Tegucigalpa

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Tegucigalpa
Bandera de Hondures Hondures
Tegucigalpa.JPG
BanderaTGU.jpg Coat of arms of Tegucigalpa.svg
Alministración
País Bandera de Hondures Hondures
Departamento Francisco Morazán
Tipu entidá capital
Xeografía
Coordenaes 14°05′39″N 87°12′24″O / 14.094166666667, -87.206666666667Coordenaes: 14°05′39″N 87°12′24″O / 14.094166666667, -87.206666666667
Error de Lua en Módulu:Minimapa na llinia 442: Unable to find the specified Minimapa definition. Neither "Module:Minimapa/data/Hondures" nor "Template:Minimapa Hondures" exists.
Superficie 201.5 km²
Altitú 990 m
Demografía
Población 1 126 534 hab. (2010)
Densidá 5590,74 hab/km²
Más información
Fundación 1578
Prefixu telefónicu 504
Estaya horaria UTC−6
Llocalidaes hermanaes Nueva Orleans, Lima, Taipéi, Madrid, Bogotá, DC, Gainesville, Amán, Ciudá de Guatemala y Guadalaxara
www.lacapitaldehonduras.com/
Cambiar los datos en Wikidata

Tegucigalpa, oficialmente Tegucigalpa, Conceyu del Distritu Central y embrivíu como Tegucigalpa, M. D. C.,[nota 1] comúnmente conocida como Tegus,[1][2] ye la capital y see de gobiernu de la República d'Honduras, al pie de la so ciudá ximielga Comayagüela, según los Artículos 8 y 295 de l'actual Constitución d'Honduras.[3][4]

Anque yá dende 1536 conocíase-y al pequeñu pobláu a les veres de la cuenca del ríu Choluteca (anguaño'l Centru Históricu) pol peculiar nome de Taguzgalpa, ye cola llegada de los españoles a la rexón en busca de minerales que se reconoz el 29 de setiembre de 1578 como'l día que marca la so fundación sol nome de Real de Mines de San Miguel de Tegucigalpa. Tres siglo dempués, el 30 d'ochobre de 1880 convertir na capital del país, mientres la presidencia de Marco Aurelio Sotu.[5]

Mientres la curtia esistencia de la Constitución Política de la República Federal de Centro América, ente 1824 y 1839, Tegucigalpa foi declarada un distritu federal y capital de los entós xuníos nuna sola nación: los estaos de El Salvador, Guatemala y Honduras.[6] Dempués d'esti fallíu intentu de caltener una república centroamericana, Honduras torna a ser un país individual ya independiente y el 30 de xineru de 1937, refórmase l'Artículu 179 de la Constitución d'Honduras de 1936 sol Decretu Non. 53 y establezse a Tegucigalpa y Comayagüela como'l Distritu Central. El 09 d'avientu del mesmu añu ratificar sol Decretu Non. 2.[7]

El Distritu Central atopar na rexón montascosa sur central d'Honduras nel departamentu de Francisco Morazán, del cual ye tamién la cabecera departamental.[8] La área metropolitana de Tegucigalpa y Comayagüela atopar nun valle, arrodiáu per montes y dambes, siendo ciudaes ximielgues, tán xeolóxicamente dixebraes pola cuenca del ríu Choluteca que-yos traviesa.[9] El Distritu Central ye'l conceyu más grande y más pobláu de Francisco Morazán y el decimocuartu más grande d'Honduras.[10] Tegucigalpa y Comayagüela, xuntes, ye la ciudá más grande y más poblada d'Honduras.

La capital ye'l centru políticu y alministrativu del país onde s'alluguen 23 embaxaes y 16 consulaos representando diplomática y consularmente a 39 países d'alredor del mundu.[11][12] Ye la see de la mayoría de les axencies públiques y empreses estatales, ente elles, la ENEE y Hondutel, les compañíes nacionales d'enerxía y telecomunicaciones, respectivamente.[13] Ye tamién el llar de la selección nacional de fútbol y del plantel principal y rectoría de la Universidá Nacional Autónoma d'Honduras (UNAH), la máxima casa d'estudios del país. L'aeropuertu internacional, Toncontín, adquirió fama y infamia mundial pela so pista d'aterrizaxe desaxeradamente corta pa un aeropuertu de categoría internacional lo cual obliga a'l aviadores a entamar maniobres daqué irregulares mientres el despegue y aterrizaxe pa safar los montes aledañas.[14][15]

L'Alcaldía Municipal del Distritu Central (AMDC) ye l'autoridá gubernamental de la ciudá y conceyu,[16] encabezada por un alcalde y 10 rexidores quien formen la Corporación Municipal, él órganu executivu-lexislativu del conceyu.[17] Siendo cabecera departamental, ye see del gobernador políticu departamental de Francisco Morazán. Pa 2013, l'Alcaldía aprobó un presupuestu de más de trés mil millones de lempires (US$153.5 millones),[18] y atropó una delda enriba de los mil millones de lempires (US$50 millones),[19] en parte pa financiar los proyectos d'infraestructura que ta entamando la presente alministración municipal.

La infraestructura capitalina nun se caltuvo al ritmu de la so esplosión demográfica.[20][21] La falta de planificación fayadiza,[22] la urbanización trupo y desordenao sumaos con fenómenos socioeconómicos como la probeza y la delincuencia, son azotes de la vida cotidiana.[23][24] Les principales víes de circulación son l'escenariu d'embotellamientos una y bones la presente rede vial nun se dar# aguantu colos más de 400 mil vehículo que circulen por elles diariamente.[25] Tanto'l gobiernu nacional como'l municipal desenvolvieron proyectos p'amontar la infraestructura y solliviar la probeza na ciudá.[26][27]

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

Vista de Tegucigalpa dende'l Picacho.

La mayoría de les fontes suxuren que l'orixe y significáu del vocablu Tegucigalpa deriva de la llingua náhuatl.[28] El so significáu esactu ta abiertu a distintes interpretaciones, pero la versión más espublizada ente la creencia popular ye que deriva del vocablu nahua Taguz-galpa nel cual significa cuetos de plata. Aun así, ente historiadores como l'hondureñu Jesús Aguilar Paz, dicha interpretación ye incierta una y bones los pobladores aborígenas ignoraben la presencia de xacimientos minerales na rexón. Perdióse na hestoria quién o cuándo se determinó lo de cuetos de plata, una teoría ye que fueron el españoles, y non los nativos, quien lu llamaron asina a la rexón tres el descubrimientu de les sos riqueces minerales.[29]

El polígrafu mexicanu Antonio Peñafiel, nel so llibru "Nomenclatura xeográfica de Méxicu" (1897), define'l vocablu Tegucigalpa como una corrupción de Tecutli-cal-pa que significa [señor] nos palacios reales.[30] Otra creencia ente historiadores mexicanos como José Ignacio Dávila Garibi y Alfredo Barrera Vásquez, contempla que Tegucigalpa ye del vocablu nahua Tecuztlicallipan que se traduz como llugar de residencia de los nobles, o posiblemente del vocablu Tecuhtzincalpan que significa llugar sobre la casa del amáu señor o cuetu de los sabios.[31]

El filólogu hondureñu Alberto de Jesús Membreño, nel so llibru "Nomes Xeográficos Indíxenes de la República d'Honduras" (1901) (republicado en 1994 como “Toponimies indíxenes de Centroamérica”), refuga por completu'l tradicional cuetos de plata y argumenta que Tegucigalpa deriva del vocablu nahua Teguycegalpa que significa nes cases de les piedres apuntiaes. Membreño defende'l so interpretacíón faciendo apunte de que Taguzgalpa yera'l nome antiguu de la zona oriental d'Honduras y que'l so vocablu significa nes cases de la tierra mariella.[32]

El llingüista americanista austríaco, Rodolfo R. Schuller, propón que'l vocablu Tegucigalpa significa llugar onde ta la casa de l'aurora,[33] ente que l'investigador guatemalteco Flavio Rodas Noriega, promovio un discutiniu sobre l'orixe etimolóxicu de Tegucigalpa y propunxo que'l términu deriva de Totogalpa, lo que ye una referencia a Tototi, vocablu nahua que significa páxaru y/o a toncontín que ye otru términu nahua que'l so significáu ye baille de los indios mexicanos. Per otra parte, l'escritor hondureñu Rafael Heliodoro Valle, escribió que'l nome ye Teguiazkalpa, que la so etimoloxía significa la rexón de los cuetos de los venerables vieyos.

L'autora ya historiadora hondureña Leticia de Oyuela, nel so llibru “Historia Mínima de Tegucigalpa” (1989), contempla la idea de que la palabra Tegucigalpa deriva d'otra llingua nel cual significa piedres pintaes.[34] L'antropóloga hondureña Gloria Lara Pintu, na so collaboración titulada "Dicotomía d'una ciudá: Los raigaños indíxenes de Tegucigalpa y Comayagüela" (2011) pa la Revista Paradigma de la Universidá Pedagóxica Nacional Francisco Morazán, propón que ye una derivación de Teguzigalpa o Tecuzincalpan y significa na tierra del pequeñu señor.[35] L'historiador hondureñu Mario Felipe Martínez Castillo, nel so llibru de bolsu "Llectures de la capital d'Honduras" (2012), fai fincapié de que Tegucigalpa nun puede significar cuetos de plata poles razones yá esquizaes por previos investigadores y polo cual suxure que vien de la llingua lenca y significa llugar onde s'axunten el señores.[36][37]

Hestoria[editar | editar la fonte]

Fundación, colonia ya independencia[editar | editar la fonte]

Mapa urbanu de Tegucigalpa, M.D.C.

Nos sos entamos foi poblada por un grupu d'españoles que buscaben vetes de plata nel llugar cerca de 1560, darréu cola crecedera del pobláu mineru conocióse-y col nome de Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia el 29 de setiembre de 1578 sobre un antiguu pobláu indíxena esistente. Nesa dómina la área de Tegucigalpa yera un centru d'actividá minera onde s'estrayía especialmente plata y oru.

El primer alcalde de Tegucigalpa, Juan de la Cueva, nunca s'imaxinó qu'aquella encantadora y pintoresca ciudá, convertiríase años más tarde na zona más importante d'Honduras, funcionando les principales oficines del Estáu y sector priváu.

Foi fundada en 1578, como centru mineru, y de la Cueva foi nomáu alcalde en 1579. La población foi denominada "Real Mines de Tegucigalpa", llogrando'l títulu de Villa de San Miguel de Heredia.

Mientres tol períodu colonial la villa tuvo un calter mineru, estrayyéndose minerales dende'l cuetu El Picacho y na zona montascosa de San Juancito. Al aportar la independencia del país la capitalidad de la República d'Honduras pasó de Tegucigalpa a Comayagua y viceversa en delles ocasiones, hasta qu'en 1880 quedó definitivamente establecida en Tegucigalpa.

En 1817 empecípiase, por iniciativa del alcalde Narcisu Mallol, la construcción d'una ponte sobre'l ríu Choluteca, de mampostería en siete arco. La obra, terminada cuatro año más tarde, xunió a Tegucigalpa cola vecina ciudá de Comayagüela, sobre la marxe opuesta del ríu.[38] Güei conocer, popularmente, como'l Ponte Mallol.

En 1821 foi alzada al rangu de ciudá. En 1824, el primer congresu de la República d'Honduras decretó que Tegucigalpa y Comayagua, los dos ciudaes principales del país, alternárense como capital del Estáu, hasta qu'el 30 d'ochobre de 1880 treslladóse la see del Gobiernu definitivamente a la ciudá de Tegucigalpa como capital del Estáu, decretóse que van morar nella autoridaes civiles, sacante la Corte Suprema de Xusticia que va morar en Comayagua, treslladando de momentu les oficines dependientes del Gobiernu Supremu.

Nel añu 1847 fúndase la primera universidá nel país, col nome de La Sociedá del Xeniu Entamador y del Bon Gustu, siendo'l so primer rector el sacerdote José Trinidad Reyes.

En 1875 mientres la presidencia del Capitán xeneral José María Medina ordenar la construcción d'un nuevu Campusantu Xeneral de Tegucigalpa allugándolo en Comayagüela y termináu en 1877, inauguráu mientres la presidencia de Marco Aurelio Sotu, en marzu de 1995 el Congresu Nacional decretó al Campusantu Xeneral como "Patrimoniu Cultural Nacional" dexándose de vender nuevos llotes y ordenar la so protección y curiáu.

Dende 1898 dispúnxose que Tegucigalpa y Comayagüela, los dos ciudaes vecines, a dambes veres del Choluteca, formaren la capital, pero calteniendo nomes separaos, con dos gobiernos municipales. Cuntaben, entós daquella, con unos 40.000 habitantes y el Distritu Central, incluyendo poblaciones circunvecinas, axuntaba más de 50.000 almes.

Tegucigalpa foi'l trubiecu de pernomaos patriotes y estadistes hondureños, como Dionisio d'Herrera, Francisco Morazán, José Trinidad Cabañes, José Trinidad Reyes, Xeneral José Santos Guardiola, Doctor Marco Aurelio Sotu, ente otros.

Dómina contemporanea[editar | editar la fonte]

Tegucigalpa creció nos postreros 50 años, pero convirtióse nuna ciudá desorganizada por cuenta de la falta de planificación de la mesma. La migración del campu escontra la ciudá vieno amontar la población capitalina, especialmente na terrenal redoma allugada nes fasteres de los numberosos cuetos, munchos d'ellos, carentes d'urbanización.

La ciudá de Tegucigalpa, atopar en constante crecedera. Nestos momentos los polos de desenvolvimientu residencial apunten escontra'l sur de la ciudá, dende l'aeropuertu Toncontín hasta la zona de la represa Los Lloreos y como ciudad dormitorio, tenemos na zona nordés, a los conceyos de Santa Lucía y Valle d'Ánxeles.

El 30 d'ochobre de 1998 la ciudá sufrió daños importantes tres el pasu del furacán Mitch, que destruyó una parte de Comayagüela y los llugares bordiaos pel ríu Grande o Choluteca. El furacán caltuvo sobre'l territoriu hondureñu por cinco díes lo que causó que la tierra nun pudiera absorber tanta agua y auníu a la deforestación, provocara graves hinchentes en tol país, principalmente en Tegucigalpa.

La crecida de los afluentes del ríu Grande o Choluteca fixeron qu'esti va degolar l'altor de la ponte Juan Ramón Molina, que foi abasnáu pola corriente y sustituyíu rápido por un ponte Bailey.

Les agües tamién provocaron deslizamientos de tierra nel sector del cuetu El Rebexíu. Estos deslizamientos abasnaron la mayor parte de la colonia Sotu, que los sos escombros cayeron sobre la cuenca del ríu faciendo que se formara un dique al altor de dicha colonia, esti dique enllancó les agües del ríu Grande o Choluteca y causó l'hinchente nes partes baxes de Comayagüela destruyendo los vieyos establecimientos allugaos a redoma de la Cai Real. N'otros sectores la corriente derrumbó llombas, cuetos y fasteres de montes, llevándose consigo barrios enteros, edificios, parques, automóviles, etc. Les árees mayormente afectaes fueron les asitiaes cerca de ríos.

Anguaño Tegucigalpa tuvo pasando por un notable crecedera en dellos y bien importantes aspeutos.

Cascu históricu[editar | editar la fonte]

El centru históricu de Tegucigalpa caltien dellos interesantes esponentes de l'arquitectura colonial de los sieglos XVIII, XIX, los edificios relixosos más importantes son:

Ente delles edificaciones de principios del XX, tenemos:

  • Edificio Medina Planes.
  • Parque la Lleona
  • Fonte y escalinata escontra'l barriu La lleona.
  • Teatru Nacional Manuel Bonilla.
  • Palaciu lexislativu del Congresu Nacional.
  • Bancu Central d'Honduras.
  • La Sala Bancatlán,

Demografía[editar | editar la fonte]

Según les resultancies del Censu de Población y de Vivienda del 2001 del Institutu Nacional d'Estadístiques (INE), la población del Distritu Central, qu'entiende les ciudaes de Tegucigalpa y Comayagüela, yera de 906.129 habitantes.[ensin referencies] En 2010 la población del Distritu Central cuntaba 1.126.534 habitantes acordies con les proyecciones del INE.[39]

Panorámica del norte de Tegucigalpa.
Panorámica del norte de Tegucigalpa.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Tegucigalpa

Tegucigalpa atopar nuna cadena de montes a altores de 935 metros (3.068 pies) nos sos puntos más baxos y 1.463 metros (4.800 pies) nel so nivel más altu n'árees suburbanas. Al igual que la mayoría de les tierres altes del interior d'Honduras, la mayoría de la superficie actual de Tegucigalpa foi ocupada por montes abiertos. La área qu'arrodia la ciudá sigue siendo'l sofitu a los montes abiertos monte de pinos entemecíos con dalgunos de carbayu, carba y escamplaes de yerba, según l'aguya de fueya perenne de fueyes y montes caducifolios de fueya ancha.

Tegucigalpa llinda al norte colos conceyos de Cedros y Talanga, al sur colos conceyos de Maraita, San Bonaventura, Santa Ana y Lepaterique, al este colos conceyos de Santa Lucía, San Antonio d'Oriente, Valle d'Ánxeles y San Juan de Flores y al oeste colos conceyos de Ojojona, Lepaterique, Lamaní y San Antonio de Flores.

Una cai allugada al este de la ciudá.

Tegucigalpa, xuntu con Comayagüela, constitúin la capital d'Honduras. El ríu Choluteca, que crucia la ciudá de norte a sur, dixebra físicamente de Tegucigalpa y Comayagüela, mientres Tegucigalpa atopar a la marxe derecha del ríu Grande o Choluteca, Comayagüela ta nel sector occidental de la ciudá y próxima al aeropuertu. Dambes ciudaes alcontrar nel conceyu del Distritu Central, see constitucional del Gobiernu de la República d'Honduras y de la Arquidiócesis de Tegucigalpa. La ciudá componer de nidies llombes, y l'aníu de montes qu'arrodien la ciudá tiende a atrapar la contaminación. Hai una reserva conocida como "Banzáu Los Lloreos", al oeste de la ciudá ufiertando un 30 per cientu del suministru d'agua de la ciudá, según una planta de tratamientu d'agües al sur de la ciudá alredor de 7,3 kilómetros (4,5 milles) del aeropuertu, parte del banzáu de la Concepción a solu 6 km (3,7 milles) al suroeste de la planta d'agua.

Economía[editar | editar la fonte]

Tegucigalpa ye la ciudá que cunta'l mayor Índiz de desenvolvimientu humanu d'Honduras, que ye de 0.859, bien cimeru al de San Pedro Sula (0.720), anque se caltien menor que'l restu de capitales centroamericanes superando namá a Managua, Nicaragua.

Clima[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Clima d'Honduras

Al igual que gran parte del centru d'Honduras, la ciudá tien un clima tropical, anque templáu pola altitú, lo que significa menos húmedu que los valles más baxos y les rexones costeres. Cuenta con dos temporaes, la temporada seco y frío qu'empieza en payares y remata en marzu y la temporada lluvioso y templao qu'empecipia n'abril y remata n'ochobre.

El promediu d'hores de sol per mes mientres l'añu ye 211,2 y el promediu de díes lluviosos per mes ye de 8,9. El promediu d'hores de sol mientres la estación seca ye de 228 per mes, ente que 182,5 milímetros (7,19 pulgaes) ye'l promediu de precipitación mensual mientres la estación húmeda. Los meses más lluviosos de la temporada d'agües ye de mayu-xunu y setiembre-ochobre, con un promediu 16.2 díes d'agua mientres esos períodos.

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de/d' Tegucigalpa (Aeropuertu de TegucigalpaWPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xut Ago Set Och Pay Avi añal
Fonte nº1: World Meteorological Organization[40]
Fonte nº2: Observatoriu de Hong Kong.[41]

Contaminación[editar | editar la fonte]

La contaminación ye unu de los principales problemes qu'afecten a la ciudá, dende yá delles décades. Mientres dellos meses del añu la ciudá vese cubierta por una estensa capa de smog, que puede ser producíu por cuenta de la quema de refugayes tóxiques o montes cercanos a la ciudá, según el fumu espulsáu pola gran cantidá de vehículos que circulen pola metrópoli. Anque tamién puede ser causada pola combustión de carbón, madera o biomasa.

En mayu de 2014, un estudiu reveló que Tegucigalpa ye la ciudá col aire más contamináu en Centroamérica, y una de les capitales más contaminaes de Llatinoamérica (xuntu a Ciudá de Méxicu, Llima, Bonos Aires, Bogotá, Santiago de Chile y Ciudá de Guatemala ente otres). La contaminación urbana en Tegucigalpa provoca tamién un cayente económicu, yá que añalmente'l país sufre perdes de 913 millones de lempires.

Política y gobiernu[editar | editar la fonte]

Como capital d'Honduras, como cabecera departamental y como conceyu, el Distritu Central ye la see de tres gobierno: el gobiernu nacional, el gobiernu departamental y el gobiernu municipal.[42] Antes de 1991, el gobiernu central exercía mayor xurisdicción sobre la execución del manexu municipal en tol país, lo cual causaba una representación admistrativa dispareja y una distribución desaparente de recursos y de gobernabilidad.[43] Como resultancia, a finales de 1990, sol Decretu Non. 134-90, el Congresu Nacional d'Honduras aprobó la Llei de Municipalidaes, dándo-y una definición más clara a les instituciones municipal y departamental, los sos representantes y les sos funciones p'asina da-y autonomía a los gobiernos locales y descentralizalos del gobiernu nacional.[44]

Anque autónomu, el Distritu Central ye influyíu pol gobiernu nacional siendo que'l territoriu ye la see del gobiernu de la república. Cambeos importantes na estructura política del conceyu y el financiamiento de grandes proyectos tienen de ser presentaos ante'l Despachu Presidencial y aprobar pol Congresu Nacional antes de ser executaos pol gobiernu local.[45]

Distritu Central[editar | editar la fonte]

Lletreru dando la bienvenida al Distritu Central - Tegucigalpa y Comayagüela, allugáu nes llendes del conceyu.
Artículu principal: Distritu Central (Honduras)

El Conceyu del Distritu Central ye constitucionalmente la capital d'Honduras ente que Tegucigalpa y Comayagüela son dos entidad dientro del conceyu, que nel so tiempu fueron ciudaes y conceyos propios hasta ser incorporaos nun solu conceyu y una sola ciudá, pola necesidá de poder asitiar oficines gubernamentales de dambos llaos de la cuenca del ríu Choluteca.

L'actual Constitución d'Honduras, nel so Títulu I, Capítulu I, Artículu 8 declara:

Les ciudaes de Tegucigalpa y Comayagüela, conjuntamente, constitúin la capital de la República.

Amás, nel so Títulu V, Capítulu XI, Artículu 295 declara:

El Distritu Central formar nun solu conceyu los antiguos de Tegucigalpa y Comayagüela.

Aun así, popularmente se indentifica a Tegucigalpa como la capital, siendo que foi Tegucigalpa quien ocupara dichu título antes de compartilo con Comayagüela. Anque llegal y políticamente falando son una sola ciudá, tradicionalmente, sigue identificándose-y como dos ciudad hermanes o ximielgues, dáu a la hestoria detrás de los sos entamos.

Anguaño, ye correctu dicir que Tegucigalpa ye la capital d'Honduras, tamién ye correctu dicir que Tegucigalpa y Comayagüela, xuntes, son la capital d'Honduras; y a lo último, a partir de la so formación el 30 de xineru de 1937 sol Decretu Non. 53 del reformáu Artículu 179 de la Constitución d'Honduras de 1936 ye correctu dicir qu'el Distritu Central ye la capital.

Panorama del Centru de Tegucigalpa dende l'Hotel Maya.

Cabo resaltar que n'Honduras los conceyos defínense como divisiones alministratives de los departamentos y non necesáriamente como una sola ciudá, polo cual un conceyu puede contener más d'una ciudá o pobláu, incluyendo la so cabecera municipal que nel casu d'Honduras tiende a ser la ciudá homónima y más poblada del conceyu; anque pa propósitos alministrativos y llegales, l'alcaldía municipal ye l'autoridá dientro de la ciudá cabecera y el restu del conceyu.

Un exemplu, el Conceyu del Distritu Central ye'l conceyu más pobláu d'Honduras y l'área metropolitana de Tegucigalpa y Comayagüela formen la ciudá más grande y más poblada del país, aun así, el Distritu Central nun ye'l conceyu más grande d'Honduras cuando en términos de superficie alministrativa fálase (territoriu). Anque ye'l conceyu más grande de Francisco Morazán, ye namá'l decimocuartu más grande d'Honduras, habiendo 13 conceyos más grandes en términos d'área alministrativa pero non en población. Los dos conceyos más grandes d'Honduras son Puerto Lempira y Catacamas nos departamentos de Gracies a Dios y Olancho, respectivamente.[10]

Otru exemplu reparar na ciudá de La Ceiba, cabecera municipal del conceyu homónimu, unu de los ocho conceyos del Departamentu de Atlántida. La Ceiba ye la ciudá más grande de Atlántida y la tercer ciudá más grande d'Honduras, en términos de población y área urbana, pero'l Conceyu de La Ceiba ye solo'l segundu conceyu más grande de Atlántida, siendo'l Conceyu de Tela'l más grande de dichu departamentu, anque menos pobláu, polo cual la ciudá de Tela nun se considera la ciudá más grande de Atlántida.[10]

Amás del urbe de Tegucigalpa y Comayagüela, el Distritu Central tamién cunta con 41 aldegues y 293 caseríos, éstos son pequenos poblaos nes zones rurales del conceyu que les sos poblaciones varien ente unes cuantes docenes nos caseríos más pequenos hasta unos cuantos miles, nes aldegues más poblaes. Pa propósitos alministrativos, la llei municipal dexa asigna-yos alcaldes auxiliares y/o patronatos p'actuar como representantes locales.

Gobiernu central y departamental[editar | editar la fonte]

Oficines centrales del Institutu Nacional d'Estadístiques (INE) y del Ministeriu Públicu (MP), ubacados en Residencial Llombes del Quixarru.
La Embaxada de los Estaos Xuníos sobre l'avenida La Paz na Colonia San Carlos.

El Distritu Central ye'l centru políticu y alministrativu d'Honduras. Ye la see de los trés poderes del gobiernu nacional y les sos dependencies, incluyendo de la mayoría de les axencies públiques y empreses estatales. La capital ye see de toles misiones diplomátiques que caltienen presencia n'Honduras, cola esceición de Filipines, que'l so consuláu nel país atopar en San Pedro Sula. Anguaño allúguense 23 embaxaes y 16 consulaos en Tegucigalpa, representando a tolos países centroamericanos, la mayoría de los suramericanos, 14 países europeos incluyendo Rusia, trés países caribeños, dos países asiáticos, Canadá, Estaos Xuníos, Méxicu y Sudáfrica.

La residencia oficial y despachu del Executivu, la Casa Presidencial, alcuéntrase sobre'l Bulevar Juan Pablo II na Colonia Los Profesionales, el Congresu Nacional atopar nel Centru Históricu de Tegucigalpa sobre callar Bolívar del Barriu La Mercé y la Corte Suprema de Xusticia atopar nel Centru Cívicu Gubernamental alcontráu a una banda del distribuidor vial del Bulevar Fuerces Armaes y el Bulevar Kuwait, al sur del Centru Comercial Mall les Cascaes. La capital ye tamién la see de la Policía Nacional, de les Fuerces Armaes y de la mayoría de les instituciones financieres del país, tantu públiques como privaes.

El Distritu Central ye tamién la see del gobiernu del departamentu de Francisco Morazán encabezáu pol gobernador políticu departamental. El gobernador ye nomáu pol presidente de la república y de la mesma ésti primero ye'l representante del executivu nacional a nivel departamental. Históricamente, el gobernador políticu departamental tuvo un papel menos visible nel marcu políticu y alministrativu del país a nivel departamental y municipal al grau que los sos incumbentes declararon que'l gobernador precisa una autonomía y autoridá más evidente según asocede n'otros países como Méxicu y Estaos Xuníos. El gobernador políticu actual ye Rigoberto Herrera del Partíu Nacional mientres el periodu de 2010-2014 y apuerte un sueldu base mensual de 35,000 lempires (US$1,725).[46]

A nivel nacional, el departamentu de Francisco Morazán ta representáu por 23 de los 128 diputaos que constitúin el Congresu Nacional. Asina mesmu, el Distritu Central como'l restu de los conceyos, ye miembru de l'Asociación de Conceyos d'Honduras (AMHON), quien repara los intereses municipales dientro del marcu civil y políticu del país y actúa como enllaz a nivel nacional.

Gobiernu local[editar | editar la fonte]

El gobiernu local toma forma dientro d'un sistema onde los poderes del executivu y el lexislativu son representativu (electos por votu popular) y compartíu (alcalde y rexidores), rexíos pola Llei de Municipalidaes qu'entró a valir el 1.º de xineru de 1991. L'Alcaldía Municipal del Distritu Central (AMDC) ye l'autoridá gubernamental de la ciudá y conceyu que la so see de gobiernu atopar nel Centru Históricu de Tegucigalpa frente al Parque Central. Como lo establez la Llei de Municipalidaes, la AMDC ta estructurada nuna Corporación Municipal, cual ye l'órganu deliberativo de la municipalidá, electa pol pueblu y máxima autoridá dientro del términu municipal.[47]

La Corporación Municipal ta formada por un alcalde quien actúa como xefe executivu, alministrador xeneral y representante llegal del conceyu[48] y un vice alcalde quien asume'l puestu del alcande al ser riquíu y supervisa les funciones dientro de la AMDC según indíque-y l'alcalde.[49] L'alcalde y vice alcalde apuerten un sueldu base mensual de L.61,000 (US$3.000) y L. 55,000 (US$2.700), respectivamente.[50]

La Corporación Municipal tamién la integren diez regidor quien constitúin el poder lexislativo y deliberativo dientro del conceyu y xuntos col alcalde executen les sos obligaciones delegaes pola Llei de Municipalidaes, incluyendo l'alministración del conceyu, les sos normes presupuestaries y la lexislación de lleis y ordenances a nivel municipal. El rexidores apuerten un sueldu base mensual de L.55,000 (US$2,700).[50]

Un xerente xeneral, nomáu pol alcalde, actúa como xefe d'auditoría encargáu del manexu, recaldación y repartición de fondos de la comuña municipal. Una secretaria municipal, tamién nomada pol alcalde, actúa como oficiadora llegal encargada del rexistru oficial de tolos procedimientos llegales. La Corporación Municipal tamién cunta con un Conseyu de Desenvolvimientu Municipal el cual actúa como gabinete d'asesoría en toles árees d'enfoque de la ciudá, como'l desenvolvimientu social, la seguridá, servicios públicos, etc.

El Centru Cívicu Gubernamental, cortil de la Corte Suprema de Xusticia y de la Secretaría de Relaciones Esteriores.

Alministración actual[editar | editar la fonte]

L'actual alcalde del Distritu Central ye Nasry Juan Asfura Zablahz quien pertenez al Partíu Nacional (PNH), dempués de ganar la elección en payares de 2013. Asfura ye la octava persona electa n'ocupar el puestu d'Alcalde del Distritu Central desque les elecciones locales fueron restablecíes en 1986. Antes de 1986, el gobiernu local del Distritu Central, conocíu como Conseyu Metropolitanu, yera designáu pol Presidente de la República. Ésta ye la novena elección dende entós.

De los diez rexidores actuales, siete son homes y trés son muyeres. Cinco pertenecen al Partíu Nacional ente qu'otros dos pertenecen al Partíu Llibertá y Refundación (Llibre), dos pertenecen al Partíu Lliberal (PLH) y unu pertenez al Partíu Anti Corrupción (PAC).

Tanto l'alcalde y como el rexidores son electos a un términu de cuatro año polos votantes del Distritu Central. La destitución del alcalde o cualquier rexidor por cualesquier causa queda reservada a la Secretaría del Interior y Población (antes Secretaría de Gobernación y Xusticia).

Alcalde de Tegucigalpa y[editar | editar la fonte]

L'Alcalde de Tegucigalpa ye l'Inxenieru Nasry Asfura, foi electu p'alministrar el gobiernu de la capital nel periodu 2014-2018 (actual).

Corporación Municipal 2014-2018[editar | editar la fonte]

La presente alministración cunta cola siguiente organización:

Títulu Nome ----- Alcalde Nasry Juan Asfura Zablah Partíu Nacional
Vice Alcalde Juan Carlos García Medina Partíu Nacional
Primer Rexidor Martin Stuar Fonseca Zúñiga Partíu Nacional
Segundu Rexidor José Javier Velázquez Cruz Partíu Nacional
Tercer Rexidor Erick Ricardo Amador Aguilera Partíu Nacional
Cuartu Rexidor Rafael Edgardo Barahona Osorio ----- Quintu Rexidor Marcia Facusse Andonie Partíu Lliberal
Sestu Regidor Jorge Alberto Zelaya Munguía Partíu Nacional
Séptimu Rexidor María Luisa Borjas Vásquez
Octavu Rexidor José Carlenton Dávila Mondragón Partíu Anti Corrupción
Novenu Rexidor Faiz Salvador Sikaffi Canahuati Partíu Lliberal
Décimu Regidor Silvia Consuelo Montalvan Matute Partíu Nacional

Presupuestu[editar | editar la fonte]

El presupuestu de l'alcaldía pal añu 2016 ye de 4,200 millones de lempires. El PIB per cápita ye de cientu cincuenta mil Lempires.[51][52]

Llei y orde[editar | editar la fonte]

La Policía Nacional d'Honduras al traviés de la Policía Nacional Preventiva ye l'autoridá uniformada encargada de caltener l'orde públicu y el cumplimientu de la llei. La Policía Nacional caltien la so see nel Distritu Central na Colonia Casamata. La Xefatura Metropolitana Non. 1 ye la designación al departamentu de policía del conceyu. Ésti cunta con siete distrito policiales dientro de la zona metropolitana.

Distritos Policiales ----- Distritu 1-1 L'Edén
Distritu 1-2 El Mandén
Distritu 1-3 San

Miguel |-----

Distritu 1-4 Kennedy
Distritu 1-5 El Belén
Distritu 1-6 ----- Distritu 1-7 -----

Pa 2011, la Secretaría de Seguridá designó dos mil 162 millones de Lempires (US$ 114 millones de dólares) a seguridá pública ya investigación criminal nel Distritu Central.

Según lo establecío pola Llei de Policía y Convivencia Social, los conceyos pueden financiar les sos propies policías municipales y el Distritu Central opera na actualidá una Policía Municipal compuesta por aprosimao 160 oficiales, dalgunos d'ellos asignaos a les zones turístiques de la ciudá. Esiste tamién la Policía de Tránsitu, dependencia de la Policía Nacional, encargada de reparar el cumplimientu de les lleis de la vía pública. El Departamentu Municipal de Xusticia al traviés del Xulgáu de Policía Municipal procesa les infracciones locales.

El Ministeriu Públicu d'Honduras, con see nel Distritu Central y xurisdicción a nivel nacional al traviés de les sos fiscalíes rexonales, ta al cargu de la investigación de los delitos y l'exerciciu de l'acción penal pública representando a la sociedá hondureña. La Procuradoría Xeneral de la República, tamién cola mesma see domiciliar, exerz la representación llegal del Estáu en defensa de los sos intereses.

Cultura[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Cultura d'Honduras

Tegucigalpa caracterizar pol so variáu ya interesante calter cultural. La ciudá tien un gran valor cultural que tuvo atrayendo a munches persones nes últimes décades, caracterizar pol so bellu estilu colonial y modernu al empar lo que la fai un sitiu bien especial.

La ciudá celebra delles feries como la Feria del Aniversariu de Tegucigalpa el 29 de setiembre esta festividá pretende llograr lo meyor de los capitalinos y ye una dómina del añu que siempres enllena de muncho prestu p'axuntase.

Tamién se celebren otres feries como AGAFAM (Feria d'Asociación de Ganaderos y Llabradores de Francisco Morazán), la Feria del Caballu y la Feria del Entamador.

En Tegucigalpa atopamos munchos centros culturales, ente ellos destaquen:

  • El Teatru Nacional Manuel Bonilla ye una de les instituciones de mayor prestíu na ciudá. Inauguráu en 1905, les sos sales dedicar a eventos musicales y teatrales de primer nivel. Nel teatru nacional Manuel Bonilla realizáronse más de 10 000 presentaciones musicales, teatrales, óperes, en presentaciones que se realicen diariamente en delles funciones mientres el día y la nueche. Amás realícense otros eventos especiales mientres l'añu. Fomenta la organización y promoción de los distintos espectáculos escénicos (Teatru, Danza y Música) d'alta calidá, tantu nacional como internacional; teniendo como oxetivu primordial alzar el nivel cultural y espiritual de los residentes de la ciudá capital.
  • Teatro Renacimientu.
  • Escuela Nacional de Danza "Mercés Agurcia Membreño" (MAM).
  • Escuela Dancia Llibre.
  • Escuela Nacional de Música
  • La Galería d'Arte Nacional n'el so instalaciones alienda l'amor al arte y na so arquitectura colonial llexa l'apacible ambiente de dómines pasaes. Dende arte rupestre, escultura prehispánica en piedra, cerámica precolombina, pintura colonial hasta arte relixoso en plata, puede esfrutase y almirar nuna verdadera llacuada cultural. Visitar les instalaciones de la Galería Nacional d'Arte en Tegucigalpa, ye faer un interesante percorríu pola hestoria del arte d'Honduras, na entidá considerada patrimoniu nacional. La Galería Nacional d'Arte ye'l principal proyectu de la Fundación Pro Arte y Cultura (Fundate).
  • Paraninfu de la Universidá Nacional Autónoma d'Honduras.
  • Chiminikee (parque infantil, muséu científicu pa neños).
  • El Centru Cultural d'España en Tegucigalpa - CCET [1].

Lliteratura y eventos culturales[editar | editar la fonte]

Tegucigalpa cunta con delles biblioteques, presentes en solo delles zones de la capital, quedando la mayor parte de la capital y árees escolares ensin accesu a biblioteques públiques. En Tegucigalpa realizáronse tamién delles "feries del llibru".

Amás Honduras cunta con dellos museos con distintos temátiques, ente ellos:

Infraestructura[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Infraestructures d'Honduras

Infraestructura cultural[editar | editar la fonte]

Universidaes[editar | editar la fonte]

Campus ciudá Universitaria de Tegucigalpa.

Colexos[editar | editar la fonte]

International School Tegucigalpa paw logo.png

Artículu principal: Llista de colexos d'Honduras


Biblioteques[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Biblioteques d'Honduras

La capital cuenta con un llindáu númberu de biblioteques, ente elles atópense:

La Biblioteca Nacional d'Honduras (1880): La Biblioteca Nacional d'Honduras ye una biblioteca que contien más de cuarenta mil volumes, concita el suañu del so fundador el doctor Antonio Ramón Vallina y los suaños del so propiciador, secretariu de gobiernu de Marco Aurelio Sotu, doctor Ramón Rosa. Ye una institución d'utilidá pública, dependiente de la Secretaría de Cultura, Artes y Deportes, que la so misión ye arrexuntar, catalogar, clasificar, caltener y espublizar tola producción documental publicada nel país y nel estranxeru. Atopar na antigua casa onde nació'l Xeneral Francisco Morazán, esta antigua casa, foi tamién: "Casa de la Moneda" (1780) y en 1830 sirvió pa les xuntes del Congresu Nacional. Ente los años: 1859-1876 sirvió como cuartel y más tarde en 1898 instalóse la Tipografía Nacional; y como información hasta 1926 dexar d'acuñar monedes.

La ciudá de Tegucigalpa cuenta tamién cola Biblioteca de la Universidá Nacional Autónoma d'Honduras pa sofitar el desenvolvimientu de la investigación, la docencia y l'estudiu, apurriendo l'accesu a los recursos d'información necesarios, propios de la Universidá o ayenos a ella. Los distintos puntos de serviciu atienden a tola comunidá universitaria y ufiértense en 10 centros universitarios, cada unu con delles biblioteques de facultá, Centru de Recursos d'Aprendizaxe y museos especializaos.

Museos[editar | editar la fonte]

Muséu Infantil Chiminike allugáu en Boulevar Fuerces Armaes en Tegucigalpa.
Artículu principal: Museos d'Honduras

Cunta la capital d'Honduras con interesantes museos, ente atopamos los siguientes:

Muséu Nacional Villaroy: Ye consideráu pol so valor arquitectónicu como un monumentu característicu dientro del contestu urbanu Tegucigalpa. La so construcción foi realizada ente 1936-1940 por Samuel Salgado de marcada influencia Italiana, dientro d'un esquema paladian.

Muséu del Home Hondureñu: Ufierta al públicu visitante trés sales d'exhibiciones pictóriques d'artistes del pincel hondureñu y la Biblioteca especializada n'arte Reina Sofía, ente otros. Amás funciona'l Taller de Restauración Miguel Ángel Gómez, onde se recuperaron más de 400 obres, patrimoniu relixosu. De calter priváu y al cargu de la Fundación Muséu del Home Hondureñu (FMHH). Unu de los llogros más grandes de la fundación ye'l llogru de la Casa Ramón Rosa, actual see del centru cultural, onde antes funcionaba la Corte Suprema de Xusticia.

Muséu Históricu Militar" Atopar nel edificiu del Cuartel San Francisco esti muséu tien una selección d'artículos personales y fotografíes de los pernomaos héroes militares y homes fuertes d'Honduras. Asina mesmu, tien una sala con armes de fueu antiguu y modernes y el Muséu de les Telecomunicaciones l'oxetivu d'esti centru ye abelugar el patrimoniu históricu que constitúin los distintos equipos y documentación según l'edificiu mesmu del Palaciu de Telecomunicaciones. Coles mesmes, contribuyir a espandir les conocencies científicu y cultural de los nuesos emplegaos y de la sociedá hondureña polo xeneral, no que se refier a Telecomunicaciones.

Muséu pa la Identidá Nacional (MIN): Ye una institución permanente abierta al públicu, ensin fines d'arriquecimientu al serviciu de la sociedá y el so desenvolvimientu, qu'adquier, conserva, investiga, comunica y esibe con propósitu d'estudiu, d'educación y esfrute, la evidencia material ya inmaterial de los pobladores qu'habitaron y habiten el territoriu hondureñu con cuenta de fortalecer la memoria histórica y el sentíu d'identidá nacional.

Quien nun tuviera oportunidá de visitar el sitiu arqueolóxicu de ruines de Copán, nel Muséu d'Identidá Nacional[53] va atopar un auditoriu qu'amuesa, nuna versión tecnolóxica d'avanzada, la principal ciudá de los mayes n'Honduras: Copán. L'Auditoriu del sitiu arqueolóxicu de Copán[54] nel MIN dexa al visitante tener una esperiencia imaxinaria y tresportase n'espaciu y tiempu a la dómina en que Copán atopar na so mayor rellumanza.

El Muséu del Aíre d'Honduras asitiáu nes cercaníes del Aeropuertu Internacional Toncontín cuenta con dalgunos de los aparatos voladores colos que se dio entamu a una etapa nel nuesu país, el "boom" de la Hestoria de l'Aviación n'Honduras que ye una visión más allá de lo que fueron aquellos tiempos de bonanza. Esta fundación muséu cunta con pieces úniques nel mundu como ser l'avión caza pilotáu por Fernando Sotu Henríquez na Guerra del Fútbol de 1969, que ye'l postreru nel so tipu de salir victoriosu nun combate aéreu. amás d'otros modelos que fueron parte de la hestoria de la Fuerza Aéreo Hondureña, el muséu amás cunta con videos, fotografíes, maquetes, planos, etc.

Parques[editar | editar la fonte]

El Cristu del Picacho

Tegucigalpa caracterizar polos sos parques como:

  • El Parque La Lleona onde puede apreciase una gran y bien bona vista de la ciudá, ye un bon llugar onde puede pasase a relaxar y esfrutar de la ciudá.
  • El parque nacional del Picacho o de les Naciones Xuníes, cuenta con una impresionante vista dende los sos miradores, ye'l llugar ideal pa tomar escelentes fotografíes de la ciudá. Tamién atopara nesti llugar un pequeñu zoolóxicu de les especies natives d'Honduras y el monumentu El Cristu del Picacho. Esti parque foi abiertu al públicu'l 2 d'agostu de 1946.
  • El Paséu del Cerro Juana Lainez foi un ícono de la hestoria cívico y militar, anguaño ye un símbolu inconfundible de Tegucigalpa, col so monumentu a La Paz. Ye unu de los principales miradores d'onde puede vese los cuatro puntos cardinales de la ciudá, tamién un pulmón ecolóxicu que val la pena caltener, apocayá establecióse equí una base de bomberos forestales. Anque nun foi esplotáu pa usu turísticu como tendría de ser, pos nun esisten les condiciones de servicios y seguridá, sigue siendo bien visitáu; con frecuencia utilízase como zona de práctiques previu los desfiles patrios... y p'otru tipu de práctiques "cuasi estudiantiles". Realícense diverses ceremonies, ente estes les detonaciones de los cañones y izado de la bandera pa les festividaes de setiembre y ochobre.
  • El Parque Central ta allugáu frente la Catedral de San Miguel y ye unu de los parques más allegaos de la ciudá, nél desenvuélvense delles actividaes d'enforma interés, según tamién puede pasase un bon momentu.
  • Plaza España (parque Alfonso XIII) ye un parque mirador qu'ufierta amplios espacios pa folgar y recreación según inigualables vistes escontra la zona del Bulevar Morazan y El Hatillo. Nel centru de la plaza en forma octagonal alcuéntrase una estatua de la so maxestá'l Rei Alfonso XIII d'España.
  • El Parque del Redondel de los Artesanos, al par del Centru Cultural d'España na Colonia Palmira, cuenta con un auditoriu municipal al campu, nél desenvuélvense conciertos, obres de teatru y feries, y ye el puntu de salida pa les Recreovías pola Paz el tercer domingu de cada mes. Foi inauguráu'l 1 d'ochobre de 1973 cola tradicional Feria de los Artesanos que-y da nome. Cuenta igualmente con una estatua dedicada al pintor primitivista José Antonio Velásquez.

Tresporte[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Tresporte n'Honduras

Terrestre[editar | editar la fonte]

La manera más rápida de treslladase d'un puntu a otru na ciudá, ye al traviés del aníu periféricu "Quintu Centenariu". Esti aníu, cubre'l llau esti de la ciudá de Tegucigalpa y tamién ta conectada a la carretera nacional, onde tán los ramales nacionales escontra'l norte del país, (escontra San Pedro Sula), al sur (escontra Nicaragua) y otres salíes escontra pueblos cercanos.

Tegucigalpa ta comunicada col restu del país y l'esterior por diverses carreteres pavimentadas. La principal d'elles diríxese escontra'l norte del país, otra escontra'l sur -conectando cola Carretera Interamericana- y una tercera escontra l'este.

La ciudá tien en construcción el proyectu de tresporte públicu Metrobús Tegucigalpa, empecipiáu nel añu 2010 ya inauguráu una etapa en fecha 24 de xineru de 2014.

Aéreu[editar | editar la fonte]

L'aeropuertu principal de Tegucigalpa ye'l Aeropuertu Internacional Toncontín, allugáu nel sur de la ciudá. Esti aeropuertu ye consideráu unu de los más peligrosos del mundu pola cercanía d'una sierra y una pista d'aterrizaxe relativamente curtia;[55] mientres dellos años tratóse de sustituyilo pol aeropuertu de Palmerola, en Comayagua, onde anguaño opera una base aérea de los Estaos Xuníos.[56]

Toncontín foi ameyoráu significativamente per mediu de les obres realizaes pola Corporación Aeroportuaria de Tegucigalpa y Interairports, empresa privada contratada pol gobiernu p'alministrar los cuatro aeropuertos internacionales del país. Enantes, Toncontín solo cuntaba con una pista d'aterrizaxe de 1863 metros de llargor. En 2009 foi ampliada con 300 metros, de les cualos 150 metros de pista útil, 60 metros de franxa de seguridá de pista, y 90 metros d'área de seguridá niveláu al estremu de la pista.[57] La altitú de la pista ye de 1033 msnm.

Toncontín cuenta, amás, con servicios de migración, aduana, meteoroloxía y control del tráficu aéreu. Ye atendíu por compañíes aérees internacionales como American Airlines, Avianca, Continental Airlines, Copa Airlines, DELTA y delles llínees aérees locales, que la conecten col restu del país, El Salvador y Estaos Xuníos.

Infraestructura de salú[editar | editar la fonte]

Hospitales[editar | editar la fonte]

De categoría privada:

  • Hospital y Clíniques Viera
  • Hospital y Clíniques San Jorge
  • Hospital Centro Médica
  • Hospital Infantil "María"
  • Clínica Cardiopulmunar Alamea
  • Centru Oftalmolóxicu Santo Lucía
  • Centru de Maternidá y Diagnósticu
  • Hospital Medicasa
  • Honduras Medical Center
  • Hospital La Policlínica
  • Centru Médicu Hondueño
  • Centru Oncolóxicu Hondureñu

.


De categoría pública:

Infraestructura deportiva[editar | editar la fonte]

Villa Olímpica de Tegucigalpa[editar | editar la fonte]

El centru recreativo y deportivo más ampliu en Tegucigalpa ye la Villa Olímpica. Ye d'accesu gratuitu, cuenta con un estadiu olímpicu, parque de béisbol, piscinas, dellos ximnasius, canches de baloncestu, de tenis, amplios aparcamientos p'automóviles y árees verdes pa descansu. Puede aportase fácilmente pol aníu periféricu de la ciudá.

Parque de pelota "Lempira Reina"[editar | editar la fonte]

Ye un estadiu destináu pa partíos de béisbol, allugáu frente al estadiu metropolitanu Tiburcio Carias Andín, ye'l segundu estadiu n'importancia pa esti deporte dempués del allugáu nes instalaciones de la Villa Olímpica de Tegucigalpa. creáu en 1951

Deportes[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Deportes n'Honduras

Tegucigalpa cunta con munchos centros deportivos en cada colonia, barriu o centru, amás con munchos estadios, y complexos deportivos.

Fútbol[editar | editar la fonte]

Ficheru:Estadiu Carías.jpg
Vista aérea del Estadiu Nacional, 2006.

Tegucigalpa ye see de los dos clubes más grandes de la Lliga Nacional de Fútbol d'Honduras: El Club Deportivu Olimpia, y el Club Deportivu Motagua. Ente dambos suman más de 30 títulos de lliga. El deportivu Olimpia, ye'l más popular y el que tien más campeonatos de lliga, siguíu de cerca de la so archirrival Motagua. Dambos equipos fueron campeonos de Centroamérica. Amás la ciudá cunta con un complexu d'entrenamientu pa selecciones xuveniles denomináu proyectu GOAL que foi financiáu pola FIFA y construyíu nos terrenes de la Universidá Nacional Autónoma d'Honduras (UNAH).

Turismu[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Turismu d'Honduras

Turismu ecolóxicu[editar | editar la fonte]

  • Parque nacional La Tigra: Tien una área tota de 243,40 km² qu'entiende la zona núcleu y la so zona d'amortiguamientu, el parque tien llendes con cinco municipio que son: Distritu Central, San Juan de Flores, Santa Lucía, Valle d'Ánxeles y Talanga.
    Guacamaya colorada ave del Zoolóxicu Metropolitanu del Picacho
    D'ellos el que tien la so mayor cobertoria ye'l Distritu Central, cuenta con cuatro ecosistemes que son:

1. Sistema Agropecuariu
2. Monte tropical siempres verde estacional aciculifoliado montano inferior
3. Monte tropical siempres verde estacional mistu montano inferior y
4. Monte tropical siempres verde estacional latifoliado montano cimeru.
Esti postreru esta na parte más elevada que tien el parque.

El monte secu subtropical ta allugáu na zona norte del parque y ye el que tien menor cantidá d'área. La Tigra tien una gran variedá de flora y fauna, ente la vexetación podemos mentar especies d'árboles como ser: Pinu de Ocote, Carbayos, Encinos, Liquidámbar, Aguacatillos ente otros, tamién hai diversidá d'helecho seis d'ellos en peligru d'estinción los cualos son protexíos por AMITIGRA.

Ente la fauna hai especies de mamíferos, anfibios, reptiles y aves que son los grupos más comunes y que podemos reparar dientro del parque, sábese que viven animales como: Tigrillos, Guatusas, Venados Cola Blanca, Micos de Nueche, Pumes y Yaguaroundis. Aves como Xilgueros, Paves de Monte, Quetzales, Gavilanes, Tucanes ente otres más.

  • El Zoolóxicu Metropolitanu del Picacho: Allugáu nel Picacho, con una estraordinaria vista de la ciudá de Tegucigalpa y ente un monte de carbayos y pinos, el zoolóxicu metropolitanu ufierta una opción pa conocer dalgunos de los animales nativos de la nuesa Honduras.

Destaca un xaguar, felín más grande d'América y que ye nativu d'Honduras, según una colección bien completa de venados cola blanca y monos araña. Con un total de 310 animales, ente los que podemos cuntar 20 especies distintes de mamíferos, 23 d'aves y 7 de reptiles.

La área total del zoolóxicu ye d'unes 22 mazanes.

Otros sitios d'interés[editar | editar la fonte]

Nes cercaníes de Tegucigalpa hai munchos pueblos coloniales, ente ellos atopamos:

Ficheru:Tegucigalpa from La Lleona.jpg
Tegucigalpa, vista dende La Lleona.

Zoplacetelera[editar | editar la fonte]

Tegucigalpa ye una ciudá de hotelería y negocios. Hai un ampliu abanicu d'hoteles, ente los más grandes atópense los siguientes:

  • Hotel Casa del Viaxeru
  • Hotel Honduras Maya
  • Hotel Clarion
  • Hotel Marriott
  • Hotel Real Intercontinental
  • Hotel Alameda
  • Hotel Excelsior
  • Apart-Hotel Guijarro
  • Hotel Plaza del Llibertador
  • Hotel Plaza San

Martín * Hotel Plaza del Xeneral

  • Hotel Plaza Florencia
  • Hotel & Suites Copantl
  • Hotel Leslie's presta *Hotel

Escuela Madrid

Ciudaes hermanaes[editar | editar la fonte]

Vease tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Cola fusión de Villa de Tegucigalpa y Comayagüela (entós Villa de Concepción) como un solu conceyu'l 28 de setiembre de 1890, titúlase a cencielles Tegucigalpa y a partir del 30 de xineru de 1937 cola fusión a Distritu Central, ésta pasa a denominase Tegucigalpa, Conceyu del Distritu Central (abreviación Tegucigalpa, M.D.C.)

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Tiroren (2008). «Significáu del vocablu "Tegus"». tuBabel.com. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  2. Editor (11 d'ochobre de 2012). «Honduras slang» (inglés). Honduras.com. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  3. Asamblea Nacional Constituyente (11 de xineru de 1982). «Constitución de la República d'Honduras de 1982-Artículu 8». Honduras.net. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  4. Asamblea Nacional Constituyente (11 de xineru de 1982). «Constitución de la República d'Honduras de 1982-Artículu 295». Honduras.net. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  5. Mario (13 de marzu de 2005). «Conceyu de Tegucigalpa y Distritu Central». angelfire.com. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  6. Asamblea Nacional Constituyente (9 de setiembre de 1921). «Constitución Política de 1921». archiváu 30 de marzu de 2006. Ministeriu Públicu d'Honduras. Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  7. Asamblea Nacional Constituyente (30 de xineru de 1937). «Constitución Política de 1936-Decretu 53». archiváu 05 d'avientu de 2000. Ministeriu Públicu d'Honduras. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  8. admin (23 d'avientu de 2012). «Departamentu de Francisco Morazán». redhonduras.hn. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  9. Operador de Turismu Receptivu d'Honduras (11 de xineru de 2010). «Tegucigalpa, Una ciudá con muncha hestoria». OPTURH.com. Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  10. 10,0 10,1 10,2 Secretaría d'Estáu del Despachu Presidencial (9 d'ochobre de 2010). «Información por Departamentu y Conceyu». ProjectoHonduras.com. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  11. Fundación pa la Inversión y Desenvolvimientu d'Esportaciones (FIDE) (3 d'abril de 2009). «Embajada y Consulaos n'Honduras». hondurasinfo.hn. Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  12. Editor en GoAborad.com (11 de marzu de 2011). «Embaxaes» (inglés). GoAbroad.com. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  13. Fundación pa la Inversión y Desenvolvimientu d'Esportaciones (FIDE) (3 d'abril de 2009). «Oficines gubernamentales». hondurasinfo.hn. Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  14. Editor Sección Nacionales (15 de febreru de 2011). «aeropuertos-mas-peligrosos/ Toncontín sigue en segundu llugar de los aeropuertos más peligrosos». Diariu La Tribuna. Archiváu dende l'aeropuertos-mas-peligrosos/ orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  15. «mundu Toncontín ye'l segundu aeropuertu más peligrosu del mundu». Diariu L'Heraldu (12 de setiembre de 2012). Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  16. AMDC (xunu de 2010). «Organigrama AMDC 2010-14». capital450.hn. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  17. Congresu Nacional d'Honduras (23 de mayu de 1991). «Facultad de la Corporación Municipal». Archiváu'l 11 d'ochobre de 2011. AMDC. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  18. AMDC (20 d'avientu de 2012). «Presupuestu d'ingresos y egresos de 2013». capital450.hn/tresparencia. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  19. AMDC-Division de Contabilidad (31 de marzu de 2013). «Operaciones financieres al llargu plazu». capital450.hn/tresparencia. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  20. Percancia ACAN-EFE (23 d'ochobre de 2011). «Tegucigalpa cumple 430 años ente desorde y vulnerabilidá». radiolaprimerisima.com. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  21. «Desorde urbanu ye la peor “falla” na capital». Diariu L'Heraldu (23 d'ochobre de 2011). Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  22. «Tegucigalpa con zones d'altu riesgu pa construyir». RevistaConstruir.com (19 de payares de 2010). Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  23. «torgar-que-comerciu-invada-residenciales Zonificación nun torgar que comerciu invada residenciales». Diariu L'Heraldu (9 de mayu de 2011). Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  24. Redacción (17 de payares de 2009). «el%20Frente/Ediciones/2009/11/18/Noticies/Crecedera-desordenada-de-la ciudá-rique-de-un-hasta-aqui Crecedera desordenáu de la ciudá rique d'un “hasta equí”». Diariu L'Heraldu. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  25. Redacción (24 de febreru de 2011). «Gobierno d'Honduras busca menguar tráficu». Diariu L'Heraldu. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  26. «Gobierno y BCIE suscriben conveniu de préstamu por 46.1 millones de dólares». hondudiario.com (27 d'abril de 2011). Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  27. Comisiones ciudadanes (29 de setiembre de 2008). «Plan de Ciudá 450». capital450.hn. Consultáu'l 20 de xunetu de 2013.
  28. «Addenda» (inglés). geocities.ws (24 de febreru de 2003). Consultáu'l 22 de xunetu de 2013.
  29. «so-aniversariu/ Tegucigalpa y el so Aniversariu». Selmanariu Católicu FIDES (24 de setiembre de 2010). Consultáu'l 23 de xunetu de 2013.
  30. (1897) en Columbia University Library: Nomenclatura xeográfica de Méxicu, 1.ª, Oficina Tipográfica de la Secretaria de Fomentu, 250. ISBN 978-1173201975. «Tegucigalpa-Teguzicalpa»
  31. Traductor náhuatl (9 de marzu de 2008). «Diccionariu náhuatl». vocabulariu.com.mx. Consultáu'l 23 de xunetu de 2013. «Tecuhtzincalpan-Tegucigalpa (Llugar sobre la casa del amáu señor)»
  32. (1901) en Harvard College Library: Nomes Xeográficos Indíxenes de la República d'Honduras, 1.ª, Tegucigalpa, M.D.C.: Tipografía Nacional, 97 y 101. «Teguycegalpa-Tetl huitztli calli pan»
  33. «Guide to the Rodolfo R. Schuller Papers» (inglés). Division of Rare and Manuscript Collections, Cornell University Library (febreru de 2006). Consultáu'l 23 de xunetu de 2013.
  34. (2001) Historia Mínima de Tegucigalpa, 2.ª, Tegucigalpa, M.D.C.: Editorial Guaymuras, 23-24. ISBN 9992615923. «Etimoloxía y Realidá»
  35. Lara Pintu, Gloria (2011). en Revista Paradigma: Dicotomía d'una ciudá, los raigaños indíxenes de Tegucigalpa y Comayagüela 30. Tegucigalpa, M.D.C.: Institutu d'Investigación y Evaluación Educatives y Sociales (INNIES), 180-181. «Tegucigalpa-Tecuzicalpa-Tecuzincalpan-Tecu(tli) (t)zin (tl)alpan»
  36. «Comentate: Parolando con Don Mario Felipe». Diariu La Tribuna (13 de marzu de 2012). Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 22 de xunetu de 2013.
  37. (2012) en Lorenza Durón: Lectura de la capital d'Honduras, 1.ª, Tegucigalpa, M.D.C.: Alcaldía Municipal del Distritu Central.
  38. http://www.angelfire.com/ca5/mas/dpmapas/fmo/teg/t100.html Sobre la construcción de la Ponte Mallol
  39. Error de cita: Etiqueta <ref> non válida; nun se conseñó testu pa les referencies nomaes INE_2010
  40. «Weather Information for Tegucigalpa» (1 de febreru de 2002). Consultáu'l 4 d'agostu de 2012.
  41. Climatological Information for Tegucigalpa, Honduras, Hong Kong Observatory. Retrieved 4 August 2012.
  42. «Estudio sobre Descentralización». Universidá de Georgetown, Facultá de Serviciu Esterior (15 d'abril de 2005). Consultáu'l 6 de xunetu de 2013.
  43. «La institución municipal n'Honduras, del sieglu XVIII al Sieglu XX». Universidá de Costa Rica, Facultá de Ciencies Sociales (13 del xunetu de 2010). Consultáu'l 6 de xunetu de 2013.
  44. Congresu Nacional d'Honduras (13 d'abril de 1990). Cox, Claudia (ed.): «Decreto Númberu 134-90, Llei de Municipalidaes». Archiváu'l 20 de payares de 2000. Federación de Conceyos del Istmu Centroamericanu. Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 6 de xunetu de 2013.
  45. (1997) Descentralización y gobiernu municipal n'Honduras, 1, FLACSO Programa El Salvador.
  46. «Rigoberto Herrera, gobernador de FM». DiariuLa Tribuna (Honduras) (27 d'ochobre de 2012). Archiváu dende l'orixinal, el 29 de payares de 2015. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  47. Congresu Nacional d'Honduras (23 de mayu de 1991). «Facultad de la Corporación Municipal». Archiváu'l 11 d'ochobre de 2011. AMDC. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  48. Congresu Nacional d'Honduras (23 de mayu de 1991). «Facultad del Alcalde Municipal». Archiváu'l 11 d'ochobre de 2011. AMDC. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  49. Congresu Nacional d'Honduras (23 de mayu de 1991). «Facultad del Vice Alcalde». Archiváu'l 11 d'ochobre de 2011. AMDC. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  50. 50,0 50,1 Gerencia de Recursos Humanos (13 de xunu de 2013). «Reporte de planillas del mes de mayu de 2013». AMDC. Consultáu'l 7 de xunetu de 2013.
  51. http://www.elheraldo.hn/tegucigalpa/913604-466/alcald%C3%ADa-de-tegucigalpa-aprueba-l4200-millones-pa-el-2016
  52. http://www.elheraldo.hn/metro/890629-213/en-l-500-millones-aumentar%C3%A1-presupuestu-municipal-2016
  53. http://www.min.hn
  54. http://web.archive.org/web/http://www.min.hn/exhibiciones/auditorio-acopen-virtual/ Copán Virtual
  55. http://www.youtube.com/watch?v=v_z5HtME9n8 Video en YouTube del Aeropuertu de Toncontín
  56. Esvien vuelos n'Honduras. BBC Mundo, 31 de mayu de 2008
  57. «Llogros». InterAirports, S.A.. Consultáu'l 30 de setiembre de 2013.
  58. http://www.asich.com/index.php?itemid=14131/

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Predecesor:
Comayagua
Capital de la república d'Honduras

30 d'ochobre de 1880 - Actual see
Coat of arms of Honduras.svg
Socesor:
 
Bot icon2.svg
Artículu de traducción automática a partir de "Tegucigalpa" que necesita revisión. Quita l'avisu cuando tea correxíu.