uvieín, -ina, -ino *
Comunidá autónoma	Asturies
Estáu	España
Capital	Uviéu
Coordenaes	[1]
Partíu xudicial	Uviéu
Parroquies	30
Población (2010)  -Habitantes  -Densidá  -% d'Asturies	Puestu: 2 225.115 habitantes 1.206 hab/km² 20,76 %
Superficie  -Total  -% d'Asturies	Puestu: 21 186,65 km² 1,76 %
Mayor altitú	El Picayu 708 m
Códigu postal	33001 a 33013
Alcalde	Gabino de Lorenzo (PP)
http://www.oviedo.es

Casa'l Conceyu d'Uviéu.

Parte trasera de la Ilesia de San Tiso.

Edificiu hestóricu de la Universidá d'Uviéu.

Allugamientu de la ciudá d'Uviéu n'España.

Edificiu de la Xunta Xeneral del Principáu.

Uviéu (Oviedo en castellanu) ye una ciudá y conceyu asturianu d'orixe medieval (sieglu VIII), capital d'Asturies. Tien una población de 225.155 habitantes (data de 2010). Ostenta los títulos de "La mui ñoble, mui lleal, benemérita, invicta, heroica y bona ciudá d'Uviéu" y asina lo recueye una placa asitiada na fachada de la casa'l conceyu.

Ye la capital comercial y de negocios, sede de l'Archidiócesis d'Uviéu y el noyu alministrativu y universitariu de la rexón.

Hestoria

Edá Media

Ver tamién: Oríxenes d'Uviéu

La ciudá d'Uviéu surdió sobre una llomba que los romanos nomaben Ovetao. El so fundador foi el rei asturianu Fruela, fíu d'Alfonsu I d'Asturies (xenru y socesor del rei Fruela I d'Asturies), que reinó dende l'añu 757 al 768.

Cerca de la vieya civitas romana de Lucus Asturum, nel añu 761 el monxu presbíteru Máximo y el so sobrín Fromestano decidieron fundar un monesteriu a la vera la calzada romana que xunía Llión—Payares—Llugu de Llanera y posteriormente erixeron una ermita n'honor del mártir San Vicente. Pocu tiempu depués dos docenes de monxos xuniéronse al proyeutu colonizador, tornándose'l llugar en monesteriu tal y como consta na acta fundacional roblada'l 25 d'avientu del añu 781, siendo'l so primer abade Fromestano. Algamó siguidamente l'abeyu del rei Fruela I, qu'escoyó'l llugar como residencia de Munia, la so muyer, y nelli ñació'l so fíu Alfonsu II, conocíu como «el Castu».

Más tarde, el fíu de Fruela, Alfonsu II el Castu treslladó la capital del reinu d'Asturies a esti llugar y convirtió Uviéu en sé episcopal. Amás, fortificóla y dotóla de palacios, ilesies y otres estructures.

Demientres el so reináu descubrióse en Compostela un cabuercu que se supunxo del apóstol Santiago (nel 812), y esti rei foi el primer en visitar el cabuercu partiendo dende Uviéu, colo qu'Alfonsu II foi el primer pelegrín a Santiago de Compostela y s'inauguró'l primer camín de pelegrinos, como puede lleese nun documentu d'Alfonsu II datáu el 4 de setiembre del añu 829, onde se concede a la ilesia de Santiago de Compostela l'espaciu comprendíu nun radiu de trés milles alrodiu la avandicha ilesia, que foi costruyida pa venerar les sagraes reliquies, y onde asina mesmo se cunta cómo esti rei s'enteró del afayamientu y cómo acudió colos maiores del so palaciu; magar que güei en día sábese que ye falsu, supónse que debe cincase notru braedru d'Alfonsu II que yá nun se caltién.

Darréu el so contautu cola corte de Carlomagno, entamó a fluyir dende'l reinu d'ésti un ríu de pelegrinos qu'entraben pelos Pirineos y pel norte diben fasta Uviéu y dende ehí pa Santiago, colo que'l camín norte ye la ruta más antigua de los pelegrinos a Santiago de Compostela. Si los primeros pelegrinos usaben esta vía débese a que más al sur el camín nun yera seguru nesa dómina porque se trataba d'un territoriu en que, anque yá conquistáu a Al-Andalus, yeren frecuentes les incursiones musulmanes. De fechu, el camín del sur ye posterior, yá que namái reis posteriores foron a alloñar los musulmanes fasta más alló del Dueru.

Nel añu 1075 visitó Uviéu en calidá de pelegrín el rei de Llión y de Castiella, Alfonsu VI. Abrió solemnemente l'Arca Santa na ilesia de San Salvador, que contenía munches y mui bones reliquies que tuvieren escondíes nel monte Monsacru, por mor de la invasión musulmana. A partir d'esti fechu, Uviéu y les sos reliquies foron internacionalmente famoses, fasta tal puntu que los pelegrinos que veníen a Santiago de Compostela s'esviaben en Llión y diben pal norte pa facer un altu nesta ciudá asturiana y venerar les reliquies. De fechu hai un refrán antiguu que diz Quien va a Santiago y nun a San Salvador, visita al siervu y dexa al Señor, indicando poro qu'Uviéu yera ruta obligada pa los pelegrinos del camín.

El rei Juan I, en 1388, funda'l Principáu d'Asturies, títulu inauguráu pol infante don Enrique, fíu d'aquelli, y que dende entóncenes corresponderá a los socesores a la Corona; Uviéu tórnase, entós, na capital del Principáu. Al empar surdía la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, institución de drechu públicu que como Xunta de Conceyos funcionó con calter permanente n'Asturies dende mediaos del sieglu XV fasta 1834, añu nel que dio pasu a les Diputaciones Provinciales.

Edá Moderna

Nestos sieglos la ciudá vivió una época d'inmovilización económica por mor d'un ciertu aisllamientu y pola mengua del númberu de pelegrinos qu'aportaben a la ciudá camín de Santiago de Compostela. Destaca nesti tiempu el fueu que, na Nuechebuena de 1521, arrasó la ciudá. P'axudar a la reconstrucción, el rei Carlos I-y concede, en 1525, el derechu a cellebrar un mercáu llibre d'impuestos los xueves. Reconstrúise la ciudá, aprovechando tamién pa facer delles obres non directamente rellacionaes colo destruyíu pol fueu: fízose l'acueductu de Los Pilares, acabose la torre la catedral y construyéronse los conventos de los dominicos y los xesuites. La reconstrucción aprovechose, tamién pa reordenar el trazáu urbanu, camudando'l planu radial anterior por otru ortogonal.

El fechu más destacáu nel sieglu XVII foi la fundación de la universidá en 1608. La donación póstuma de Fernando de Valdés Salas pa que se creara tardó bien de tiempu n'usase (l'inquisidor y arzobispu yá morriera en 1568), pero camudó pa siempres la vida cultural de la ciudá. Esta conoció, nesti sieglu, ciertu crecimientu demográficu. Pesie a ello, y a que va convirtiéndose nel llugar de residencia de la nobleza y el altu cleru, nun pasaba de los 7.000 habitantes al finar el sieglu.

Na Guerra de Sucesión española la ciudá caltúvose fiel a Felipe V. Esti, años dempués (1717), fundó la Real Audiencia d'Asturies como tribunal d'apelación escontra les decisiones, munches veces arbitraries, de la Xunta Xeneral, controlada pola nobleza. Esti sieglu, d'otra banda, foi de gran actividá cultural; nella rescampló la figura de fray Benito Jerónimo Feijoo, una de les figures cimeres de la cultura española d'esti sieglu que provocó colos sos ensayos, qu'elli nomaba discursos (axuntaos nes obres Teatro crítico universal y Cartas eruditas y curiosas, ente más otres) y escribía na so celda del conventu de San Vicente (anguaño sé del Muséu Arqueolóxicu d'Asturies), grandes polémiques na so época. Creose tamién nesta dómina la Sociedá Económica d'Amigos del País que llegó ser un grupu con un ciertu prestixu cultural y influyencia política.

Sieglu XIX n'alantre

A entamos del sieglu XIX los uvieínos foron de los primeros en refugar la invasión francesa, y el 9 de mayu de 1808 aniciaron el llevantu d'Asturies pa defender la independencia, como puede leese na siguiente placa conmemorativa del primer centenariu de tan hestóricu acontecimientu. Foi l'escenariu d'enfrentamientos ente absolutistes y lliberales. La decisión tómala la Xunta Xeneral na nueche del 23 al 24 de mayu de 1808, obligada pola presión popular. Les tropes franceses foron refugaes, tres someter la ciudá per un añu.

Demientres la revolución de 1934, protagonizada polos mineros de la Cuenca, la ciudá quedó asolada en bona parte: resulten amburaos, ente otros edificios, el de la Universidá, que la so biblioteca guardaba fondos bibliográficos d'estraordinariu valir que nun pudieron recobrase, o'l teatru Campuamor. La Cámara Santa na Catedral, pola so parte, foi dinamitada.

Demientres l'allevantu d'una parte del exércitu en 1936 que dio llugar a la Guerra Civil, la ciudá quedó en manes de los sublevaos (baxo'l mandu del coronel Aranda), permaneciendo sitiada poles tropes lleales al gobiernu republicanu, fasta que les tropes sublevades francieren el cercu en 1937, cola cayida de tola zona norte en manes nacionales. La ciudá quedó reducida práuticamente a la povisa, recostruyida posteriormente pol nueu gobiernu.

Carbayones

Los habitantes d'Uviéu son conocíos como carbayones n'alcordanza d'un árbol que foi per munchos sieglos símbolu de la ciudá. El carbayu yera sagráu pa los antiguos astures y cántabros. Ún d'ellos, delles veces centenariu, yera conocíu col nome d'"El Carbayón", y allugábase no que, fasta mediaos del sieglu XIX, yeren les arredolaes de la ciudá. La necesidá de coneutar el cascu antiguu de la ciudá cola nueva estación del Norte (pela qu'aportaben los trenes de la Meseta) llevó a la corporación conceyil a impulsar un enantu qu'obligó a curtialu, pos la so presencia impedía que la que güei ye la cai Uría toviere'l tarabazáu reutilliniu que pretendíen los impulsores d'esta ordenación del estrarradiu de la ciudá. La polémica foi formidable na ciudad, pero al final el vetustu carbayu foi víctima del "progresu".

En desagraviu d'esti fechu, en 1950 el conceyu llantó otru carbayu prieto'l teatru Campoamor, que más sero ensuchó. Foi sustituyíu, en 1970, por otru trayíu de San Llázaru de Paniceres (conceyu d'Uviéu), qu'entá güei allevántase na parte trasera del citáu teatru, dando nome a la placia que lu acueye. Arriendes, nel llugar onde taba el Carbayón orixinal colocóse, so l'acera, una placa conmemorativa en marzu de 1959.

Los carbayones, son, d'otra miente, unos perllimiáos pasteles ñacíos n'Uviéu y ellaborados anguaú en toa Asturies. En 1924 diba cellebrarse la I Feria d'Amueses de Xixón, y un pasteleru uvierín, José de Blas, encargó al so maestru de'obrador José Gutiérrez un pastel que representara n'ella a la capital del Principáu. Como nun podía ser d'otru xeitu, el pastel que criyó, de alloza y xema con una bas de foyaldre y una cobierta d'azúcre, recibió'l nome de carbayón.

Xeografía

El conceyu allúgase nel centru d'Asturies, ente 80 y 708 metros s'l nivel del mar. Llenda al norte con Les Regueres y Llanera, al sur con Santu Adrianu, La Ribera y Mieres, al oeste con Grau y al este con Siero y Llangréu.

Ta regáu polos ríos Nalón, Nora y Trubia.

Climatolóxicamente, como na mayor parte d'Asturies, domina un clima oceánicu con estíos seles y frescos iviernos y una pluviosidá bastante repartida a lo llargo del añu, predomeñando n'iviernu y primavera. El clima ta daqué continentalizáu debíu a qu'Uviéu nun ye una ciudá llitoral ensinón interior polo que los iviernos recrudécense y la ñeve nun ye daqué pa nada esceucional na ciudá pel iviernu.

Población

Evolución de la población

La población nel conceyu d'uviéu viniera medrando imparable per tol sieglu XX fasta xustamente la segunda metá de la década de los 90 cuando la población estancóse la población a nivel nacional. Esti allugamientu camudó cola entrada del nueu sieglu y anguañu la población del Conceyu torna medrar, si bien ye verdá que lo fai cola aportación prencipal d'habitantes remanantes d'otros conceyos asturianos y foriatos, ya que la diferencia ente la tasa de defunciones (11,77‰) y la de ñacimientos (6,91‰) ye negativa nel 2004.

Población d'Uviéu (1787-2006)
Evolución 1842-2007		Añu	Ciudá	Conceyu	Añu	Ciudá	Conceyu
Fonte: Istitutu Nacional d'Estadística d'España - Ellaboración gráfica por Uiquipedia
		1787*	6.491	-	1996	-	200.049
		1857	14.156	31.933	1997	-	-
		1887	18.614	-	1998	-	199.549
		1900	-	48.103	1999	-	200.453
		1910	-	53.269	2000	183.524	200.411
		1920	-	69.375	2001	184.374	201.005
		1930	-	75.463	2002	186.463	202.938
		1940	51.410	82.548	2003	191.231	207.699
		1950	71.598	106.002	2004	193.274	209.495
		1960	91.550	127.058	2005	196.156	213.782
		1970	130.021	154.117	2006	199.075	214.883
		1981	168.315	190.123	2007	200.950	216.607
		1991	-	204.276
* Fonte: Xovellanos, dato ensin valir estadísticu

Dixebra alministrativa

Categoría principal: Parroquies d'Uviéu

ParroquiaParroquies: El Conceyu d'Uviéu dixébrase en 30 parroquies qu'arréyense a continuación xunto cola so población a 1 de xunu de 2005.

Parroquia	Población	Parroquia	Población	Parroquia	Población
Agüeria	823	Lloriana	271	Piedramuelle	531
Bendones	214	La Manxoya	986	Pintoria	67
Box	1006	Santolaya	205	Priorio	428
Brañes	77	Naranco	93	Puerto	228
Caces	289	Naves	98	San Cloyo	2512
San Esteban	985	San Pedru Nora	114	Santianes	90
Godos	760	Olloniego	1170	Sograndio	392
Llatores	696	Uviéu	198369	Trubia	1839
Lliñu	354	Pando	129	Udrión	149
Llimanes	836	Perera	196	Villaperi	373

Política

Nel conceyu d'Uviéu, dende 1979, el partíu que más tiempu gobernara fora'l PP, col, anguañu, alcalde Gabino de Lorenzo a la tiesta dende 1991 (ver llista d'alcaldes d'Uviéu).

Elleiciones conceyiles
Partíu	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007
PP	2	13	10	13	18	15	17	17
PSOE	11	13	12	10	6	10	8	9
IU	2	1	1	2	3	2	2	0
UCD/CDS	12	-	4	2
ASCIZ								1
Total	27	27	27	27	27	27	27	27

Fontes: Ministeriu del Interior y Federación Asturiana de Conceyos

Economía

Emplegaos nos diversos sectores económicos (añu 2006)

	Númberu de trabayadores	Tantu por cientu
TOTAL	106.522	100
Agricultura, ganadería y pesca	478	0,45
Industria	6.924	6,50
Construcción	11.630	10,92
Servicios	87.490	82,13
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2006, SADEI

Usos del suelu del conceyu (añu 2006)

Usu	Superficie (km²)
Tierres de llabrantíu	2,08
Praderíes	62,71
Terrenu forestal	49,14
Otros usos (industrial, residencial, tierra ermo...)	72,72
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2006, SADEI

Característiques del sector primariu (añu 2007)

Ganaderíes de bovín	693
Cabeces de ganáu bovín	6.728
Cabeces de ganáu ovín	2.653
Cabeces de ganáu cabrín	438
Ganaderos con cuota llechera	29
Quilos de cuota llechera	1.717.065
Metros cúbicos de madera valtao	1.548
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2007, SADEI

Arte

Monumentos d'Uviéu y el Reinu d'Asturies1 Padrimoniu de la Humanidá — UNESCO
250px Santa María del Naranco.
Coordenaes	43°21′45″N 5°50′35″O
Estáu	{{{estáu}}}
Tipu	Cultural
Criterios	i, ii, iv
N° identificación	312bis
Rexón2	Asturies
Añu d'inscripción	1985 (? sesión)
Añu d'estensión	1988
1 Nome oficial sigún UNESCO 2 Clasificación sigún UNESCO

Samiguel de Lliño.

San Xulián de Los Praos.

La Rexenta y la Catedral de San Salvador.

Fachada del muséu de Belles Artes d'Asturies.

Teatru Campuamor.

Auditoriu "Príncipe Felipe".

Entrada a la ceremonia de entrega de los Premios Príncipe d'Asturies.

Dellos «Menumentos d'Uviéu y del Reinu d'Asturies» foron declaraos Padrimoniu mundial pola UNESCO, en 1985 con enantu en 1988:

• Samiguel de Lliño. (Prerrománicu) Capiella, del sieglu IX.
• Santa María del Naranco. (Prerrománicu) Palaciu del sieglu IX.
• Cámara Santa d'Uviéu. Ta na Catedral. Son les primeres amueses del estilu asturianu. Na Cámara Santa guárdense les reliquies de la ciudá tales como la Cruz de los Ánxeles (nel escudu del conceyu), la Cruz de la Victoria (na bandera del Principáu), el Cofre de les Ágates o'l Santu Sudariu (una reliquia sagrada, semeyante al sudariu que tapeció a Cristu tres la so muerte).
• Basílica de San Xulián de los Praos.
• La Foncalada. Fonte orixinaria del sieglu IX. Trátase de la única fonte y la única obra civil del arte prerrománicu que se caltién.

La otra llocalización del Padrimoniu mundial, fuera yá del conceyu d'Uviéu, ye Santa Cristina de Ḷḷena (en La Pola)

Amás, esisten n'Uviéu otros llugares d'interés:

• Catedral, de finales del sieglu XIII y mediaos del sieglu XVI edificada so un templu allevantado nel sieglu VIII y dedicáu al Salvador. Ye la única catedral gótica dedicada al Salvador, y na so mayoría ye d'un góticu tardíu.
• Claustru del Monesterio de San Vicente, del sieglu XVI. Esti Conventu foi el primer edificiu costruyíu na fundación d'Uviéu. Nos sos claustros ta istaláu el Muséu Arquiolóxicu.
• Capiella de la Balesquida, construyida nel sieglu XIII, foi recostruyida delles veces nos sieglos XVII, XIX y XX. Ta dedicada a la Virxe de la Esperanza.
• Edificu del Ayuntamientu, construyíu nel sieglu XVII, ye un edificiu de tres plantes y una planta baxa porticada cuyu arcu central yera la antigua puerta d'entrada na ciudá. Merez especial atención la Torre del Reló.
• Conventu ya Illesia de Santu Domingu de Guzmán, del sieglu XVI, foi ún de los asentamientos fuera de les muries de la ciudá.
• El Fontán, conxuntu d'edificaciones que formen una placia porticada de planta reutangular. Daten de los sieglos XVII y XVIII y foi costruyida so un champazu, polo que debió ser recostruyida a caberos del sieglu XX. Acueye al Mercáu del Fontán que cellébrase los xueves, sábados y domingos pela mañana.
• Casa de Llanes, tien una de les meyores fachaes barroques d'Asturies, foi costruyida nel sieglu XVIII.
• Villa Madalena, palacete d'entamos del sieglu XX que a entamos de la década de los 90 foi espropiáu pa usu públicu.
• Casa del Deán Payarinos, edificiu d'estilu eclécticu del sieglu XX qu'acueye al Conservatoriu de Música Eduardo Martínez Torner.
• Hospiciu Provincial, del sieglu XVIII tien una fachada d'estilu barrocu rematada por un gran escudu y una capiella octogonal. Tres la Guerra Civil foi rehabilitáu y anguañu acueye les istalaciones del Hotel de la Reconquista, el más prestixosu d'Uviéu.
• Antigua Prisión Provincial: Inaugurada nel añu 1907 nel barriu de Ciudá Naranco d'anguañu, el modelu de l'antigua cárcele d'Uviéu axústase al denomáu panópticu radial, siguiendo les direutrices d'un plan direutor ellaboráu pol asturianu Eduardo Adaro Magro, autor, junto con Tomás Aranguren y Carlos Velasco, del proyeutu de la modelo de Madrid (1876), una de las pioneras de este tipo. Estas nuevas cárceles recoyíen les modernes teoríes carcelaries qu'orixinárense a caberos del sieglu XVIII n'Inglaterra y que más sero acabaron enantándose al restu d'Europa y a los Estaos Xuníos. Javier Aguirre foi l'arquiteutu provincial encargáu de l'adautación del modelu a Uviéu, obra qu'a la so marcha continuaría Nicolás María García Rivero como arquiteutu direutor. Anguañu alcuéntrase abandonada y se prevé que pa 2008 acueya l'Archivu Hestóricu d'Asturies, al empar que caltendrá cuatro celdes de la prisión de muyeres con cálter recordatoriu. Tamién acoyerála pinacoteca de la Fundación Masaveu d'uviéu.
• Auditoriu-Palaciu de Congresos Príncipe Felipe, inauguráu en 1999
• Palaciu de Congresos Princesa Letizia: obra del arquiteutu Santiago Calatrava, anguañu en costruición con primavera de 2008 como data prevista de fin de les obres.

Cultura

• Fonte d'inspiración pa la ciudá de Vetusta na novela La Regenta de Leopoldo Alas Clarín.
• Ispiradora de la ciudá que Ramón Pérez de Ayala llama Pilares na so obra narrativa.
• Universidá d'Uviéu.

Museos

• Muséu Arquiolóxicu d'Asturies: Istaláu nel Claustru del Conventu de San Vicente, ente los sos fondos alcuéntrense: pieces del periodu Paleolíticu, estremaes colleiciones numismátiques y etnográfiques, dos sales dedicaes al periodu romanu y otres dos al arte prerrománicu, otra más al romániu y otra última al arte góticu. Por otra parte espónese la celda del padre Benito Jerónimo Feijoo.
• Muséu de Belles Artes d'Asturies: Foi inauguráu en 1980 nel Palaciu de Velarde, inmueble contiguu al anterior pola so parte trasera. Caltién una escolleta d'artistes asturianos como Carreño Miranda, Evaristo Valle, Nicanor Piñole, Joaquín Vaquero Palacios, asina como otros artistes contemporanios.
• Muséu Diocesanu d'Uviéu: Abierto en 1990 contien: restos arquiolóxicos de la Catedral, trabayos n'oro y plata, pintures, pieces de marfil y escultures en maera y documentos del Archivu de la Catedral.
• Tabularium Artis Asturiensis: Muséu priváu fundáu en 1947 por D. Joaquín Manzanares, Cronista Oficial d'Asturies. Tien ente lo sos fondos una escolleta de pieces d'arte asturianu.

Teatros

• Teatru Campuamor: Ye un edificiu d'estilu neoclásicu del sieglu XIX. Ye la sé de la entrega de los Premios Príncipe 'Asturies. Campuamor en Google Earth
• Teatru Filarmónica: Ye la sé de la Sociedá Filarmónica.
• Auditoriu Príncipe Felipe. Inauguráu en 1999, despliega una gran autividá per tol añu.
• Palaciu de Congresos d'Uviúe. Recibirá'l nome de Princesa Letizia: (en costruición, 2008), ye obra del arquiteutu Santiago Calatrava. La so inauguración ta prevista pa la primavera de 2009.

Fundaciones

• Fundación Dolores Medio
• Fundación Gustavo Bueno
• Fundación Isidoro Acevedo
• Fundación Juan Muñiz Zapico
• Fundación Padre Vinjoy
• Fundación Príncipe de Asturias

Turismu

Fiestes llocales

Ver tamién: Fiestws de San Mateo (Uviéu)

• San Mateo, 21 de setiembre, fiestes nes que la ciudá enllénase de chiringos y conciertos per diez díes. El día de San Mateo véndense Paxarines (figures realizaes con miga de pan, cullor azafrán, qu'empléguense a móu d'amuletu p'abellugase de les truentes na Placia de la Catedral), cellébrase la Misa Mayor con bendición del Santu Sudariu, y rialízase una xinta campera nel Campu de San Franciscu. La viéspora a San Mateo llánciense fuebos artificiales. Demientres les fiestes cellébrase'l Día d'América n'Asturies, fiesta declarada d'Interés Turísticu Nacional, autividaes pa neños y adultos. La fiesta fina cola romería del Cristu de les Cadenes.

• Martes de Campu o La Balesquida, fiesta que cellébrase'l primer martes depués de Pentecostés, xintacampestre que consiste na tradicional consumición del bollu preñáu sidra y vinu. La xinta complementase con empanaes caseres, frixuelos, casadielles, etc. Esti día conozse popularmente como Día del Bollu.

• Feria de l'Ascensión, fiestes dedicaes al campu.

Zones comerciales

Edificio Xirafa na zona comercial de la ciudá.

La más importante zona comercial d'Uviéu ye, ensin dubia, la cai Uría, exe nel qu'istalen les sedes de bancos, compañíes de seguros, asina como grandes almacenes (El Corte Inglés, Zara, etc.) y milenta tiendes.

Tres los planes de choque de peatonalización del centru, otres cais circundantes tornárense tamién n'exes comerciales importantes, ente les que coye citar la cai de Gil de Jaz, d'Independencia, de Doutor Casal, Cuadonga, Melquiades Álvarez o la cai del Nueve de Mayu, onde asítiase'l Centru Comercial Salesas.

Esisten amás diverses grandes soperficies:

• el Centru Comercial Los Prados, allugáu nel barriu de Teatinos, nos tarrenos del antiguu matadery xunto a la autopista A-66
• el Centru comercial Parque Principado, qu'anque ubicáu na llende col conceyu de Siero, concentra de cutioa multitú d'uvieínos, qu'acuden ellí a rializar les sos compres.
• y por últimu, dende marzu de 2008, el Centru Comercial Espacio Buenavista, nel Palaciu de Congresos Princesa Letizia, barriu de Buenavista.

Toes elles conviven col pequeño comerciu. Como iniciativa pa atrayer a los clientes hacia'l pequeñu comerciu, surdiera l'asociación Oviedo Tiendas.

Parques y xardines

• Campu de San Franciscu: popularmente conocíu como El Campu polos uvieínos, ye un parque de 90.000 m² de soperficie asitiáu nel centru d'Uviéu, al llau de la cai Uría. Esti parque de grandes árboles foi parte del Conventu de San Franciscu y anguañu ye ún de los llugares más sinificativos de la capital del Principáu d'Asturies.
• Campiellín: esta zona verde al llau de la Illesia de Santu Domingu foi creyada tres la Guerra Civil Española, ya que'l barriu qu'ellí allevantaba foi arrampláu dafechu demientres ésta.

Interior de la Placia del Fontán.

• Parque d'Iviernu: asitiáu nún gollón ente l'A-66 y la Rolda de Circunvalación, cunta con numberoses equipaciones deportives.
• Parque de Purificación Tomás: allugáu al pie del Monte Naranco.
• Parque del Oeste: allugáu n'arredolada del nueu Estadiu Carlos Tartiere.
• Parque de Santullanu: sallugáu al llau de l'Autopista a Avilés y Xixón y n'arredolada de San Xulián de los Praos
• Parque de San Pedry de los Arcos: allugáu tres la llamada "lliébana" que tapez les víes ferroviaries, nel barriu de Ciudá Naranco, na tenllera baxa del monte que-y da nome, onde hai munches representaciones de fegures dedicaes a los artistes asturianos, asina como un monumentu dedicáu a la revolucionaria asturiana Aida Lafuente.

Gastronomía

Edificiu de Santa Lucía, na placia de la Escandalera.

El platu típicu por escelencia ye, al igual que nel restu d'Asturies la fabada.

Ye tradición n'Uviéu una fiesta cuyu orixe ye enforma polémicu, "martes de campu", xintándo un menú compuestu de bollu preñáu y sidra.

Otra exitosa festividá gastronómica ye El desarme, que se cellebra cada 19 d'ochobre, en restaurantes y cases particulares, ufriendo invariablemente'l suculentu menú formáu por garbanzos con bacaláu y espinaques, callos y arroz con lleche.

Mención especial merecen, ente los postres, los carbayones que lleven el nome de los habitantes de la ciudá. Tamién son de reconocíu renome les Moscovites, tortes de carambelu con frutos suchos esfarrapaos y con una capa de chicolate.

Ente les biébores, como en toa Asturies, la sidra ye la reina.

N'Uviéu tienen sé delles Cofradíes y Sociedaes Gastronómiques: Cofradía de los Amigos de los Quesos del Principáu d'Asturies [2], Cofradía Doña Gontrodo y Sociedad Gastronómica El Rinconín [3], fundada ésta última en 1965.

Vida nuecherniega

Placia de Trescorrales, tremada de mesones y sidreríes.

Illesia de San Isidoru el Rial, na placia del Ayuntamientu.

• Sidreríes: si bien ye ciertu que tol perímetru de la ciudá ta tremáu d'escelendes sidreríes onde tastiar la sidra, asina como tomar daqué, pa picar o cenar, debe mencionase la zona de la cai Gascona y les sos arredolaes (agora denomada Bulevar de la Sidra), onde concéntrense dellos llocales, amén de restaurantes y rialícense autividaes arreyaes con esti mercáu como concursos d'escanciadores, la Selmana de la Sidra, etc. Otra zona destacada pa cenar con dellos tipos de llocales ye Valentín Masip y la Placia Pedro Miñor.

• Pubs: la movida nuecherniega concéntrase n'Uviéu preferentemente nel cascu antiguu de la ciudá, onde se han mencionase les cais Mon (noyu por escelencia de la movida), la cai Escura, San Isidoru, la Corrada del Obispu, la Placia del Paragües, la cai Cimavilla y la cai del Rosal. La zona de Xovellanos (al llau de Gascona), inpónese como una zona pa un públicu más maduru.

• Discoteques: hai na ciudá dellos llocales d'esti tipu, espurríos pela so xeografía, ente les que destaquen Tribeca, Studio 18, Discoteca Jet, Cubik Club, el Black, Salsipuedes, Disco Universal y El Morgana. Una discoteca mui famosa de la ciudá foi La Real, que piesllóles sos puertes el día 1 de xineru de 2006.

De tou esto, coye destacar les estremaes zones sigún edaes:

• Xóvenes (coxitando de 18:00 a 22:00, de 15 a 17 años): la zona más popular ye la cai Rosal, y les sos circundantes, onde alcontramos pubs y bares, como'l Chaston, el Desván, La Fontana, Discoteca Jet, El Badulake, El Descanso, Public, El Puzzle, La Misión, El Periquito, El Green.

• Xóvenes adultos y adultos (coxitando de 23:00 a 5:00, a partir de 18 años): como zonas más populares tán les cercanes al Ayuntamientu (Cai Mon) y cascu antiguu. N'esta zona alcuéntrense dellos pubs, ente los más conocíos Arde París, La Factoría, La Radio 8, Metropolis, Tutankamon, Deluxe, Guacara, Green.

Tresportes

Tresporte per carretera

Tresporte per ferrocarril

Transporte aeriu

Medios de comunicación

• Periódicos: La Nueva España, La Voz de Asturias, El Comercio, Público, Qué!, Les Noticies, Oviedo Diario.
• Emisores de radio: Radio Asturies-Cadena SER, COPE Asturies, Onda Cero Asturies, Radio Vetusta, Puntu Radio Asturies, Radio Sele.
• Cadenes de televisión: Localia Asturies TV, TeleAsturies, Popular TV Asturies, Uviéu TV, Televisión del Principau d'Asturies

Deportes

Fernando Alonso durante la clasificación del Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2005.

El fútbol ye'l deporte por excelencia y l'equipu más representativu ye'l Real Uviéu, que militó durante 38 temporaes na Primera División d'España, siendo en tres ocasiones el tercer clasificau. Tamién ye de destacar el so primer presidente y fundador, Carlos Tartiere, cuyo nome tamién posee l'estadiu del equipu. Nel Real Uviéu tamien xugaron munchos uvieínos destacaos ente los que se encuentren por exemplu Oliverio Jesús Álvarez González ("Oli"). Amás n'Uviéu ñacieron d'algunos de los meyores xugadores de los últimos tiempos como Enrique Castro González ("Quini"), Javier Paredes o Luis García Fernández. Otros clubes de fútbol importantes de la ciudá son l'Astur Club de Fútbol, el Universidá d'Uviéu, el Centru Asturianu d'Uviéu, el Masaveu C.F., el Cuadonga, el Pumarín Club de Fútbol, el APA Santa Teresa CD, el Vallobín, el Juventud Estadio o el CD Peña Oviedo Berto.

Individualmente destaquen Fernando Alonso, bicampeón del mundu de Fórmula 1 o tamién Samuel Sánchez, medallista d'oru nos Pekin 2008 na prueba de ciclismu en ruta.

Uvieínos céllebres

Categoría principal: Uvieínos

• Alejandro Mon, presidente'l Conseyu de Ministros nel sieglu XIX.
• Ángel González, poeta.
• Antonio Gamoneda, escritor ganador del Premiu Cervantes 2006.
• Antonio Lobato, periodista.
• Carine Jacquet-Viallet, escritora filosófica y poeta.
• Dolores Medio, escritora.
• Emilio Sagi, direutor d'escena.
• Fernando Alonso, bicampeón mundial de Fórmula 1.
• Ignacio León y Escosura, pintor.
• Indalecio Prieto, políticu socialista.
• Leopoldo Alas (Clarín), escritor ñaciu en Zamora por motivu del trabayu paternu, anque él considerose siempre ovetense.
• Letizia Ortiz, Princesa d'Asturies.
• Lucas Rodriguez Pire, químicu uvieín.
• Luis Fernández López, pintor.
• Luis Menéndez-Pidal y Álvarez, arquiteutu.
• Manuel Álvarez Laviada, escultor.
• Manuel Fernández-Avello, periodista y cronista de la ciudá d'Uviéu.
• Melendi, cantante y compositor.
• Miguel Jacinto Meléndez, pintor.
• Paulino Vicente, pintor.
• Pedro Masaveu Peterson, empresariu y financieru,primer presidente de la Fundación Príncipe d'Asturies.
• Ramón Pérez de Ayala, escritor y periodista.
• Sabino Fernández Campo, Conde de Latores, Secretariu Xeneral y Xefe de la Casa de So Maxestá'l Rei.
• Samuel Sánchez González, ciclista, Campeón Olímpicu nos JJOO de Pekin 2008
• Susana Roza, periodista.
• Telesforo Cuevas, pintor.
• Tino Casal, cantante y compositor.
• Vicente Fernández Bascarán, Xeneral de Brigada.

Ciudaes enurmuñaes

Les ciudades enurmuñaes con Uviéu son les siguientes:

• Valparaíso, Chile (dende'l 26 de xineru de 1973)
• Bochum, Alemaña (desde el 26 d'ochobre de 1979)
• Buenos Aires, Arxentina (dende'l 29 d'abril de 1983)
• Veracruz, México (dende'l 24 payares de 1983)
• Clermont-Ferrand, Francia (dende'l 5 d'abril de 1988)
• Tampa (Florida), Estaos Xuníos (dende'l 13 d'avientu de 1991)
• Santiago de Compostela, España (dende'l 12 de xineru de 1993)
• Santa Clara, Cuba (dende'l 2 d'ochobre de 1995)
• Jersey City (Nueva Jersey), Estaos Xuníos (dende'l 7 de xunetu de 1998)
• Zamora, España (dende'l 9 d'ochobre de 2001)
• Torrevieya, España (dende'l 2 de xineru de 2004)
• Valencia Don Xuan, España (dende'l 14 de xunu de 2004)
• Hangzhou, China (dende'l 12 de mayu de 2006)
• Viseu, Portugal (dende'l 10 d'abril de 2007)
• Torrelavega, España (dende'l 17 de mayu de 2008)

Ver tamién

Referencies

Enllaces esternos

• Ayuntamientu d'Uviéu
• Universidá d'Uviéu
• Archidiócesis d'Uviéu
• Catedral d'Uviéu
• Federación Asturiana de Conceyos
• Ópera d'Uviéu
• Palaciu de Congresos
• Ciudaá d'Uviéu n'Asturies Natural
• Páxina ueb oficial del Rial Uviéu S.A.D.
• Uaterpolu Ciudá d'Uviéu: Primer equipu de Uaterpolu de la capital d'Asturies.
• Magazine Oviedista, Información sobro'l Rial Uviéu y tol deporte uvieín
• Uviéu en Google Earth
• Vesita virtual al Uviéu Altomedieval
• ONG turística con imáxenes d'Uviéu
• Oviedo Express, película rodada n'Uviéu

Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:

Uviéu