Sicalis luteola

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Sicalis luteola
Map marker icon – Nicolas Mollet – Birds – Nature – white.png Les especies d'aves con nome común en llingua asturiana márquense como COA. En casu contrariu, conséñase'l nome científicu o de la SEO.
Commons-emblem-notice.svg
 
Chirigüe sabaneru
TIPIO (Sicalis luteola).jpg
Exemplar machu de chirigüe sabaneru (Sicalis luteola) en Pirajú, estáu de São Paulo, Brasil
Sicalis luteola - Grassland Yellow-Finch (female).JPG
Exemplar fema de chirigüe sabaneru (Sicalis luteola) en San Pedro de Atacama, rexón d'Antofagasta, Chile
Estáu de caltenimientu
Preocupación menor (LC)
Esmolición menor (IUCN 3.1)[1]
Clasificación científica
Reinu: Animalia
Filu: Chordata
Clas: Aves
Orde: Passeriformes
Familia: Thraupidae
Xéneru: Sicalis
Especie: S. luteola
(Sparrman, 1789)
Sinonimia
Emberiza luteola[2]
Sicalis luteiventris[1]
[editar datos en Wikidata]

'''Sicalis luteola[3] ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Sicalis qu'integra la familia Thraupidae. Dellos autores considerar na familia Emberizidae. Tien una amplia distribución qu'inclúi América Central, les Antilles y Suramérica.[1]

Nomes populares[editar | editar la fonte]

Denominar tamién chirigüe sabaneru (Costa Rica), misto (Arxentina, Paraguái, Uruguái), chirihue (Chile), canariu sabaneru (Colombia), zacatero mariellu (Méxicu), pinzón mariellu (Hondures, Nicaragua), gorrión-canariu sabaneru (Méxicu), pebidal chirigüe o tipio (Brasil).[4]

Descripción[editar | editar la fonte]

Mide ente 11,5  y 12,5  cm y ye pardu olivaceu penriba cola corona y l'envés estriaos de coritu, lorum y área ocular mariellu vivo, rabadilla oliva; nala y cola marrones. Pembaxo ye mariellu, col pechu llaváu de pardu. La fema ye más marrón penriba y pardusca pembaxo.[5] Subcaudales ablancazaes; primaries corites con ribete verdosu na parte esterior; cobertoras pardu coritu con cantos abuxaos, les pequeñes amarellentaes.[6]

Distribución y hábitat[editar | editar la fonte]

La so área de distribución inclúi Antigua y Barbuda, Arxentina, Barbados, Belice, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, Dominica, Ecuador, Guayana Francesa, Guadalupe, Guatemala, Guyana, Hondures, Martinica, Méxicu, Montserrat, Nicaragua, Panamá, Paraguái, Perú; Saint Kitts y Nevis, Santa Lucía, San Vicente y les Granadines, Surinam, Trinidá y Tobagu, Uruguái, Venezuela. Considerar localmente estinguíu n'Anguila.[1]
El so hábitat natural inclúi pacionales subtropicales y tropicales, sabanes y güelgaes (banzaos, barraqueres).[1] Tamién habita árees cultivaes y zones urbanes y arbolees.
Habita hasta los 3000  msnm.[7] La subespecie del conu sur (luteiventris) ye común y estendida, atopada en cualquier llugar con camperes. Les poblaciones andines son más estazaes y atopaes en hábitats con camperes húmedes. Les poblaciones más tropicales en Méxicu, América Central y Venezuela habiten n'árees con camperes curties.[8]

Comportamientu[editar | editar la fonte]

Ye vistu en grandes bandaes, paeciendo nómades; al migrar puede volar en grupos compactos. Nun ye común velo cerca d'habitaciones humanes, al contrariu del chirigüe azafranáu (Sicalis flaveola). Percuerre'l suelu y posa en parrotales y barganales.[5] Duermen colectivamente en tacuarales.[9]

Alimentación[editar | editar la fonte]

Aliméntase principalmente de granes ya inseutos, anque tamién consume frutos.

Reproducción[editar | editar la fonte]

Mientres el tiempu de nidificación, ente setiembre y marzu, los machos álcense y dempués cayen, calteniendo'l so cantar por más tiempu. El nial ye construyíu nel suelu, escondíu ente plantes como cactus o zarzamores, fechu con campera y forráu con clina d'animales. La niarada ye de 3  a 5  güevos, de fondu azuloso con pintes ablondes, dacuando formando un aniellu na parte más ancha. El tamañu promediu ye de 19  x 14  mm.[6]

Vocalización[editar | editar la fonte]

El llamáu ye un “tzi-tzit” agudu y delicáu; el cantar, un fluxu nidio y variao de trinados entemecíos con gritíos y runfíos, de cutiu dáu en plenu vuelu, col pileu arizáu.[5]

Sistemática[editar | editar la fonte]

Descripción orixinal[editar | editar la fonte]

La especie S. luteola describióse per primer vegada pol naturalista suecu Anders Sparrman en 1789 sol nome científicu Emberiza luteola; llocalidá tipo «Surinam».[2]

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Dato xenéticu-moleculares suxuren qu'esti xéneru ta más llueu rellacionáu al grupu formáu polos yales Phrygilus atriceps, Phrygilus punensis, Phrygilus gayi y Phrygilus patagonicus; tamién, que pertenez a la familia Thraupidae. Esta especie foi primeramente considerada conespecífica con Sicalis raimondii por cuenta de les similaridades nel plumaxe, pero los dos asoceden simpátricamente na mariña sur del Perú y pórtense como especies biolóxiques propies. Foi suxuríu que les subespecies pueden constituyir hasta tres especies separaes, nominal, flavissima y chapmani formando una especie, chrysops, mexicana, eisenmanni y bogotensis otra, y luteiventris una tercera; otros suxuren qu'hai dos grupos principales envueltos, siendo luteiventris una especie separada y toles otres subespecies siendo conespecíficas. Ye necesariu un estudiu detalláu de les variaciones xeográfiques de plumaxe, vocalización y xenética.[2]
Sicalis luteola y S. luteiventris (antes dixebraes) fueron sumaes nuna única especie como S. luteola siguiendo a SACC (2005).[1]
Dellos autores o clasificaciones considerar dientro de la familia Emberizidae, pudiendo citar ITIS[10] y Birdlife International.[1] Sicasí, Clements Checklist 6.8,[11] Zoonomen,[12] el SACC [13] y l'IOC[14] considerar integrando la familia Thraupidae.

Sicalis luteola, ilustración de Keulemans, 1871.

Subespecies[editar | editar la fonte]

Clements Checklist 6.8 reconoz 7  subespecies,[11] cola so correspondiente distribución xeográfica:[2]

Otres clasificaciones, como ITIS[10] y Zoonomen[12] reconocen una octava subespecie:

  • Sicalis luteola chapmani Ridgway, 1899 - baxo Ríu Amazones en Brasil (centru de Pará).

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 BirdLife International. «Sicalis luteola» (inglés). Llista Roxa d'especies amenazaes de la UICN 2013.2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (Sicalis luteola) en IBC - The Internet Bird Collection. Consultada'l 15 de mayu de 2014.
  3. De Juana, E; Del Hoyo, J; Fernández-Cruz, M; Ferrer, X; Sáez-Royuela, R; Sargatal, J (2012). «Nomes en castellanu de les aves del mundu recomendaos pola Sociedá Española d'Ornitoloxía (Decimosexta parte: Orde Passeriformes, Families Thraupidae a Icteridae)». Ardeola. Handbook of the Birds of the World (Madrid: SEO/BirdLife) 59 (1):  pp. 157-166. ISSN 0570-7358. http://www.seo.org/wp-content/uploads/downloads/2012/06/Vol_59_1.pdf. Consultáu 'l 30 de xineru de 2013. 
  4. Pebidal Chirigüe (Sicalis luteola) (Sparrman, 1789) en Avibase. Consultada'l 15 de mayu de 2014.
  5. 5,0 5,1 5,2 Ridgely, Robert, Sicalis luteola, p. 3014, en Gwyne, John, Ridgely, Robert, Tudor, Guy & Arxel, Martha, 2010. Aves do Brasil Vol.1 Pantanal y Zarráu. Editora Horizonte. ISBN 978-85-88031-29-6
  6. 6,0 6,1 Sicalis luteola n'Aves de Chile. Consultada'l 19 de mayu de 2014.
  7. Tipio en Wikiaves. Consultada'l 19 de mayu de 2014.
  8. 2010 Neotropical Birds Online (T. S. Schulenberg, Editor). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; baxáu de Neotropical Birds Online: Sicalis luteola el 19 de mayu de 2014.
  9. Guia de Campu Avis Brasilis – Avifauna brasileira / Tomes Sigrist; ilustráu por Tomes Sigrist – São Paulo: Avis Brasilis, 2013; p. 480. ISBN 978-85-60120-25-3
  10. 10,0 10,1 Sicalis luteola Sparrman, 1789 en ITIS. Consultada'l 15 de mayu de 2014.
  11. 11,0 11,1 Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson. 2013. The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.8. Downloaded from Downloadable checklist|Clements Checklist 6.8
  12. 12,0 12,1 Thraupidae en Zoonomen. Consultada'l 24 d'ochobre de 2014.
  13. Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, J. Prez-Emn, M. B. Robbins, F. G. Stiles, D. F. Stotz, and K. J. Zimmer. Version 10 agostu de 2014. A classification of the bird species of South America. American Ornithologists' Union. SACC Excel File
  14. Gill, F and D Donsker (Eds). 2012. IOC World Bird Names (v 2.11). Disponible en IOC - World Bird Names Consultada'l 15 de mayu de 2014.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]