Llingües galorromances

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Distribución xeográfica Europa occidental, ex-colonies de Francia
Países Flag of Belgium.svg Bélxica
Flag of Luxembourg.svg Luxemburgu
Flag of France.svg Francia
Flag of Switzerland.svg Suiza
Flag of Italy.svg Italia
Plantía:GGY
Plantía:JEY
Falantes 220 millones
Filiación xenética

Indoeuropéu
  Itálicu
    Romance

      Galorromance
Subdivisiones francés (llingües d'oïl)
francu-provenzal
(Occitanu-románicu)
(Galu-italianu)
(retu-románicu)
Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

Les llingües galorromances o galorrománicas son una agrupación xeográfica de les lengua romances. La clasificación interna, según qué llingües tienen de ser consideraes dientro del grupu galorrmances son una manteria llargamente aldericada.

El núcleu de les llingües galorromances, esto ye, les llingües universalmente consideraes dientro d'esti grupu son el francés (langues d'Oïl) y el francoprovenzal (arpitán) (que nun tien de confundir se cola variedá provenzal del occitanu).

Clasificación[editar | editar la fonte]

La clasificación de ethnologue, qu'acepta la propuesta de Pelligrini, considera dientro del grupu galorromance amás del francés y el fracoprovenzal (subgrupu galu-réticu) delles llingües del norte d'Italia y Suiza como son el ladín, el friuliano y les llingües retrorrománicas.[1] Non toos el autores acepten qu'estes postreres amuesen un parentescu más estrechu col francés y el francoprovenzal que con otres llingües romániques, razón pola cual la clasificación de etnologue ye revesosa.[2]

Entá otru autores inclúin al occitanu, inclusive a les llingües occitanorromances nel so conxuntu dientro de les llingües galorromances.[3] Les llingües galorrmances por tantu seríen:

Otra clasificación distinta basada nel vocabulariu ye la qu'apurre proyectu de comparanza sistemática ASJP basáu na semeyanza léxica midida como la distancia de levenshtein d'una llista de cognados, nel casu de les llingües consideraes galorromances en ethnologue apaecen en distintes cañes del árbol cladístico pa les llingües romániques:[4]


Galorromance


francés



arpitán





retorrománicu





friulano


Occitanu-románicu


occitanu



catalán



aragonés¿?







L'árbol anterior indica que dende un puntu de vista léxicu, el francés y el francoprovenzal constitúin xuntos una de les cañes más disimilares de la familia romance. Esto debe al fuerte impactu que tuvo na fonoloxía y el léxicu'l contactu coles llingües xermániques mientres el baxu imperiu romanu y l'entamu de la edá media.

Descripción fonética[editar | editar la fonte]

Una traza interesante típicu de delles llingües galorromances (cola importante esceición del picardu y otros) y parcialmente estendíu a delles variedaes d'occitanu ye la palatalización de /k/ ante'l reflexu galorromance de A. Presumiblemente estes vocales evolucionaron una vocal realizada alofónicamente como [æ] lo cual xustificaría'l so calter palatalizante. La siguiente tabla amuesa dalgunos de les resultancies diverses de palatalización atopaos ente llingües d'Oïl y llingües d'Oc:

Llatín Llingües d'Oïl Llingües d'Oc
Francés
antiguu
Picardu Occitanu
septentrional
Occitanu
Meridional
CAPRA 'cabra' chievre kièvre chevra, chavra cabra
CARA 'quería' chier kier cheira cara
CĀNIS 'perru' chien kien chen, chin can
CASA 'casa de' chiese chas, chies casa
CAMPUS 'campu' champ camp camp

Comparanza léxica[editar | editar la fonte]

Los numberales en distintes variedaes galorromances son:[5]

GLOSA Llingües de oïl Franco-
provenzal
Francés
estándareuropéu
Picardu Valón
'1' æ̃ / yn
un / xune
ɛ̃ / ɛ̃n o / un
ou / oune
ɔ̃ / jɔna
yon / yona
'2'
deux

deûs
do / dwe
doux / doves
'3' tʀ̥wa
trois
tʁwɛ tʀwɑ
trwas
tʀy
'três
'4' katʀ̥ø
quatre
kɑt kɑt
cate
katʀə
quatro
'5' sæ̃k
cinq
ʃɛ̃k sẽk
cink
sɛ̃
cinq
'6' sis
six
sis ʃiʃ
chîj
si
sêx
'7' sɛt
sept
sɛt sɛt
sèt
se
sèpt(y)
'8' ɥit
huit
ɥit yt
ût
ɥi
hoét(y)
'9' nœf
neuf
nɶf nuf
noûf
nu
nôf
'10' dis
dix
dis diʒ
dîj
di
diéux

Los numberales '1' y '2' estremen ente formes de masculín y femenín en francu provenzal.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Gian Batista Pellegrini, Il cisalpino ed il retoromanzo, 1993; y The Dialects of Italy, ed. Maiden y Parry, 1997.
  2. Gallu-Romace (ethnologue)
  3. Charles Camproux, -yos langues romanes, BUO 1974. p. 77–78.
  4. ASJP - World Language Tree 03
  5. Indo-european numerals (Eugene Chan)


Lenguas galorromances