Cydonia oblonga

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Cydonia oblonga
Commons-emblem-notice.svg
 
Marmellal
Cydonia oblonga - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-049.jpg
Clasificación científica
Superreinu: Eukaryota
Reinu: Plantae
Subreinu: Tracheobionta
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Subclas: Rosidae
Orde: Rosales
Familia: Rosaceae
Subfamilia: Amygdaloideae[1]
Tribu: Maleae
Subtribu: Malinae
Xéneru: Cydonia
Especie: Cydonia oblonga
Miller
[editar datos en Wikidata]

Cydonia ye un xéneru de plantes perteneciente a la familia de les Rosácees. Trátase d'un xéneru monotípicu, que la so única especie ye Cydonia oblonga, comúnmente llamáu marmiellu o marmellal.[2]

Detalle de la flor
Vista del árbol
Fueyes

Descripción[editar | editar la fonte]

Ye un árbol de tamañu pequeñu a medianu, orixinariu de la rexón del Cáucasu, nel sudoeste templáu d'Asia (Irán, Turquía). Ye un árbol frutal emparentáu col pumar y el peral. El so frutu, llamáu coles mesmes marmiellu, ye de color mariellu-doráu brillosu cuando ta maduru, periforme, de 7 a 12 cm de llargu y de 6 a 9 cm d'anchu; el so magaya ye dura y bien arumosa. Los frutos inmaduros son verdes, con una trupa pilosidá de color gris claro, que va perdiendo enantes de maurecer. Les sos fueyes tán dispuestes de forma alterna; son simples, de 6 a 11 cm de llargu, con una superficie densamente poblada de finos pelos blancos. Les flores, que surden na primavera dempués de les fueyes, son blanques o roses, con cinco pétalos.

Caltenimientu del frutu[editar | editar la fonte]

El frutu clasifícase como climatéricu, con una elevada sensibilidá al etilenu, y la so vida en postcosecha algama 2 a 3 meses.[3] Les condiciones óptimas de caltenimientu son 0 °C y un mugor relativo próxima a 90 %.[3]

Usos[editar | editar la fonte]

El marmiellu ye demasiáu duru, astrinxente y agriu polo que nun ye avezáu comelo crudu, nun siendo que sía escarcháu (preparar de cuenta que l'azucre cristalice). Usar pa faer mermelada, compota y pudin, o puede pulgase pa darréu rustilo. El so fuerte arume fai que sía un complementu p'añedir en pequeñes cantidaes al pastel de mazana y a la mermelada, pa potenciar el sabor. Puédese tamién producir vieno de fruta del zusmiu estrumíu de marmiellos, una especialidá en países como Alemaña y Polonia.

N'España, hai rexones del archipiélagu canariu onde s'anidia'l so sabor somorguiándolo primeramente n'agua de mar, de cuenta que ésti resulte más aptu al cielu la boca; tamién ye popular en toa España cocer el marmiellu con azucre a partes iguales, resultando la tradicional y afamada "carne de marmiellu". Ésti - tamién llamáu duce de marmiellu - consúmese de cutiu con nueces o acompañáu de quesu de Burgos.

En Méxicu esisten llugares onde se come crudu preparáu con sal, chile y llimón. En Atotonilquillo, Jalisco, celébrase la Feria del Marmiellu nel mes d'agostu, onde se vienden y comercialicen productos a base d'este. Tamién ye consumíu cocináu con azucre hasta faer una pasta que se-y conoz como cajeta o arreye de marmiellu, munches vegaes consumíu con quesu Chihuahua, Gouda o Manchegu. De los centros de los marmiellos que contienen les granes prepárase auria de marmiellu, que ye preparada con azucre y agua. Otra forma de consumilo ye amestalo nel cocíu de res. Prepárase tamién el llicor de marmiellu, principalmente nos estaos del norte y occidente del país.

En Chile, amás de ser consumíu como mermelada (duce de marmiellu), consúmese crudu, pa lo cual primeramente cutir bien la fruta (marmiellu machucáu, popularmente en Chile marmiellu machucao), colo cual quitar el so sabor astrinxente y vuélvese duce. Tamién se suelen comer con un pocu de sal.

N'Arxentina y Uruguái el dulce de marmiellu ye de primera importancia na repostería tradicional.

En Venezuela consúmese'l dulce o conserva de marmiellu acompañáu de galletes, saltines o pan y café, como postre o merienda.

En Francia, tierra de los arumes por excelencia, suelen asitiase los frutos dientro de les gavetas y ente la ropa p'arumales col so potente arume.

Historia[editar | editar la fonte]

Fueyes y frutu del marmiellu.

El cultivu del marmiellu quiciabes foi anterior al de la mazana, y ye posible que la "mazana" citada nel Cantar de Cantar fora en realidá un marmiellu[ensin referencies].

Ente los antiguos griegos, ufiertábase marmiellu nes bodes, un ritu que llegó d'Oriente col cultu a Afrodita y permaneció sagráu. Plutarco rellata que les novies griegues mordíen un marmiellu p'arumar el so besu enantes d'entrar na cámara nupcial "con cuenta de que'l primer besu nun fuera desagradable" ("Entrugues romanes" 3.65). Yera un marmiellu'l premiu que Paris concedió a Afrodita. El meyor tipu de marmiellu venía de la rexón de Cidonia, na mariña noroeste de Creta, fruta conocida polos griegos como "Mela kudonia" o "mazana de Cidonia", d'onde provién tamién el so nome científicu.

Los romanos tamién usaben marmiellos; el llibru de cocina romanu de Apicio apurre recetes pa guisar el marmiellu con miel, y hasta pa combinalos, sosprendentemente, con puerros. Pliniu'l Vieyu mentó una variedá, el marmiellu de Mulvian, que podía comese crudu. Columella mentó tres variedaes, una de les cualos, "la mazana d'oru" –que probablemente fuera la fruta del paraísu citada nel Xardín de Hespérides– dio'l so nome al tomate n'italianu (pomodoro).

Marmiellu.

En diverses partes d'Europa, el marmiellu ye comúnmente cultiváu nes árees centrales y del sur, onde los branos son lo suficientemente templaos como por que la maduración sía bona. Nun son cultivaos en grandes cantidaes; xeneralmente namái unu o dos árboles de marmiellu son cultivaos nun güertu xuntu con pumares y otros árboles frutales. Carlomagno instauró que se llantaren marmiellos nos güertos bien abastecíos.

El marmiellu ye mentáu per primer vegada nun testu inglés a finales del sieglu XIII, anque'l cultivu n'Inglaterra nun ye bien fayadizu debíu al calor del branu, que torga que la fruta maureza totalmente. Tamién fueron llevaos al Nuevu Mundu, pero son raros en Norteamérica por cuenta de la so susceptibilidá al carbonizu de fueu o fueu bacteriano, una enfermedá causada pola bacteria Erwinia amylovora. Cultívase llargamente n'Arxentina, Uruguái, los Balcanes, España y la cuenca del Mediterraneu. Casi tol marmiellu de los mercaos norteamericanos provién d'Arxentina[ensin referencies].

Anguaño'l marmiellu tamién ye bien utilizáu como árbol ornamental.

Otros marmiellos[editar | editar la fonte]

Otres cuatro especies de marmiellu (agora separaes, pero enantes incluyíes nesti xéneru) son:

  • el "marmiellu chinu" (única del xéneru Pseudocydonia, dacuando llamada por error "Chaenomeles sinensis") y
  • tres membrillos con flor propios del este d'Asia (del xéneru Chaenomeles).

Producción[editar | editar la fonte]

Principales productores de marmiellos — 2011
País Tonelaes
Flag of Turkey.svg Turquía 127.767
Flag of the People's Republic of China.svg China 120.000
Flag of Uzbekistan.svg Uzbequistán align=right | 73.000
Flag of Morocco.svg Marruecos 45.556
Flag of Iran.svg Irán 35.430
Bandera d'Arxentina Arxentina 26.864
Bandera d'Azerbaixán Azerbaixán 23.924
Flag of Spain.svg España 14.000
Flag of Serbia.svg Serbia 13.955
Bandera d'Arxelia Arxelia 13.500
Mundu 575.924
Fonte: Organización de les Naciones Xuníes pa l'Alimentación y l'Agricultura
La División d'Estadística
 [4]

Propiedaes[editar | editar la fonte]

Marmiellos, crudos
Tamañu de porción
Enerxía 57 kcal 238 kJ
Carbohidratos 15.3 g
 • Fibra alimentaria 1.9 g
Grases 0.1 g
Proteínes 0.4 g
Tiamina (vit. B1) 0.02 mg (2%)
Riboflavina (vit. B2) 0.03 mg (2%)
Niacina (vit. B3) 0.2 mg (1%)
Ácidu pantoténicu (vit. B5) 0.081 mg (2%)
Vitamina B6 0.04 mg (3%)
Ácidu fólicu (vit. B9) 3 μg (1%)
Vitamina C 15 mg (25%)
Calciu 11 mg (1%)
Fierro 0.7 mg (6%)
Magnesiu 8 mg (2%)
Fósforu 17 mg (2%)
Potasiu 197 mg (4%)
Sodiu 4 mg (0%)
Cinc 0.04 mg (0%)
% de la cantidá diaria encamentada p'adultos.
Fonte: Marmiellos, crudos na base de datos de nutrientes del USDA.
[editar datos en Wikidata]

Principios activos: contién taníns (especialmente abondosos nes granes: 20%), pectina, vitamina A y vitamina B.[5]

Indicaciones: usáu como demulcente, protector de les mucoses, antidiarréico, diuréticu. Les granes son demulcentea, emoliente, antidisentérico, astrinxente. Indicáu para gastritis, úlceras gastroduodenales, síndrome del intestín irritable, fories, resfriaos, farinxitis, bronquitis. Usáu popularmente, per vía esterna, en casos de fisuras añales, resquiebros de los senos, sabañones, hemorroides y escaldaduras.[5]

Úsense los frutos y tamién les granes.

Como otros miembros de la familia Rosaceae, les granes contienen un glúcosido que se llama amigdalina,[6] la cual ye metabolizáu a cianuru por enzimes nel intestín delgáu, poro, hai potencial per tosicidá si consúmese la cuenta.[7]

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Cydonia oblonga describióse por Philip Miller y espublizóse en The Gardeners Dictionary: . . . eighth edition Cydonia non. 1, nel añu 1768.[8]

Sinonimia
  • Cydonia communis Loisel.
  • Cydonia cydonia Pers.
  • Cydonia europaea Savi
  • Cydonia maliformis Beck
  • Cydonia sumboshia Buch.-Ham. ex D.Don
  • Cydonia vulgaris Pers.
  • Cydonia vulgaris var. oblonga (Mill.) DC.
  • Pyrus cydonia L.
  • Pyrus-Cydonia cydonia Weston
  • Sorbus cydonia Crantz[9][10]

Nome común[editar | editar la fonte]

Azamboa, azamboero de Granada, bembrillas, bembrillero, bembrillo, cachu, codón, codonera, codoñato, codoñera, coduñer, gamboa, marmello, membrilla, membrillal, membrillar, membrillera, marmellal, marmellal común, marmiellu, marmiellu de Portugal, marmiellu duce, marmiellu machu, marmiellu real, zamboa, zamboa de Granada, zamboero o zambua[11]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. Y. Y. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson & C. S. Campbell. «Phylogeny and classification of Rosaceae» (en inglés). Plant Systematics and Evolution 266. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. http://biology.umaine.edu/Amelanchier/Rosaceae_2007.pdf.  Nótese qu'esta publicación ye anterior al Congresu Internacional de Botánica de 2011 que determinó que la subfamilia combinada, a la qu'esti artículu refierse como Spiraeoideae, tenía de denominase Amygdaloideae.
  2. Nome vulgar preferíu en castellán, en Árboles: guía de campu; Johnson, Owen y More, David; traductor: Pijoan Rotger, Manuel, ed. Omega, 2006. ISBN 13: 978-84-282-1400-1. Versión en español de la Collins Tree Guide.
  3. 3,0 3,1 (2007) en Sozzi, Gabriel O: Árboles frutales. Ecofisioloxía, cultivu y aprovechamientu. Buenos Aires: Facultá d'Agronomía. ISBN 950-29-0974-7.
  4. «Estadístiques de: Organización de les Naciones Xuníes pa l'Alimentación y l'Agricultura: La División d'Estadística editorial=ONX FAO».
  5. 5,0 5,1 «Cydonia oblonga». Plantes útiles: Linneo. Consultáu'l 30 d'avientu de 2009.
  6. «Direutoriu de plantes >> Marmellal (Cydonia maliformis)». Consultáu'l 30 d'abril de 2013.
  7. «Laetrilo: ¿Realmente Ye lo Peor Qu'Hai?». Consultáu'l 30 d'abril de 2013.
  8. Cydonia oblonga en Trópicos
  9. Cydonia oblonga en Catalogue of life
  10. Cydonia oblonga en PlantList
  11. «Cydonia oblonga». Real Xardín Botánicu: Proyeutu Anthos. Consultáu'l 3 d'avientu de 2009.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Andrada, Carlos A., comp. (2000). El marmiellu y el so dulce : con especial referencia a la rexón del Noroeste Arxentín, y apurras de Méxicu y Portugal. Buenos Aires : Editorial El Truébanu. ISBN 987-9028-29-5.
  • Monika Schirmer: Die Quitte – eine fast vergessene Obstart. IHW-Verlag, Eching 2003, ISBN 3-930167-54-9.
  • Potter, D., et al. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. Plant Systematics and Evolution. 266(1–2): 5–43.
  • Rainer Söcknick-Scholz: Quitten – Vergessene Köstlichkeiten? púca-prints, Oldenburg 2003, ISBN 3-8311-5004-4.
  • Wilson, C. Anne. The Book of Marmalade: Its Antecedents, Its History and Its Role in the World Today (Together with a Collection of Recipes for Marmalaes and Marmalade Cookery), University of Pennsylvania Press, Philadelphia. Revised Edition 1999. ISBN 0-8122-1727-6.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]