Galorrománicu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Romanía
Esti artículu fai parte de la serie
Llingües romániques
Grupos llingüísticos

Iberorrománicu
Occitanorrománicu
Galorrománicu
Retorrománicu
Galoitalianu
Italorrománicu
Balcanorrománicu
Sardorrománicu

El galorrománicu ye'l grupu de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, nes antigües provincies romanes de Les Galies. La mayoría de toes estes llingües tienen una gran influencia de llingües celtes y xermániques tanto'l léxicu como'l sistema fonolóxicu. En un setiú más ampliu les llingües galoitalianes, retorromániques y occitanorromániques tamién serien llingües galorromániques

El principal rasgu común que tienen estes llingües, más o menos marcaes pol sustratu galu, ye la evolución de la /u/ llatina a /y/. Esta carauterística se atopa les llingües d'Oïl, llingües galoitalianes, retorromániques y el occitanu.

Carauterístiques de les llingües galorromániques[editar | editar la fonte]

  • La principal carauterística ye la perda de les vocales llatines finales especialmente perdiéronse (/y/ /o/). En delles llingües son reemplazaes por otres como'l francés por (y) que munchos casos nun son pronunciaes.
  • La evolución de la vocal llatina (/o/) a (/y/) esta carauterística atopar nes llingües de oïl, llingües galoitalianes, francoprovenzal, romanche y occitanu. Amás munches tienen vocales que n'otres llingües romániques nun esisten (/ø/, /œ/, /æ/, /ə/).
  • Perdida del infinitivu llatín (re) principalmente notable nes llingües galoitalianes y retorromances. En francés, francoprovenzal, occitanu y catalán l'infinitivu termina en (r) pero nun se pronuncia.
  • Caltenimientu de los grupos llatinos (cl, fl, pl) sacante les llingües galu-itáliques onde evolucionaron a (/t͡ʃ/).
  • Caltenimientu de la /t/ intervocálica.
  • Palatalización de los grupos llatinos (ci, ti, ce, te) a (/z/, /s/, /t͡ʃ/).
  • Palatización de (ca /ka/) inicial por (/ʃa/, /t͡ʃa/ /ca/) pronunciáu como cha o xa n'asturianu. Esta carauterística asocede nes llingües de oïl, les llingües retorromances, francoprovenzal y los dialeutos norteños del occitanu. Por casu (chanter en francés ye pronunciáu /ʃɑ̃te/) (cantar nos dialeutos norteños del occitanu ye pronunciáu /t͡ʃantɔ/) (cjantâ en friulano ye pronunciáu /canta/) que n'español significa cantar y pronúnciase /kɑntaɾ/.
  • Usu de los plurales (s) y (e, i).

Lista de llingües consideraes galoromániques[editar | editar la fonte]

Gallo-Romance languages.svg

Suel considerase que pertenecen a esti grupu les llingües que vienen darréu:

Llingües d'Oïl[editar | editar la fonte]

Galo-italianes[editar | editar la fonte]

Llingües galo-retiques (retorromániques)[editar | editar la fonte]

Llingües d'òc (occitanorromániques)[editar | editar la fonte]


[Les llingües en cursiva tán desapaecíes anguaño]

Sicasí, dellos llingüístes, como Pierre Bec, estimen que l'occitanu, el gascón (consideráu como una llingua estremada del restu de los dialeutos occitanos) y el catalán formen un grupu propiu dientro de les llingües romanes. Los idiomes d'esti grupu, conocíu como occitanorrománicu comparten delles carauterístiques del iberorrománicu y del galorrománicu.

Comparación de frases ente llingües de esti grupu[editar | editar la fonte]

    • Catalán: Ella sempre tanca la finestra abans de sopar.
    • Occitanu: Ella sempre totjorn la fenèstra abans de sopar.
    • Francés: Elle ferme toujours la fenêtre avant de souper/dîner.
    • Valón: Elle sere todi li finieste divant di soper.
    • Francoprovenzal: Le ferme taljor la fenétra avan de sopar.
    • Romanche: Ella serra adina la fanestra avant de sopà/tchaina.
    • Lombardu: Lé la sèra sèmper la sö fenèstra prìma de senà
    • Piemontés: Chilà a sera sémper la fnestra dovant ëd seinà.

Wikipedia en llingües d'esti grupu[editar | editar la fonte]


Llingües romániques
Sardorrománicu Sardu
Iberorrománicu Galaicoportugués (PortuguésGalleguFala de Xálima)Astur-lleonés (AsturianuLleonésMirandésEstremeñuCántabru)CastellanuNavarroaragonés (NavarruAragonés)
Occitanorrománicu GascónLlinguadocianuProvenzalCatalán-valencianu-balear (BalearCatalánValencianu)
Galorrománicu Llingües d'Oïl (BorbonésFrancésGalóNormanduPicarduPictavín-santonxésFranc-ComtoisValón)
Galuitalianu PiemontesLombarduLigurEmiliano-RomañolVénetu
Retorrománicu RomancheFriulanuLadín
Italorrománicu ItalianuCorsuNapolitanuSicilianu
Balcanorrománicu DálmataRumanuMacedorrumanuIstriorrumanuMeglenorrumanu