Amán

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Amán
Bandera de Xordania Xordania
AMMAN 2.jpg
Amman Jordan Flag.svg
Alministración
País Bandera de Xordania Xordania
Gobernaciones Gobernación de Ammán
Tipu entidá ciudá
Códigu postal 11110–17198
Xeografía
Coordenaes 31°57′00″N 35°56′00″E / 31.95, 35.933333333333Coordenaes: 31°57′00″N 35°56′00″E / 31.95, 35.933333333333
Error de Lua en Módulu:Minimapa na llinia 442: Unable to find the specified Minimapa definition. Neither "Module:Minimapa/data/Xordania" nor "Template:Minimapa Xordania" exists.
Superficie 1,680 km²
Altitú 765 m
Demografía
Población 4 007 526 hab. (2015)
Densidá Error d'espresión: Caráuter de puntuación " " non reconocíu, hab/km²
Más información
Llocalidaes hermanaes El Cairu, Mascate, Baku, Sylhet, Saná, Islamabad, Beixín, Ankara, Khartum, Miami, Doḥa, Estambul, São Paulo, Arxel, Bucarest, Nuakxot, Túnez, Sofía, Beirut, Pretoria, Tegucigalpa, Chicago, Xinebra, Milán, Calabria, Sarayevu, Moscú, Mostar, Central, Biskek, San Francisco, Tokiu, Düsseldorf, Yeda, Montreal, Astaná, Bagdad, Damascu, Yerevan, Nálchik y Rabat
www.ammancity.gov.jo
Cambiar los datos en Wikidata

Amán (dacuando tamién escritu como Ammán;[1] en árabe عمّان, tr. ʿAmmān) ye la capital del Reino Hachemita de Xordania amás de ser el centru comercial, industrial y alministrativu del reinu. La so población ye de 4 007 526, siendo'l 40 per cientu aprosimao de la población del país.[2] Ye una de les ciudaes árabes más lliberales y occidentalizadas.[3]

Toponimia[editar | editar la fonte]

El nome de Amán deriva del nome dáu polos amonitas a la ciudá "Rabbath Ammon". Rabbath significaba en amonita "capital" o "base del rei", y pasu ente pasu foi camudando namá a "Amán". Ptolomeo II Filadelfo, l'el segundu faraón de la dinastía ptolemaica, dio a la ciudá ente'l 283 y el 246 el nome de Filadelfia, en referencia al so propiu apellativu.

Hestoria[editar | editar la fonte]

De les diverses civilizaciones que poblaron Amán, la primera que quedó rexistrada facer nel periodu neolíticu, unos 8500 años antes de la nuesa era. Los descubrimientos arqueolóxicos de Ain Gazal, al este de la ciudá, amuesen tamién la evidencia de la crecedera de la producción artística, convirtiéndola nuna de les más avanzaes de la dómina.

Nel sieglu XIII a. C., Amán foi llamada Rabbath 'Ammôn polos amonitas (hebréu רבת עמון, Rabar Amón). Conquistar los asirios, siguíos polos perses, y más tarde los griegos, que la llamaron Filadelfia (en griegu Φιλαδελφια). Nel sieglu I a. C. Filadelfia cayó so control romanu y foi arrexuntada a la Decápolis (una lliga de diez ciudad de cultura grecorromana en Oriente Mediu).

En 324, el cristianismu foi impuestu como relixón imperial y Filadelfia convertir en see episcopal.

El so nome actual vien de la dómina del reinu gasánida, un reinu árabe cristianu, aliáu de Bizancio. Tres la espansión musulmana Amán florió so los omeyas y los abbasíye. Depués sufrió terremotos y desastres varios.

En 1921 el rei Abdullah I de Xordania facer see del so nuevu gobiernu y más tarde capital del reinu.

Amán siguió siendo una ciudá pequena hasta 1948. De magar, la población foi creciendo de manera sostenida como resultancia del influxu de refuxaos palestinos. Les árees residenciales fuéronse espandiendo escontra les llombes circundantes.

La ciudá actual[editar | editar la fonte]

Cai Mecca.

Amán ye anguaño una ciudá moderna, qu'alluga a musulmanes (90 %) y cristianus. Conviven edificios d'estilu modernu, asitiaos nes nueves urbanizaciones al oeste de la ciudá, col tradicional zoco, nel centru.

A 45 minutos per carretera alcuéntrase'l llugar onde, según la tradición, Jesús foi bautizáu nes agües del río Xordán.

Son munchos los llugares d'interés turísticu qu'ufierta Amán, pero destácase ensin batura a duldes la ciudadela, l'antigua acrópolis griega, el teatru romanu. Amás pueden visitase los restos d'un periodu bien significativu de la capital de Xordania, la mezquita del rei Abdullah, moderna pero de maraviyosa guapura, de la que destaca la gran cúpula azul.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Amán ta asitiada nuna rexón montascosa del noroeste de Xordania. Originalmente la ciudá desenvolvióse sobre siete colina, pero na actualidá estender nuna área de diecinueve colina (caúna d'elles denominaes un Yabal, Tal, monte o monte). Les árees principales de Amán tomen los sos nomes de les llombes y montes en que les sos pindios atópense. L'altor de la ciudá varia d'una llomba a otra y bazcuya ente 700 y 1100 m (2300 – 3600 pies).

Climatoloxía[editar | editar la fonte]

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de/d' Amman WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xut Ago Set Och Pay Avi añal
Fonte nº1: World Meteorological Organization[4]
Fonte nº2: Hong Kong Observatory(sun, 1961–1990)[5]

Arqueoloxía[editar | editar la fonte]

Mientres la so llarga hestoria, Amán foi habitada por delles civilizaciones. Les primeres muertes daten del periodu Neolíticu acerámico B, alredor del 7250 a. C., del que s'atoparon restos arqueolóxicos en 'Ain Ghazal, asitiáu nel este de la ciudá, qu'amuesen evidencies non solo d'un asentamientu, sinón tamién del desenvolvimientu de trabayos artísticos, que suxuren que los habitantes de la zona pertenecíen a una cultura bien desenvuelta mientres esi tiempu.[6] Atopóse un menhir megalíticu en Wadi Saqra.[7]

Curiosos turísticos[editar | editar la fonte]

El Muséu Arqueolóxicu de Xordania, con colecciones que tomen dende la prehistoria hasta la dómina romana, el Muséu del Folclore Xordanu, que consta d'una colección sobre la vida de los nómades del desiertu y el Muséu de Tradiciones Populares, sobre la vida cotidiana de los antiguos beduinos.[8]

El palaciu Umeyyadov, que la so fachada ye afatada col grabáu na piedra, y l'anfiteatru romanu, nel cual celébrense conciertos y festivales, como asina tamién otros eventos culturales.[9]

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Café en Amán
Artículu principal: Gastronomía de Xordania

El New York Times describió asina la cocina de Amán: «Pueden atopase vívidas verduras del Líbanu, crujientes falafels de Siria, jugosos kebabs de Exiptu y, más apocayá, platos de carne picante del vecín de Xordania, Iraq. Ye lo que se conoz como cocina del Llevante; un antiguu términu pa designar la área asitiada ente'l mar Mediterraneu y la península arábiga. Pero equí la comida nun ye solo la suma de les sos caloríes. Nesta política, religosa y étnicamente tirante esquina del mundu, ye un símbolu del so fonduxe ya identidá.»[10]

Deporte[editar | editar la fonte]

En Amán hai dellos clubes de fútbol que ganaron el campeonatu de la Primer División de Xordania: el Al Faisaly, el club más galardonáu del país, el Al Wihdat Club, el Shabab Al Ordon Al Qadisiya o'l Al Jazira Ammán. Otru club de la Primer División de la ciudá ye'l Al-Baqa'a SC. Los dos principales estadios son el Estadiu Rei Abdullah, con capacidá pa 18 000 espectadores, y el Estadiu Internacional de Amán, con 25 000 y onde xuega los sos partíos la Selección de fútbol de Xordania.

En Amán apostóse'l Campeonatu Asiáticu d'Atletismu de 2007 y el Campeonatu Mundial de Campu al traviés de 2009.

En Amán celébrase'l Rally de Xordania, que forma parte del calendariu del Campeonatu Mundial de Rally de la FIA y ye el principal eventu deportivu del país. Tamién se celebra na ciudá'l Sama Tournament, que forma parte del Trillium Championship.

Medios de comunicación[editar | editar la fonte]

La mayor parte d'el emisores de radio del país tien la so see en Amán. El emisores n'inglés son, na so mayoría, radios qu'emiten ésitos musicales y tán enfocaes a mozos oyentes. El emisores n'árabe, sicasí, traten sobre relixón, noticies, música árabe y otres temes locales.

Bona parte de los diarios y grupos de comunicación xordanos tienen la so see en Amán. La mayoría de los diarios xordanos publicar na ciudá, como'l Alghad,[11] Ad-Dustour,[12] y el The Jordan Times.[11] En 2010, el diariu Alghad foi designáu como'l 10.º diariu más popular nel mundu árabe según la revista Forbes Middle-East.[13] Al-Arab Al-Yawm ye l'únicu diariu panarábico de Xordania.

Aeropuertos[editar | editar la fonte]

La ciudá dispon de dos aeropuertos: el Aeropuertu Civil de Amán y el Aeropuertu Internacional de la Reina Alía.

Ciudaes hermanes[editar | editar la fonte]

Les ciudaes hermanes de Amán son:[14]

Yida, Arabia Saudita (1988)

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Real Academia Española. «Apéndiz 5: Llista de países y capitales, colos sos xentilicios». Consultáu'l 9 de xunetu de 2012.
  2. Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests. 30 de xineru de 2016. http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests. Consultáu el 24 de mayu de 2017. 
  3. (en en-USA) Westernized media in Jordan breaking old taboos. https://www.rt.com/news/media-jordan-breaking-taboos/. Consultáu el 24 de mayu de 2017. 
  4. «World Weather Information Service – Amman». World Meteorological Organization. Consultáu'l 22 de febreru de 2013.
  5. «to/amman_y.htm Climatological Information for Amman, Jordan». Hong Kong Observatory. Consultáu'l 22 de febreru de 2013.
  6. Carlos Y. Cordova. Millennial Landscape Change in Jordan: Geoarchaeology and Cultural Ecology. University of Arizona Press, 135–. ISBN 978-0-8165-2554-6.
  7. Tara Steimer-Herbet. «Pierres levées, stèles anthropomorphes et dolmens» (francés). Maison de l’Orient Méditerranéen. Consultáu'l 8 d'avientu de 2013.
  8. museos-de-amman-1949 www.easyviajar.com Afaya los museos de Amman
  9. Orange Smile: Amman: que fai falta visitar
  10. «All the Foods of the Mideast at Its Stable Center». The New York Times (13 de xineru de 2008).
  11. 11,0 11,1 «الرأي الأردنية | أخبار الأردن والشرق الأوسط والعالم|صحيفة يومية تصدر في عمان الأردن». Alrai.com. Consultáu'l 8 d'avientu de 2013.
  12. «:: جريدة الدستور ::». Addustour.com. Consultáu'l 8 d'avientu de 2013.
  13. [http:/→/alghad.com→→/?news=539101]Usu incorreutu de la plantía enllaz rotu (enllaz rotu disponible n'Internet Archive; ver el historial y la última versión).
  14. «Amman’s Relations with Other Cities». Ammancity.gov.jo. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 28 de payares de 2012.
  15. «Ciudad Hermanes». Gobiernu Municipal de Pequín. Consultáu'l 23 de xunu de 2009.
  16. «Pesquisa de Legislação Municipal - Non 14471» (portugués). Prefeitura da Cidade de São Paulo. Archiváu dende l'orixinal, el 2 d'ochobre de 2011. Consultáu'l 23 d'agostu de 2013.
  17. «Rellaciones internacionales;– Consistoriu de São Paulo;– ciudaes hermanes oficiales». Prefeitura.sp.gov.br. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 4 de xunetu de 2010.
  18. Chicago Commission on Human Relations (2010). 2010 Annual Report (PDF), 22.
  19. «Bilanu – Città Gemellate». © 2008 Municipalidá de Milán (Comune di Bilanu). Consultáu'l 17 de xunetu de 2009.
  20. «Web Oficial Sarajevo:ciudaes hermanes». Sarajevo.ba. Archiváu dende l'orixinal, el 12 d'abril de 2009. Consultáu'l 6 de mayu de 2009.
  21. Mayor Newsom Signs New Sister City Agreements with City of Amman, Jordan. San Francisco Office of the Mayor. 23 d'abril de 2010. http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html. Consultáu el 16 de setiembre de 2012. 

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Bot icon2.svg
Artículu de traducción automática a partir de "Amán" que necesita revisión. Quita l'avisu cuando tea correxíu.