Calabria

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Wikipedia:Correxíos
Situación de Calabria n'Italia.
Altimetría de Calabria.
Parque Nacional La Sila.
Cantil en Tropea.

Calabria (en calabrés: Calàbbria; en grecocalabrés: Calavría; en griegu: Καλαβρíα; n'albanés: Kalabria; ye l'antigua Brucia romana), ye una rexón del sur d'Italia. Calabria constitúi la punta de la península italiana; llenda al norte cola rexón de Basilicata, al oeste col mar Tirrenu, al nordés col golfu de Tarento (Taranto), al este col mar Xónicu y al sur col estrechu de Mesina que la dixebra de la isla de Sicilia. Dende 1970 la capital de Calabria ye Catanzaro y la see del conseyu rexonal ye Reggio, que tamién ye la ciudá más grande de Calabria.

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

Remanez de la frase griega Kalon-brion (Faigo – surdir el– bien), los antiguos colonos griegos utilizaron tal topónimu pola fertilidá d'estos territorios, sicasí, na dómina del Imperiu romanu, el términu Calabria utilizábase principalmente p'aludir a la Península Salentina.

Xeografía física[editar | editar la fonte]

Dende'l puntu de vista xeográficu presenta una individualidá bien precisa, debida a la so posición periférica y casi d'aislamientu respeutu al restu d'Italia, a la so forma carauterística y a la so estructura morfolóxica. La rexón ye una llarga y estrecha península que s'estiende de norte a sur a lo llargo de 248 km, con un anchor máximu de 110 km. Alredor del 41,8 % de la superficie de Calabria ye montascosa lo qu'equival a 6303 km², el 49,2 % del territoriu ye llomba, ente que les enllanaes ocupen namái'l 9 % del territoriu. Esta rexón ta dixebrada de la isla de Sicilia pol estrechu de Mesina. El puntu más estrechu ente'l cabu Peloro en Sicilia y Punta Pezzo en Calabria namái ye de 3,2 km.

Clima[editar | editar la fonte]

El clima ta influyíu pol relieve de llombes y montes na rexón: fríu na zona del Monte Pollín, templáu con una variedá de temperatura bien llendada na zona d'Aspromonte, mientres que nos macizos de La Sila y Sierres calabreses asegúrase un mayor mugor sobre la mariña del Tirrenu y un clima más grebu na mariña xónica.

Xeografía humana[editar | editar la fonte]

Prodúxose una fuerte emigración pal norte del país, cuntando anguaño con 2.009.458 (30 de xunu de 2010) y una densidá de población de 133,26 hab./km².

La capital ye Catanzaro, que tien 93.265 habitantes (2010), pero la ciudá más populosa ye Reggio Calabria, con 186.077 hab. Otres ciudaes con más de 50.000 habitantes son: Lamezia Terme (71.107), Cosenza (69.827) y Crotona (61.529).

Calabria ta estremada en cinco provincies:

Provincies de Calabria.
Provincia Población
Provincia de Catanzaro 368.318
Provincia de Cosenza 734.260
Provincia de Crotona 174.076
Provincia de Reggio di Calabria 565.813
Provincia de Vibo Valentia 166.760

Economía[editar | editar la fonte]

Calabria ye una de les rexones menos desenvueltes d'Italia, anque la so alta tasa de fuximientu fiscal fai que sía abegoso comprobar si estes estadístiques correspuendan a la realidá. La so economía repártese ente: servicios (28,94%), actividaes financieres ya inmobiliaries (21,09%), comerciu, turismu, tresportes y comunicación (19,39%), impuestos (11,49%), industria (8,77%), construcción (6,19%) y agricultura (4,13%).

Llingua[editar | editar la fonte]

Al par del italianu normativu impuestu a partir de la década de 1920, fálense les llingües locales, les variedaes llingüístiques de Calabria bastante distintes del italianu puramente dichu, y bien influyíes pol griegu, l'árabe, etc; sicasí, el calabrés escarez d'oficialidá y, como otros "dialectos" n'Italia, vio menguar pali que pali el so númberu de falantes. Nel estremu norte de Calabria el dialectu yá presenta semeyances col dialectu de Nápoles y otres variedaes meridionales mientres que nel sur son bien fuertes les semeyances con otres variedaes sicilianes o meridionales estremes. Esos dialectos son nomaos calabrés septentrional y meridional, respeutivamente.

Grecocalabreses

Dende l'Antigüedá y hasta el sieglu XVI'l grecanicu o griegu calabrés yera l'idioma habitual en tola Calabria Meridional, pero la so área foi menguando hasta l'actual enclave de la Bovesia.

Italoalbaneses

En diversos puntos del norte de Calabria esisten llocalidaes nes que se fala'l arbëresh un dialectu del idioma albanés, na so variante tosca, traíu por unos 300.000 refuxaos a fines del sieglu XV y entamos del sieglu XVI, estos albaneses primeramente asitiáronse en Collenza depués fundaron importantes comunidaes na Piana de Síbari y na rexón entendida ente Savelli y Cirò Marina, de cuenta qu'anguaño cúntense más de venti localidaes italoalbaneses.

Tamién s'atopen arbëreshe establecíos va sieglos na redoma de Tropea, Abeyera y Palagoria o Palagorio cuntando estes poblaciones con, en total (complessivamente) daqué más de 70.000 habitantes escontra'l 2001, tradicionalmente practiquen el catolicismu de ritu greco-albanés teniendo un eparca.

Occitanocalabreses

A lo último, la complexa llingüística tradicional complétase col occitanu faláu por unes 2000 persones nel pequenu enclave costeru de la Guardia Piamontese/La Gàrda allugáu nel norte de Calabria sobre'l Tirrenu y pobláu por valdenses ("valdeni") deportaos va sieglos dende les Valades Occitanes del Piamonte y Liguria.


Rexones d'Italia
Abruzzo | Valle d'Aosta | Apulia | Basilicata | Calabria | Campania | Emilia-Romaña | Friuli-Venecia Giulia | Lacio | Liguria | Lombardía | Le Marche | Molise | Piamonte | Cerdeña | Sicilia | Trentino-Alto Adige | Toscana | Umbría | Véneto