Matemáticu

Matemáticu
profesión, occupation group according to ISCO-08 (en) y ocupación
científicu y mathematicians, actuaries and statisticians (en)

Un matemáticu (del llatín: mathēmāticus y esti de la mesma del griegu μαθηματικός mathēmatikós) ye una persona que la so área primaria d'estudiu ya investigación ye la matemática, ye dicir que contribúi con nueva conocencia nesti campu d'estudiu. En sentíu estrictu, un matemáticu ye un investigador nel área de les matemátiques.

El términu anubre una gran gama de competencies y de práutiques bien distintes, que comparten un vocabulariu común y un formalismu específicu, según una esixencia de rigor mesma d'esta disciplina.

Ye capaz de convertir en fechos verificables les lleis formulaes en forma xeneral (resolución d'ecuaciones) y analiza la validez de diches lleis por aciu l'usu d'estadístiques. Usa, inventa, cavilga y esperimenta cola matemática col fin d'atopar nueves aplicaciones de los métodos matemáticos con vistes al so usu na investigación científica o na aplicación téunica.

El términu xenéricu matemáticu puede decantase en dominios más acutaos, como por casu: xeómetra, alxebrista, analista, etc.

Distintos usos del términu matemáticu

Esisten principalmente dos interpretaciones, per un sitiu, llámase-y matemáticu a aquella persona que trabaya viviegamente na investigación matemática, lo cual, na actualidá, la mayoría de les vegaes acompañar con publicaciones en revistes especializaes na tema; a esta clasificación pertenecen Henri Poincaré o Andrew Wiles, por casu. Per otru llau, matemáticu puede designar a una persona con conocencia especiales en matemática, o que trabayó nun campu conexo como la enseñanza o la vulgarización; como por casu Aurelio Baldor o Martin Gardner.

La Xunión Matemática Internacional publica un anuariu mundial de matemáticos, la definición retenida ye:

Llámase-y matemáticu activu a toa persona que publicara, mientres los 4 últimos años, siquier 2 artículos referenciaos nos trés bases de datos bibliográficos: la Zentralblatt MATH, la Mathematical Reviews y la Referativny Zhurnal.

Suel faese dacuando la distinción ente matemátiques pures y matemátiques aplicaes pa estremar la investigación en matemática, de la investigación n'árees rellacionaes (industria, inxeniería, teunoloxía) o interdisciplinas (ciencies cognitives), en ciencies allegaes (estadística, informática) o inclusive en ciencies sociales (filosofía, historia). Esta distinción, sicasí, nun ye aceptada unánimemente, como tampoco la clasificación d'un matemáticu como "científicu".

Matemáticu puru

Leonhard Euler.

Carl Friedrich Gauss.

• Leonhard Euler (1707 - 1783) (de formación físicu y matemáticu), ye xeneralmente consideráu como'l mayor de los matemáticos; la so pimpana obra cubre delles cañes del saber científicu y matemáticu, y ye responsable de gran parte de la notación y terminoloxía utilizaes na actualidá, como'l conceutu de función. Ye tamién «el matemáticu más prolíficu».
• Carl Friedrich Gauss (1777– 1855) (matemáticu, astrónomu y físicu), moteyáu «el príncipe de les matemátiques». Gauss foi un neña maravía, y ensin duldes el matemáticu más destacáu del sieglu XIX; tamién llamáu «el más grande dende l'Antigüedá».
• Srinivasa Ramanujan (1887 - 1920) foi un matemáticu indiu autodidacta; magar nun tener formación académica, realizó estraordinarios apurras n'analís, teoría de númberos, series y fracciones continues.
• Évariste Galois (1811 - 1832), muertu en duelu a los venti años d'edá, antemanó cañes astractes de la matemática rellacionaes con teoría d'ecuaciones, álxebra astracta y teoría de grupos.
• N. Bourbaki (s. XX). El coleutivu Nicolas Bourbaki escribió testos de matemática que fueron influyentes nel desenvolvimientu d'esta ciencia (Vease: Historia de les matemátiques). Roblaba col pseudónimu, de forma qu'atribuyía anónimamente la obra a «un solu matemáticu» ficticiu.El grupu Bourbaki taba conformáu por personalidaes como Jean Dieudonné, Henri Cartan, André Weil, Jean-Pierre Serre (medaya Fields), ente otros. Dempués del fracasu de la matemática moderna, el so influxu menguó. "Euclides sigue viviendo", anque los de Bourbaki declarar muertu. El so programa nun foi completáu.;
• Emmy Noether (s.XX), realizó meyores cruciales en álxebra astracta y física teórica; ye considerada como «la más grande matemática de la historia», y unu de los matemáticos más importantes del so tiempu.

Matemáticos del sieglu XXI

• Nel añu 2000, el Clay Mathematics Institute anuncia los «Problemes del mileniu», una llista de problemes matemáticos abiertos y que la so resolución supondría un importante llogru y una meyora considerable nel campu de les matemátiques.
• Alexander Grothendieck ye unu de los matemáticos más prolíficos qu'apurrió desarrollos fundamentales dientro del álxebra homológica, topoloxía y teoría de Categoríes, recibió la Medaya Fields en 1966, anque refugó la distinción.
• Saharon Shelah que trabayó en fundamentación de les matemátiques, teoría de conxuntos y teoría de modelos estableciendo un númberu importante de resultancies bien importantes mientres la décda de 1970.
• Andrew Wiles demuestra «el últimu teorema de Fermat» (establecíu en 1637), tres años de trabayu en solitariu.
• Grigori Perelmán resuelve «la Hipótesis de Poincaré» (establecida por H. Poincaré en 1904). Alcuérdase-y por esto la Medaya Fields, distinción que la refuga. Ye l'únicu de los Problemes del mileniu en ser resueltu.
  

• 
  Alexander Grothendieck.
• 
  Saharon Shelah.
• 
  Andrew Wiles.
• 
  Grigori Perelmán.

Muyeres matemátiques

Emmy Noether (1882-1935), matemática.

De resultes de les enormes dificultaes y torgues colos que les muyeres tuvieron qu'enfrentase, a lo llargo de la historia y en tolos llugares del mundu, pa poder llevar a cabu un llabor d'estudiu o investigación en matemátiques (y na ciencia, polo xeneral), la mayoría de les persones que sobresalieron nel área de les matemátiques y algamaron sonadía universal fueron homes. A pesar d'estos inconvenientes, hubo muyeres que, gracies a una indomable voluntá, una posición social alta y, xeneralmente, a l'ayuda de dalgún mecenes masculín, dexaron una buelga imborrable nes matemátiques. Y non solo porque les sos histories de superación sían un exemplu, sinón porque les sos contribuciones científiques tuvieron una notable repercusión y relevancia. Ente les muyeres matemátiques más prominentes nacíes antes del sieglu XX podemos citar a: Téano de Crotona (sieglu VI  e. C.), Hipatia d'Alexandría (alredor del 400), Ada Lovelace (1815-1852), Maria Gaetana Agnesi (1718-1799), Sophie Germain (1776-1831), Sofia Kovalévskaya (1850-1891), Alicia Boole Stott (1860-1940), Émilie du Châtelet (1706-1749), Carolina Herschel (1750-1848), Mary Somerville (1780-1872) y Florence Nightingale (1820-1910).

Los fondos cambeos demográficos y sociales socedíos principalmente dende'l final de la Segunda Guerra Mundial favorecieron la integración de les muyeres nel ámbitu llaboral y el paulatín amenorgamientu de les diferencies d'oportunidaes colos homes. Poro, la llista de grandes muyeres matemátiques del sieglu XX ye estensa y ente les sos figures más destacaes cabo mentar a Mileva Marić (1875-1948), Emmy Noether (1882-1935), Mary Lucy Cartwright (1900-1998), Rózsa Péter (1905-1977), Grace Murray Hopper (1906-1992), Olga Taussky-Todd (1906-1995), Julia Robinson (1919-1985), Emma Castelnuovo, (1913-2014), María Wonenburger (1927-2014), Ingrid Daubechies (1954-).

Sicasí, la presencia de les muyeres nos puestos académicos y científicos de responsabilidá ye escasa. Por ello, y como asocede nos demás ámbitos de la conocencia, en diversos países esisten asociaciones de muyeres matemátiques con una fuerte implicación social na busca de la igualdá d'oportunidaes nel marcu de la investigación y la docencia en matemátiques. Este ye'l casu de l'Asociación Mujer y Matemátiques, la European Women in Mathematics (EWM) o la Comisión Muyeres y Matemátiques de la Real Sociedá Matemática Española, según delles asociaciones llatinoamericanes de muyeres matemátiques.

Cabo citar a Roswitha, monxa d'un conventu saxón del sieglu X, de meyor y mayor trabayu en lliteratura y filosofía que na ciencia de los númberos. Sicasí llució bon conocencia de l'Aritmética de Boecio y menta cuestiones amestaes a númberos defeutivos y perfectos, señalando ente ellos a 6, 28, 496, y 8128.

Nuna publicación sobre matemática recreativa de Rodríguez Vidal y Rodríguez Rigual, tamién figuren los nomes que siguen, como cultoras de matemática.

• Lady Ada Lovelace
• Lady Maontagu
• Marquesa de Espeja
• Josefa Amar y Borbón

Premios y distinciones

Medaya Fields, remembrando al matemáticu Arquímedes.

• Medaya Fields (llende d'edá de 40 años).
• Premiu Abel.
• Premiu Nevanlinna.
• Premiu Carl-Friedrich-Gauss poles matemátiques aplicaes.
• Medaya Chern.
• Premiu Wolf.
• Premiu Fermat.
• Premiu Clay, dau pol Clay Mathematics Institute.
• Premiu Pólya y la Medaya De Morgan, dau pola Sociedá Matemática de Londres.

Nun esiste premiu Nobel de matemátiques; el Premiu Abel o la Medaya Fields considerar polo xeneral el so equivalente.

Fundaciones y Sociedaes Matemátiques

Sigles	Nome	Sede	Empecipio	Logo
AAS	Australian Academy of Science	Australia	1954
Abertis	Fundación Abertis	España	1999
ACM	Association for Computing Machinery Special Interest Group		1947
AMS	American Mathematical Society	Estaos Xuníos d'América	1888
ANCEFN	Academia Nacional de Ciencies Exactes, Físiques y Natural	Arxentina	1874
ANCYT	Academia Nacional de Ciencia y Tecnología	Perú
ANTS	Algorithmic Number Theory Symposium	Alemaña	1994
APS	American Physical Society	Estaos Xuníos d'América	1889
APSF	Alfred Pritchard Sloan Foundation	Estaos Xuníos d'América	1875
ASA	American Statistical Association	Estaos Xuníos d'América	1839
ASF	Académie des Sciences	Francia	1666
ASL	Association for Symbolic Logic	Estaos Xuníos d'América	1936
AWM	Association for Women in Mathematics	Estaos Xuníos d'América	1971
ASME	American Society Of Mechanical Engineers	Estaos Xuníos d'América	1880
AustMS	Australian Mathematical Society	Australia	1956
BMG	Berliner Mathematischen Gesellschaft	Alemaña	1901
Balzan	Fondazione Internazionale Premiu Balzan	Italia Suiza	1956
BMS	Belgian Mathematical Society	Bélxica	1921
CIMAT	Centru d'Investigación en Matemátiques, A.C.	Méxicu	1980
CMF	Fundación Chern	Estaos Xuníos d'América	2010
CMI	Clay Mathematics Institute	Estaos Xuníos d'América	1998
CMS	Canadian Mathematical Society	Canadá	1945
CNCA	Conseyu Nacional de la Cultura y les Artes de Chile	Chile	2003
CNRS	Centre national de la recherche scientifique	Francia	1939
CONACYT	Conseyu Nacional de Ciencia y Teunoloxía	Méxicu	1970
CONICIT	Conseyu Nacional pa Investigaciones Científiques y Teunolóxiques	Costa Rica	1972
CRM	Centre de Recherches Mathematiques	Canadá	1968
CSIC	Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques	España	1998
DMV	Deutsche Mathematiker-Vereinigung	Alemaña	1993
ECM	European Congresses of Mathematics	Polonia	1992
ECCOMAS	European Community on Computational Methods in Applied Sciences and Engineering	Europa	1901
Elsevier	Elsevier Foundation	Estaos Xuníos d'América	1956
EMS	European Mathematical Society	Alemaña
EPFL	École polytechnique fédérale de Lausanne	Suiza
ERC	European Research Council	Europa	2002
ESF	Fundación Europea de la Ciencia	[[Imaxe:Flag of Europe.svg|25px]] Europa
ETHZ	Eidgenossische Technische Hochschule-Zurich	Suiza
EURASC	European Academy of Sciences	Bélxica
FBBVA	Fundación BBVA	España		Fundación
FBS	Fundación Banco Santander	España		Fundación
FCFM	Facultá de Ciencies Físiques y Matemátiques, Universidá de Chile	Chile	1840
FCM	Fundación Caxa Madrid	España	1991
FCRI	Fundació Catalana per a la Recerca i la Innovació	España
FoCM	Foundations of Computational Mathematics		1995
FPA	Fundación Príncesa d'Asturies	España	1980
FSK	Fundación Sofía Kovalévskaia	Méxicu	1942
GAMNI	Groupe pour l'Avancement des Méthodes Numériques de l'Ingénieur	Francia	1992
GenCat	Generalitat de Catalunya	España
Google	Google	{{Estaos Xuníos}}
HAS	Hungarian Academy of Sciences	Hungría	1825
Humboldt Foundation	Humboldt Foundation	Alemaña	1953
IAMP	International Association of Mathematical Physics	Europa	1976
ICA	Institute Of Combinatorics And Its Applications	Canadá	1990
ICMAT	Institutu de Ciencies Matemátiques	España	2008
ICHM	International Commission on the History of Mathematics	Estaos Xuníos d'América	1971
ICIAM	International Council for Industrial and Applied Mathematics	Estaos Xuníos d'América	1987
ICM	International Congress of Mathematicians
ICMI	International Commission on Mathematical Instruction		1897
ICTCM	International Conference on Technology in Collegiate Mathematics
ICTP	Abdus Salam International Centre for Theoretical Physics	Italia	1964
IEC	Institvt d'Estvdis Catalans	España	1907
IEEE-CS	IEEE Computer Society	Estaos Xuníos d'América	1946
IMA	Institute of Mathematics and its Applications	Reinu Xuníu	1964
IMAFF	Institutu de Matemátiques y Física Fundamental	España
IMT	Institut de Mathématiques de Toulouse	Francia	1887
IMU	International Mathematical Union	Alemaña	1920
INFORMS	Institute for Operations Research and the Management Sciences	Estaos Xuníos d'América
ISDE	International Society of Difference Equations
Konex	Fundación Konex	Arxentina	1980
KVA	Swedish Royal Academies	Suecia	1739
LMS	London Mathematical Society	Reinu Xuníu	1865
MAA	Mathematical Association of America	Estaos Xuníos d'América	1915
MEC	Ministeriu d'Educación y Ciencia d'España	España
MFO	Mathematisches Forschungsinstitut Oberwolfach	Alemaña	1944
MICIT	Ministeriu de Ciencia y Teunoloxía	Costa Rica
MOS	Mathematical Optimization Society		1973
MSJ	Mathematical Society of Japan	Xapón	1946
NAS	National Academy of Sciences	Estaos Xuníos d'América	1974
NFT	Number Theory Foundation	Estaos Xuníos d'América
NUST	National University of Sciences and Technology	Paquistán	1991
ÖMG	Österreichische Mathematische Gesellschaft	Austria	1903
PIMS	Pacific Institute for the Mathematical Sciences	Canadá	1996
RAS	Russian Academy of Sciences	Rusia	1724
RSC	Royal Society of Canada	Canadá	1882
RSL	Royal Society of London	Reinu Xuníu	1660
RSME	Real Sociedá Matemática Española	España
RSS	Royal Statistical Society	Reinu Xuníu	1834
XASTRA	Shanmugha Arts, Science, Technology & Research Academy	India	1984
SCM	Societat Catalana de Matemàtiques	España	1998
SEMA	Sociedá Española de Matemática Aplicada	España	1991
SEP	Secretaría d'educación pública	Méxicu
SIAG	SIAM Activity Group	Estaos Xuníos d'América
SIAM	Society for Industrial and Applied Mathematics	Estaos Xuníos d'América	1951
SIMAI	Società Italiana per la Matematica Applicata y Industriale	Italia	1989
SMAI	Lisez maintenant Société de mathématiques appliquées et industrielles	Francia	1983
SMF	Société Mathématique de France	Francia	1872
SMM	Sociedá Matemática Mexicana	Méxicu	1943
SPB	Saint Petersburg Mathematical Society	Rusia	1890
UMALCA	Xunión Matemática d'América Llatina y el Caribe	América Llatina	1995
UMI	Unione Matematica Italiana	Italia	1922
WFNMC	World Federation of National Mathematics Competitions		1984

Cites

Cites de o por matemáticos

• Wikiquote tien frases célebres suyes o que faen referencia a Matemáticu.

Un matemáticu ye una máquina que tresforma café en teoremes.

—Atribuyíu a Alfréd Rényi y Paul Erdős.

Die Mathematiker sind eine Art Franzosen; redet man mit ihnen, so übersetzen sie ye in ihre Sprache, und dann ist ye alsobald ganz etwas anderes. (Los matemáticos son [como] un francés; si díces-yos daqué, traducir al so propiu llinguaxe, y darréu significa cualesquier otra cosa.)

—Johann Wolfgang von Goethe.

Un matemáticu, al igual qu'un pintor o un poeta, ye un creador de patrones. Si los suyos son más duraderos, ye porque tán fechos d'idees.

—G. H. Hardy, Apoloxía d'un matemáticu.

Dalgún d'ustedes atopó dalguna vegada un matemáticu y pregúntase cómo llegó ellí.

—Tom Lehrer.

Ye imposible ser matemáticu ensin ser un poeta de l'alma.

—Sofia Kovalevskaya.

Ver tamién

• Matemática
• Historia de la matemática
• Matemáticos
• Matemáticos por nacionalidá
• Premios matemáticos franceses

Enllaces esternos

• Wikimedia Commons acueye conteníu multimedia sobre Matemáticu.

• Datos: Q170790
• Multimedia: Mathematicians
• Cites famoses: Matemático