Bootes

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
El Boyero
Bootes
Boötes constellation map.svg
Carta celeste de la constelación del Boyero na qu'apaecen les sos principales estrelles.
Nomenclatura
Nome
n'asturianu
El Boyero
Nome
en llatín
Bootes
Xenitivu Bootis
Abreviatura Boo
Descripción
Introducida por Conocida dende l'Antigüedá
Superficie 906,8 graos cuadraos
2,198 % (posición 13)
Ascensión
reuta
Ente 13 h 35,82 m
y 15 h 49,46 m
Declinación Ente 7,36° y 55,04°
Visibilidá Completa:
Ente 35° S y 90° N
Parcial:
Ente 82° S y 35° S
Númberu
d'estrelles
144 (mv < 6,5)
Estrella
más brillante
Arturo (mv -0,05)
Oxetos
Messier
Nengunu
Oxetos NGC 289
Oxetos
Caldwell
1
Lluvies
de meteoros
4 agües
Constelaciones
colindantes
7 constelaciones
Meyor mes pa ver la constelación
Hora llocal: 21:00
Mes Xunu
[editar datos en Wikidata]

Bootes o el Boyero ye una de les 88 constelaciones modernes y yera una de les 48 constelaciones llistaes por Ptolomeo. Bootes paez ser una figura humana grande, mirando escontra la sietestrellu.

Característiques destacables[editar | editar la fonte]

Constelación Bootes

Arturo (α Bootis) ye la estrella más brillosa de la constelación y la tercera más brillosa del cielu nocherniegu. Ye una xigante naranxa que'l so radio ye 26 vegaes más grande qu'el radiu solar; distante 36,7 años lluz del sistema solar, ye la segunda estrella xigante más cercana al sistema solar dempués de Pólux (β Geminorum). La velocidá relativa d'Arturo respecto al Sol según la so baxa metalicidá —aprosimao un 28% de la solar—, suxuren que pue ser una estrella vieya de Población II y un miembru del discu gruesu galácticu.[1][2]

Dempués d'Arturo, Nekkar (β Bootis) ye la estrella más brillosa de Bootes, una xigante mariella de tipu espectral G8III con un diámetru 19 vegaes más grande qu'el del Sol. Ye una fonte de rayos X y presenta una actividá cromosférica similar a la solar.[3] La tercer estrella en rellumu de Bootes ye η Bootis, conocida como Mufrid, una subgigante mariella y binaria espectroscópica[4] distante 37 años lluz.

Izar (ε Bootis), una de les estrelles binaries más belles del cielu, foi llamada Pulcherrima («la más bella») pol astrónomu Friedrich Georg Wilhelm von Struve al reparar el formosu contraste ente los dos componentes. Ta constituyida por una xigante lluminosa anaranxada y una estrella blanca de la secuencia principal que'l so periodu orbital ye de más de 1000 años.[5]

λ Bootis, tamién nesta constelación, ye una estrella químicamente peculiar para que la so composición anómala inda güei nun esiste una clara esplicación. Mientres les capes esteriores de la estrella tán emprobecíes en metales como cromu, bariu, níquel y titaniu, el conteníu d'otros elementos ye normal.[6]

Otra estrella d'interés ye 44 Bootis (i Bootis), sistema estelar triple onde dos de les sos componentes —una d'elles una nana mariella menos lluminosa que'l Sol— constitúin una binaria de contactu, esto ye, tán tan próximes ente sigo que comparten la fotosfera, anque caúna d'elles tenga un núcleu estremáu. Mover nuna órbita circular que completen cada 6,427 hores.[7]

Delles estrelles de la constelación alluguen sistemes planetarios. La más brillosa ye τ Bootis, estrella binaria con un planeta de tipu «Xúpiter caliente» que xira en redol a la componente principal.[8] Otru sistema notable ye'l de HD 141399, estrella de tipu K0 más masiva que'l Sol que tien cuatro planetes.[9] HD 128311 ye una nana naranxa con dos planetes separaos 1,1 y 1,8 ua al respective de la estrella.[10] Per otra parte, CE Bootis ye una nana colorada cercana orbitada por un sistema formáu por, siquier, dos nanes marrones. El periodu orbital del par de nanes marrones alredor de CE Bootis ye d'aprosimao 500 años.[11] Coles mesmes, una estrella de tipu G2V bien asemeyáu al Sol, HP Bootis, ta tamién venceyada gravitacionalmente a dos nanes marrones.[12]

Bootes contién el cúmulu globular NGC 5466, de magnitú visual 9,1 y con un diámetru de 11 minutos d'arcu. Hai tamién dos galaxia brillosos, NGC 5248, miembru del Cúmulu de Virgo y distante cincuenta millones d'años lluz de la Tierra, y NGC 5676. Coles mesmes, nesta constelación atopa'l Vacíu de Bootes o Gran Vacíu, xigantesca rexón del espaciu con bien poques galaxes. El so centru atopar a 700 millones d'años lluz de nós.[13]

Estrelles principales[editar | editar la fonte]

Tamañu de Arturo en comparanza col Sol.

Oxetos de cielu fondu[editar | editar la fonte]

Imaxe de NGC 5466 con un telescopiu de 32 pulgaes.
  • NGC 5466. AR: 14h 05m 30.0s Dec: +28°32'00" (Dómina 2000). Cúmulu globular que visualmente alcuéntrase 9º al noroeste d'Arturo, cerca de M3 en Canes Venatici. Atopar a 51 800 años lluz de la Tierra.
  • NGC 5248. AR: 13h 37m 30.0s Dec: +08°53'00" (Dómina 2000). Galaxa espiral que puede reparase 10º al sur d'Arturo. Ye una galaxa con biltu estelar d'estructura complexa.[14]
  • NGC 5676, galaxa acentuadamente asimétrica y que los sos brazos espirales del llau sur ufierten una apariencia caótica.
  • Bootes I, galaxa nana miembru del Grupu Local.
  • El vacíu de Bootes o'l Gran Vacíu. Xigantesca y cuasiesférica rexón del espaciu que contién bien poques galaxes. Con un diámetru de 330 millones d'años lluz,[15] o un volume de casi 236 000 Mpc3, el vacíu de Bootes ye unu de los vacíos más grandes que se conocen nel universu.

Mitoloxía[editar | editar la fonte]

Imaxe de la constelación de Bootes nun atles del sieglu XVI.

Esactamente quién yera Bootes nun ta claro, y esisten munches versiones de la so hestoria:

  • Árcade, fíu de Calisto y Zeus y nietu de Licaón, que convidó a Zeus a una llacuada y sirviólu al so propiu nietu como alimentu. El dios recompunxo'l cuerpu de Arcade y convertir n'estrellar pero según otra versión dempués de recomponelo dar a criar a un cabreru y castigó al güelu convirtiéndolo en llobu (Lupus) y amburando la so casona.
  • Un llabrador que remanó los gües na constelación sietestrellu utilizando los sos dos perros Chara y Asterión (de la constelación Canes Venatici). Los gües fueron arreyaos a la exa polar y tan l'acción de Bootes caltuvo los cielos na rotación constante.[ensin referencies]
  • L'inventor del aráu lo que complació tantu a Ceres, la diosa de l'agricultura quien pidió a Xúpiter dar a Bootes una instalación fixa permanente nos cielos como un pagu pa faer esto.[ensin referencies]
  • Icario, qu'aprendiera'l cultivu de la vide del dios Dioniso. Icario convidó a los sos amigos a probalo. Estos bebieron demasiáu y espertáronse la mañana siguiente con tal malestar que supunxeron que Icario tratara d'envelenalos y por esto foi asesináu. Dioniso asitió a Icario nes estrelles pa honralo.

Referencies en testu[editar | editar la fonte]

  1. Soubiran, C.; Bienaymé, O.; Mishenina, T. V.; Kovtyukh, V. V.. «Vertical distribution of Galactic disk stars. IV. AMR and AVR from clump giants». Astronomy and Astrophysics 480. pp. 91-101 (Tabla consultada en CDS). http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2008A%26A...480...91S&db_key=AST&nosetcookie=1. 
  2. Arcturus (Solstation)
  3. Nekkar (Stars, Jim Kaler)
  4. NSV 19993 - Spectroscopic binary (SIMBAD)
  5. Izar (Stars, Jim Kaler)
  6. Lambda Bootis (Stars, Jim Kaler)
  7. 44(i) Bootis (Solstation)
  8. Tau Bootis (Stars, Jim Kaler)
  9. HD 141399 (Open Exoplanet Catalogue)
  10. HD 128311 (Open Exoplanet Catalogue)
  11. Simon, M.; Bender, C.; Prato, L.. «The Gl569 Multiple System». The Astrophysical Journal 644. pp. 1183-1192. http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2006ApJ...644.1183S&db_key=AST&nosetcookie=1. 
  12. Dupuy, Trent J.; Liu, Michael C.; Ireland, Michael J.. «Dynamical Mass of the Substellar Benchmark Binary HD 130948BC». The Astrophysical Journal 692. pp. 729-752. http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2009ApJ...692..729D&db_key=AST&nosetcookie=1. 
  13. «The Bootes Void». Archiváu dende l'orixinal, el 7 d'agostu de 2011. Consultáu'l 25 d'agostu de 2011.
  14. Laine, S.; Knapen, J. H.; Pérez-Ramírez, D.; Doyon, R.; Nadeau, D.. «A nuclear grand-design spiral within the normal disc spiral of NGC 5248». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. http://adsabs.harvard.edu/abs/1999MNRAS.302L..33L. 
  15. «A Spongy Universe». Consultáu'l 4 de mayu de 2011.

Referencies xenerales[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Bootes