Idioma italianu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Italianu
Italiano
Faláu en Flag of Italy.svg Italia
Flag of Switzerland.svg Suiza
Flag of San Marino.svg San Marín
Flag of the Vatican City.svg La Ciudá del Vaticanu
Flag of Malta.svg Malta
Bandera de Francia Francia
Bandera de Croacia Croacia
Flag of Slovenia.svg Eslovenia
Flag of Eritrea.svg Eritrea
Flag of Somalia.svg Somalia
Flag of Libya.svg Libia
En 26 países, au la comunidá d'emigraos italianos ye importante, ente ellos:
Flag of Germany.svg Alemaña
Bandera d'Arxentina Arxentina
Bandera de Australia Australia
Flag of Belgium.svg Bélxica
Bandera de Brasil Brasil
Flag of Canada.svg Canadá
Flag of Chile.svg Chile
Flag of Colombia.svg Colombia
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of Monaco.svg Mónaco
Bandera de Uruguái Uruguái
Flag of Venezuela.svg Venezuela
Zona Europa meridional
Falantes 72 millones
Puestu 27º (Ethnologue 1996)
Familia Indoeuropéu

 Itálicu
  Llatín-Faliscu
   Romance
    Italo-dálmata
     Italo-romance
      Italianu

Estatus oficial
Oficial en Flag of Europe.svg Xunión Europea
Flag of Italy.svg Italia
Flag of Switzerland.svg Suiza
Flag of San Marino.svg San Marín
Flag of the Vatican City.svg La Ciudá del Vaticanu
Flag of Croatia.svg Croacia
 (sólo n'Istria)
Flag of Slovenia.svg Koper / Capodistria
Izola / Isola d'Istria
Piran / Pirano
 (Ciudaes d'Eslovenia)
Bandera de Brasil Brasil Ciudaes de
Santa Teresa y Vila Velha
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 it
ISO 639-2 ita
ISO 639-3 ita
Map Italophone World.png

Estensión del italianu

L'italianu ye una llingua románica, basada na variante toscana, habiendo gran diferencia ente tolos dialeutos italianos hasta'l puntu de considerar variantes como'l lombardu, vénetu, sicilianu, etc.. como idiomes propiamente dichos. Dende esti puntu de vista l'italianu oficial fálenlu como idioma maternu menos de 30 millones de persones.

El toscanu impúnxose tres la reunificación italiana por ser la variante más prestixosa al escribir Dante, Boccaccio y Petrarca les primeres grandes obres lliteraries de la península itálica na Baxa Edá Media.

Presencia del italianu nel mundu[editar | editar la fonte]

L'italianu fálase n'Italia, u ye idioma nacional, en dos cantones del sur de Suiza u ye cooficial, y notros munchos países.
Destaquen los 4 millones d'italoparlantes n'Estaos Xuníos.

Posición dientro de la Familia románica[editar | editar la fonte]

La consideración de llingua única a tolo que se fala n'Italia ye bien abegoso: los idiomes descendientes del llatín estrémense en dos grupos: l'oriental, qu'inclúi al rumanu y aromúnicu (macedorrumanu) y l'occidental, dividíu en llingües galo-ibériques como'l francés, les demás llingües d'oil, l'occitanu, francoprovenzal, retorromanu y les llingües galo-italianes (lombardu, piamontés, vénetu, ligur, etc.) y la rama italo-dálmata, qu'inclúi l'estintu dálmata, el sicilianu, calabrés, napolitanu y el propiu "italianu" o toscanu. La llinia divisoria ente galoitalianes y italodálmates ta asitiada xusto nel entamu de la península cerca de Rímini.

Pola imposición del toscanu, idiomes con antigua tradición lliteraria como'l vénetu o que gozaron del estatus d'idioma oficial, como'l piamontés nel Reinu de Piamonte-Cerdeña, la llingua ligur na República de Xénova o'l Napolitanu nel Reinu de les Dos Sicilies, tan arrequexaos anguaño a la categoría de dialeutos, magar qu'Italia reconoz como idiomes al sardu y friulián, magar que nenguna d'estes llingües caben dientro de la rama ítalo-dálmata.

Pronunciación[editar | editar la fonte]

Aqui amuésase la pronunciación de lletres o diágrafos del italianu.

Lletra o diágrafu Fonemes
A, a /a/
B, b /b/
C, c /k/ antes de a, o, u, /t͡ʃ/ antes de e o i
CH, ch /k/
D, d /d/
E, e /e/ /ɛ/
F, f /f/
G, g /g/ antes de a, o, u /ʒ/ antes de e o i
GN, gn /ɲ/ igual que la ñ
GLI, gli /ʎ/ como la ll del asturianu
H, h ye muda
I, i /i/
J, j /ʒ/
L, l /l/
M, m /m/
N, n /n/
O, o /o/ /ɔ/
P, p /p/
Q, q /kw/
R, r /r/ /ɾ/
S, s /s/
SC, sc /ʃ/ como la x del asturianu
T, t /t/
U, u /u/
V, v /v/
X, x /ks/
Z, z /ts/ o /dz/


Wikipedia
Consulta la edición de Wikipedia en Idioma italianu

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Llingües romániques
Sardorrománicu Sardu
Iberorrománicu Galaicoportugués (PortuguésGalleguFala de Xálima)Astur-lleonés (AsturianuLleonésMirandésEstremeñuCántabru)CastellanuNavarroaragonés (NavarruAragonés)
Occitanorrománicu GascónLlinguadocianuProvenzalCatalán-valencianu-balear (BalearCatalánValencianu)
Galorrománicu Llingües d'Oïl (BorbonésFrancésGalóNormanduPicarduPictavín-santonxésPoitevínValón)Galo-italianu (PiamontésLlombarduLlombarduEmilianuRomañolu)
Retorrománicu RomancheFriulanuLadín
Italorrománicu ItalianuCorsuNapolitanuSicilianu
Balcanorrománicu DálmataRumanuMacedorrumanuIstriorrumanuMeglenorrumanu