Bixkek

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Bixkek
Bandera de Kirguistán Kirguistán
Bishkek.jpg
Flag of Bishkek Kyrgyzstan.svg Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg
Alministración
País Bandera de Kirguistán Kirguistán
Tipu entidá Organización territorial de Kirguistán
Alcalde/esa Albek Sabirbekovich Ibraimov
Nome oficial Бишкек
Пишпек
Фрунзе
Nome llocal Бишкек
Códigu postal 720000–720085
Xeografía
Coordenaes 42°52′00″N 74°34′00″E / 42.866666666667, 74.566666666667Coordenaes: 42°52′00″N 74°34′00″E / 42.866666666667, 74.566666666667
Error de Lua en Módulu:Minimapa na llinia 442: Unable to find the specified Minimapa definition. Neither "Module:Minimapa/data/Kirguistán" nor "Template:Minimapa Kirguistán" exists.
Superficie 127 km²
Altitú 800 m
Llenda con Provincia de Chuy
Demografía
Población 965 900 hab. (2017)
Densidá 7605,51 hab/km²
Más información
Fundación 1825
Estaya horaria UTC+6
Llocalidaes hermanaes Amán, Ankara, Colorado Springs, Esmirna, Toronto, Almaty y Astaná
meria.kg
Cambiar los datos en Wikidata

Biskek,[1] tamién conocida como Bishkek (rusu: y Plantía:Lang-ky, transliterado como Biškek) ye la capital y la ciudá más poblada de Kirguistán; tamién ye'l centru alministrativu de la provincia de Chuy qu'arrodia a la ciudá, a pesar de que nun ye parte de la provincia. Créese qu'el so nome deriva d'una palabra kirguís pa una batedora usada pa lleldar la lleche de yegua, la bébora nacional del país. Ta asitiada nel valle del ríu Chu, nel cursu de los ríos Alaarcha y Alamedín, al pie de los Montes Kirguises, a pocos kilómetros de Kazakstán. La so altitú ye de 800 m. sobre'l nivel del mar. Según el censo nacional de 1999 tenía una población de 762.308 habitantes y pal 2012 envalórase que tien una población d'unos 875.000 habitantes,[2] la cual inclúi una históricamente importante minoría rusa d'un 30% de la población (que sicasí empezó a escayer porcentualmente depués de la desintegración de la Unión Soviética, cuando en 1970 representaba más del 66%).

A mediaos del sieglu XIX, el kan uzbeko de Kokand (actual Quqon) construyó una fortaleza nel llugar sobre'l que s'asitia la ciudá. La plaza fuerte foi conquistada polos rusos en 1862, quien llamaron Pishpek a la ciudá y a la comunidá que la arrodiaba, una derivación del nome orixinal Bishkek.

Ente 1926 y 1991, tuvo'l nome de Frunze (rusu: Фрунзе), n'honor del líder revolucionariu y xeneral del Exércitu Coloráu, Mijaíl Frunze, quien naciera na ciudá. A empiezos de 1991, el Parlamentu kirguiz volvió camudar el nome de la ciudá pol de Bishkek, poco primero de la declaración d'independencia del país.

Historia[editar | editar la fonte]

Oríxenes[editar | editar la fonte]

Los arqueólogos atoparon xacimientos neolíticus cerca de la ciudá polo que les primeres civilizaciones que s'instalaron na zona facer nesa dómina. Les hordas mongoles ganaron a la civilización que taba establecida na rexón dende'l sieglu X. La rexón foi conquistada a finales del sieglu XVIII pol kanato uzbeko de Kokand qu'estableció en 1825 una fortaleza nel llugar. Atopar na célebre Ruta de la Seda, nel tramu que xunía Taxkent con Almaty.

Conquista rusa[editar | editar la fonte]

Estatua de Lenin en Biskek.

La fortaleza foi prindada y esfarrapada poles tropes de la Rusia zarista en 1862. Los nuevos colonos rusos alzaron una nueva fortaleza al pie de les ruines de l'anterior y en 1878 fundaron una ciudá nel allugamientu de l'antigua fortaleza, denominada Pispek, (rusu: Пишпек). Llueu se convirtió nuna ciudá de corte européu y la población creció vertiginosamente, convirtiéndose nel centru alministrativu del distritu nel que s'atopaba.

En 1924 foi designada capital del óblast autónomu kirguís. Al añu siguiente consiguió'l rangu de capital de l'acabante crear República Socialista Soviética Autónoma de Kirguistán y en 1936 convertir na capital de la República Socialista Soviética de Kirguistán, dientro de la XRSS. Foi rebautizada en 1928 pol réxime soviéticu col nome de Frunze, n'honor del líder revolucionariu y xeneral del Exércitu Coloráu Mijaíl Vasilievic Frunze, quien naciera na ciudá en 1885, y que realizara importantes actuaciones nes revoluciones ruses de 1905 y de 1917, según na Guerra Civil Rusa d'empiezos de los años 1920.

Col advenimiento del réxime soviéticu empezó a desenvolvese la industria de la ciudá, que nun primer momentu dedicar a la fabricación de componentes eléctricos. Mientres la Segunda Guerra Mundial, munches factoríes asitiar en Biskek convirtiéndose n'unu de los principales centros industriales del país.

Ficheru:Y7874-Bishkek-Philharmonic.jpg
Fuentes en frente del edificiu de la Filarmónica.

Independencia de Kirguistán[editar | editar la fonte]

En xunu de 1990 declaróse l'estáu d'emerxencia dempués de que delles revueltes nel sur del país amenaciaren con estendese a la ciudá. En 1991 recuperó'l nome de Biskek, cuando foi proclamada la independencia de la República de Kirguistán, país del que foi declarada capital.

Darréu la ciudá foise modernizando rápido, con munchos restoranes y cafés y coches europeos y xaponeses de segunda mano, según minibuses percorriendo les sos cais. Coles mesmes, Biskek entá caltien la so apariencia soviética, colos edificios y xardinos construyíos mientres la dómina de dominiu soviéticu prevaleciendo sobre les nueves construcciones. Na actualidá la ciudá alcuéntrase desenvuelta con forma de cuadrícula y tien tantu edificios de nueva construcción como los típicos Jrushchovkas soviéticos, amás en casi toles sos cais hai árboles qu'apurren solombra nos calorosos díes de branu según numberoses fontes, dispon tamién d'un sistema d'alcantarelláu y riego abondo bonu.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Vista xeneral de Biskek.

Biskek alcuéntrase asitiada a una altitú de 800 m. sobre'l nivel del mar nel estremu norte de los montes de Kirguistán, la parte occidental del cordal de Tian Shan. Nel noroeste de la ciudá empieza l'onduláu paisaxe de la estepa característicu de Kazakstán. Anque la ciudá ye relativamente nueva, la zona qu'arrodia tien dellos sitios d'interés que daten de la prehistoria, el períodu greco-budista, el períodu d'influencia nestoriana, la era de los kanatos del Asia Central y el períodu soviéticu.

La parte central de la ciudá ta construyida fundamentalmente nuna planificación en forma de rejilla rectangular. La cai principal de la ciudá ye l'avenida Chui (Chuy Prospekti) na exa esti oeste, nomáu pel ríu principal de la rexón. Na era soviética, llamábase avenida Lenin. Nesta zona atopen munchos de los edificios más importantes del gobiernu, les universidaes o la Academia de Ciencies. La sección más occidental de l'avenida conozse como avenida Deng Xiaoping.

La principal exa norte-sur ye la cai Yusup Abdrakhmanov, comúnmente conocida pol so antiguu nome, cai Sovietskaya. Les sos secciones norte y sur llámense, respectivamente, cai Yelebesov y Baityk Batyr, onde esisten dellos centros comerciales y nel norte que da accesu al bazar Dordoi. El boulevard Erkindik ("Llibertá") escurre de norte a sur, dende la estación de ferrocarril principal (Bishkek II) al sur de l'avenida Chui escontra'l barriu de los museos y parque d'escultures al norte de Chui, y más al norte, escontra'l Ministeriu de Relaciones Esteriores. Nel pasáu, foi llamáu boulevard Dzerzhinsky —nome de revolucionariu comunista, Felix Dzerzhinsky— y la so continuación del norte inda se llama cai Dzerzhinsky. Una cai importante qu'escurre d'este a oeste ye la cai Jibek Jolu ('Ruta de la Seda'), paralela a l'avenida Chui unos kilómetros al norte de la mesma, y ye parte de la principal carretera esti oeste de la provincia de Chui.

El ríu Chu flúi al norte de la ciudá y lleva el nome del distritu alministrativu qu'arrodia Biskek. En Biskek, escurren los afluentes del ríu Chu, Nala Artscha y Alamedin. En dirección esti oeste atopa'l "Gran canal del ríu Chu" (Большой Чуйский Канал). El Parque Nacional Nala-Artscha, ta a namá 45 minutos en coche de Biskek, atopar a unos 40 km al sur de la ciudá nos montes de Kirguistán. El parque ufierta un impresionante paisaxe de montes alpinos y bones rutes pal senderismo.

Clima[editar | editar la fonte]

Les condiciones climátiques de Biskek son realmente estremes, con un clima húmedu continental (clasificación climática de Köppen, Dsa).[3] La duración mensual máxima de sol en xunetu ye de 332 hores, ente que la duración mensual más baxa ye n'avientu con 114 hores. La temperatura media del aire ye de 10,2 °C. El mes más fríu ye xineru (-4,7 °C de media) y el más templáu xunetu (24,5 °C de media). El promediu mensual de mugor relativo ye del 44% en xunu y xunetu y del 74% en marzu, la media añal ye del 60%.

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de/d' Biskek WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xut Ago Set Och Pay Avi añal
Fonte nº1: Pogoda.ru.net[4]
Fonte nº2: NOAA (sun, 1961–1990)[5]

Demografía[editar | editar la fonte]

Hasta finales del sieglu XX, la mayoría de la población de Biskek yera d'orixe rusu. La situación demográfica empezó a camudar dempués de la disolución de la Unión Soviética. Según l'últimu censu realizáu na ciudá correspondiente al añu 1999 el 52,1% de la población yera de Kirguistán, el 33,2% yera de Rusia, y el 2,8% d'otros oríxenes europeos; na actualidá esos porcentaxes variaron y los rusos y europeos representen tan solo en redol al 30% de la población polo que se caltien l'enclín descendente esistente dende los años 1970 del pasáu sieglu. Según estimaciones realizaes pa 2010 la población total de la ciudá va algamar 1.000.000 habitantes.

Evolución demográfica de la ciudá de Biskek
EasyTimeline 1.90


Timeline generation failed: More than 10 errors found
Line 9: DateFormat = x.y Period

- Invalid attribute 'Period' ignored.

 Specify attributes as 'name:value' pair(s).



Line 10: = from:0 till:1000000

- Command '' unknown.


Line 12: AlignBars = llate ScaleMajor

- Invalid attribute 'ScaleMajor' ignored.

 Specify attributes as 'name:value' pair(s).



Line 12: AlignBars = llate ScaleMajor

- AlignBars value 'llate' invalid. Specify 'justify', 'early' or 'late'.


Line 13: = gridcolor:darkgrey increment:200000 start:0

- Command '' unknown.


Line 17: chigre:1897 text:1897

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Line 18: chigre:1926 text:1926

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Line 19: chigre:1939 text:1939

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Line 20: chigre:1959 text:1959

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Line 21: chigre:1970 text:1970

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Line 22: chigre:1977 text:1977

- BarData definition invalid. Invalid attribute 'chigre' found.

 Syntax: 'BarData = [bar:..] [barset:..] [link:..] [text:..]'



Relixón[editar | editar la fonte]

La mayoría de los habitantes del país son musulmanes sunitas. Sicasí, l'amplia minoría rusa pertenez a la Ilesia ortodoxa rusa. Biskek ye la see de l'agrupación Ilesia Evanxélica Luterana na República de Kirguistán, que ye una agrupación rexonal de les Ilesies Evanxéliques Luteranes de Rusia, Ucrania, Kazakstán y Asia Central.

Economía[editar | editar la fonte]

Les principales fábriques dedicar a la producción de maquinaria pa la construcción y l'industria metalúrxico, anque tamién esisten factoríes de conserves y tresformamientu de productos alimenticios.

La ciudá ye la see de la Academia de Ciencies de Kirguistán y del Institutu Politécnicu d'Agricultura. Dende 1957 cuenta con una importante Universidá. Ye una ciudá xardín d'un trazáu xeométricu, en que les sos cais destaca l'eleváu númberu d'árboles, una quinta parte de la superficie de la ciudá ta ocupada per zones verdes. Na ciudá alcuéntrase amás unu de los mayores mercaos de too el país el Bazar Dordoy.

Deportes[editar | editar la fonte]

La ciudá ye la base de la Federación de Bandy de Kirguistán[6] que ye un miembru reconocíu de la Federación Internacional de Bandy del COI.[7] Esisten planes pa mandar un equipu a los Xuegos d'Iviernu Asiáticos de 2011.

Gobierno[editar | editar la fonte]

El gobiernu local ta alministráu pola oficina del alcalde de Biskek. Askarbek Salymbekov foi l'alcalde de la ciudá hasta la so dimisión n'agostu de 2005, siendo asocedíu pol so conceyal Arstanbek Nogoev quien aceptó'l cargu d'alcalde. Nogoev foi espulsáu del so puestu n'ochobre de 2007 al traviés d'un decretu del presidente Kurmanbek Bakiyev y foi reemplazáu pol executivu y antiguu asesor del primer ministru Daniar Usenov.[8][9] En xunetu de 2008 l'antiguu presidente del ferrocarril de Kirguistán, Nariman Tuleyev, foi nomáu alcalde.[10]

Educación[editar | editar la fonte]

Instituciones educatives que s'atopen en Biskek:

Tresporte[editar | editar la fonte]

Serviciu públicu[editar | editar la fonte]

Ficheru:Y8094-Bishkek-East-Bus-Station.jpg
Una típica furgoneta de pasaxeros que pasa pola Terminal d'Autobuses Oriental de Biskek.

Esiste tresporte públicu, qu'inclúi autobuses, trolebuses y furgonetes públiques, conocíes como marshrutkas (en rusu) маршрутка). Les tranvíes tamién escurren a lo llargo de la ciudá. Los taxis pueden atopase en cada intersección. Nun hai metro en Biskek anque la ciudá ta considerando la posibilidá de diseñar y construyir un sistema de metro llixeru.

Autobuses[editar | editar la fonte]

Esisten dos estaciones d'autobuses principales en Biskek. La más antigua ye la Estación d'Autobuses Oriental, que ye principalmente la terminal de minibuses que van a diversos destinos dientro de la ciudá o a los suburbios del Este, como Kant, Tokmok, Kemin, Issyk-Arreya o al encruz de la frontera en Korday.

Dende la Estación d'Autobuses Occidental (de mayor tamañu que l'anterior) parten la mayoría de los servicios d'autobuses y minibuses regulares de llarga distancia, que diríxense a toles partes del país, según a Almaty (la ciudá más grande nel vecín Kazakstán) y Kashgar, en China. Sicasí, una pequena minoría d'ellos parten de la estación oriental. Tanto les terminales Este y Oeste d'autobús atopar a lo llargo de la cai Jibek Jolu.

El Bazar Dordoy, pela rodiada del nordés de la ciudá, tamién contien improvisaes terminales de microbuses, que se dirixen a suburbios de toles direcciones (dende Sokuluk nel oeste hasta Tokmak nel este del país). Tamién esisten delles llínees que tresporten a comerciantes a Kazakstán y a Siberia.

Tren[editar | editar la fonte]

Ficheru:Y7912-Bishkek2-interior.jpg
Interior de la estación de tren en Biskek.

A partir de 2007, la estación de trenes de Biskek sirve unos pocos trenes al día. Ufierta un popular serviciu de tres díes en tren dende Biskek a Moscú.

Esisten trenes de llarga distancia que salen escontra Siberia (Novosibirsk y Novokuznetsk), al traviés de Almaty, a lo llargo de la ruta Turksib, y a Ekaterimburgo (Sverdlovsk) nos Urales, al traviés de Astaná. Estos servicios son especialmente lentos, una y bones los trenes primero tienen que dir al oeste mientres más d'un centenar de kilómetros antes d'entrar na llínea principal de Turksib y poder siguir escontra l'este o escontra'l norte. La ciudá forma parte amás del míticu sistema de tresporte del Transiberianu. Magar estos servicios los trenes nun son bien populares yá que tarden muncho más tiempu del necesariu en realizar los sos trayectos.[17]

Aire[editar | editar la fonte]

El Aeropuertu Internacional d'Esquites asitiáu a unos 25 kilómetros al noroeste del centru de la ciudá ye'l que-y da serviciu a la mesma ciudá según al restu de la rexón na que s'atopa allugáu.

Personaxes destacaos[editar | editar la fonte]

Ciudaes hermanaes[editar | editar la fonte]

Les ciudaes hermanaes con Biskek son:

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Grafía encamentada pola Real Academia Española, na so Diccionariu panhispánicu de duldes. Sicasí, tien de tenese en cuenta que la treslliteración del calter cirílicu ш como s (y non como sh o š, que sería fonéticamente más apropiáu), termina derivando nuna grafía que nun respeta'l soníu orixinal.
  2. «World Gazetteer: Biskek». World Gazetteer. Archiváu dende l'orixinal, el 12 d'abril de 2013. Consultáu'l 7 de xunetu de 2009.
  3. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2y/Asia_Koppen_Map.png
  4. «Weather and Climate-The Climate of Bishkek» (rusu). Weather and Climate. Consultáu'l 8 de febreru de 2015.
  5. «Frunze (Bishkek) Climate Normals 1961–1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. Consultáu'l 8 de febreru de 2015.
  6. «Federation of International Bandy-About-About FIB-National Federations-Krygyzstan».
  7. «Federation of International Bandy-Olympic».
  8. «New mayor of Bishkek promises to solve capital’s problems». The Times of Central Asia. 17 d'ochobre de 2007. http://www.timesca.com/index.php?option=com_content&task=view&id=182916&Itemid=7. Consultáu el 18 d'ochobre de 2007. 
  9. «Kyrgyz capital gets new mayor». Radio Free Europe (22 d'agostu de 2005). Consultáu'l 18 d'ochobre de 2007.
  10. «New Mayor for Bishkek». Lenta.Ru (7 de xunetu de 2008). Consultáu'l 25 de setiembre de 2008.
  11. International University Of Kyrgyzstan
  12. International Ataturk-Alatoo University
  13. Kyrgyz National University
  14. Arabaev Kyrgyz State University
  15. Kyrgyz Russian Slavonic University
  16. Kyrgyz-Turkish ESQUITES University
  17. Schedule for train Non. 305, Bishkek-Yekaterinburg En rusu

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Bot icon2.svg
Artículu de traducción automática a partir de "Biskek" que necesita revisión. Quita l'avisu cuando tea correxíu.