Guerra fría

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Uiquipedia:Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener/Archivu
Mapa del mundu na Guerra Fría en 1959, en tonos bermeyos la URSS y los sos aliaos comunistes, y nos tonos d'azul y verdosu la OTAN y los sos aliaos capitalistes.

La Guerra fría foi un estáu de tensión política y militar, dempués de finar la Segunda Guerra Mundial, ente les potencies del nomáu bloque occidental (los Estaos Xuníos, los sos aliaos de la OTAN y otros) y les potencies del nomáu bloque oriental o comunista (la Xunión Soviética y los sos aliaos del Pactu de Varsovia).

Magar que nun hai alcuerdu ente los historiadores sobro la so estensión temporal exacta, considérense 1947 y 1991 como les sos llendes temporales. Nómase fría porque nun hebo enfrentamientos militares a gran escala ente los dos bandos, magar qu'hebo guerres en Corea, Vietnam y Afganistán nes que los dos bandos sofitaron a los combatientes. La Guerra fría supunxo la ruptura de l'alianza temporal que, pa lluchar escontra la Alemaña nazi, formaran los Estaos Xuníos y la Xunión Soviética. Al finar esta quedaron estos dos países como les dos superpotencies mundiales, con sistemes políticos y económicos estremaos: un estáu capitalista con elecciones llibres enfrentábase a un estáu de partíu únicu basáu nel marxismu-leninismu. Ente los dos bloques surdió el autodenomáu Movimientu de los non Alliniaos, fundáu por Exiptu, India, Indonesia y Yugoslavia como un bloque neutral que refugaba asociase a cualisquiera de los dos bloques.

Les dos superpotencies, como yá se dixera, nun llucharon directamente, pero armáronse enforma en prevención d'una posible guerra nuclear. Caúna desarrolló un arsenal nuclear disuasoriu qu'impedía un ataque de la otra embaxu'l supuestu de qu'un ataque había suponer la total destrucción del atacante; ye lo que se llamó la doctrina de la destrucción mutua. Amás de nel desarrollu de los arsenales nucleares y l'asitiamientu de fuercies militares convencionales notros países, la llucha pola dominación espresose tamién nel sofitu a contendientes enfrentaes en guerres nacionales o rexonales, en guerres psicolóxiques, d'espionaxe y de propaganda, y en competiciones tecnolóxiques como la nomada Carrera del Espaciu.

La primer fase de la Guerra fría entamó dos años dempués de final la Segunda Guerra Mundial. La Xunión Soviética consolidó'l so control sobre los estaos que lliberara de l'Alemaña nazi na guerra, mientres que los Estaos Xuníos entamó una estratexia de contención global del espardimientu del poder soviéticu, sofitando militar y económicamente a los países d'Europa (plan Marshall, apoyu al bandu anticomunista na guerra civil griega...) y creando una alianza militar con ellos, la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte (OTAN). El bloquéu de Berlín (1948-49) polos soviéticos foi la primer gran crisis de la guerra fría.

La muria de Berlín, que partía esa ciudá en dos, foi construyida en 1961 pa evitar que los alemanes orientales afuxeran del país. Foi un símbolu de la Guerra fría; el so valtamientu en 1989 foi una señal nidia del so prósimu fin.

El conflictu medró enforma cola victoria de los comunistes na guerra civil china y el posterior españíu de la guerra de Corea (1950-53). Al tiempu, les dos superpotencies entamaron a competir pa ganar influyencia n'América Llatina y nos estaos recién descolonizaos d'África, Oriente Mediu y Asia surorienteal. En 1956 los tanques soviéticos aplastaron la revolución húngara, y españó la crisis de Suez, en 1961 hebo una nueva crisis en Berlín, y al añu siguiente españó la crisis de los misiles en Cuba. Dempués d'esta la rellación ente China y la Xunión Soviética estropiose, al tiempu que los aliaos europeos de los EEXX, y especialmente Francia, entamaron a actuar de forma más independiente. Los tanques rusos evitaron otra vuelta, en 1968, les reformes nún país de la so zona d'influyencia, al finar les reformes lliberalizadores de la nomada primavera de Praga, nún momentu nel qu'Estaos Xuníos combatía na guerra de Vietnam, que finó en 1975 cola derrota de la República de Vietnam del Sur pesie al gran sofitu estaunidense.

Na década de 1970 les dos superpotencies teníen un interés común en crear un sistema internacional más estable y predecible, y asina entamó un periodu de distensión nel que se llegaron a alcuerdos pa la reducción d'armamentos (los programes SALT, Strategic Arms Limitation Talks, que buscaben amenorgar el númberu d'armes nucleares de les dos superpotencies) y nel qu'Estaos Xuníos acercose a China pa buscar un contrapesu estratéxicu, dientru del campu comunista, a la Xunión Soviética. La entrada d'esta na guerra d'Afganistán en 1979 acabó cola distensión.

La década de 1980 foi d'una gran tensión, con finxos destacaos como'l derribu polos soviéticos d'un avión de pasaxeros de la Korean Air Lines o los exercicios militares Able Archer, de la OTAN, dambos en 1983. Estaos Xuníos, embaxu la presidencia de Ronald Reagan, incrementó la so presión económica, diplomática y militar sobre una Xunión Soviética que sufría d'aquella una etapa d'estancamientu económicu. A mediaos de la década el nuevu cabezaleru de la URSS, Mikhaíl Gorbachov, introdució reformes y acabó cola intervención soviética n'Afganistán. Nesi contestu d'apertura la presión pola independencia nacional medró na Europa oriental, y especialmente en Polonia. Gorbachev refugó usar tropes soviétiques, como nel pasáu, pa sofitar a los gobiernos comunistes d'otros países, y asina en 1989 una fola de revoluciones, pacífiques sacante en Rumanía, acabó con tolos gobiernos comunistes de la Europa central y oriental. El Partíu Comunista de la Xunión Soviética perdió'l control del so país, y foi inclusu prohibíu dempués d'un intentu fallíu de güelpe d'estáu n'agostu de 1991. De resultes la Xunión Soviética disolviose formalmente n'avientu d'esi añu, lo que provocó'l colapsu de los rexímenes comunistes de Mongolia, Camboya y Yemen del Sur. Los Estaos Xuníos quedaron como la única superpotencia mundial.

La Guerra fría dexó un importante legáu visible entá anguaño, y ye un tópicu perutilizáu na cultura popular, especialmente en llibros y películes que traten temes d'espionaxe o l'amenaza de la destrucción nuclear.


Icono de esbozo
Esti artículu ye un entamu. Puedes ayudar a la Wikipedia n'asturianu ampliándolu