San Marino

De Uiquipedia
(Redirixío dende San Marín)
Saltar a: navegación, buscar
Serenissima Repubblica di San Marino
Bandera de San Marino Escudu de San Marino
(Bandera de San Marino) (Escudu de San Marino)
Lema nacional: Libertas
(llatín: «Llibertá»)
Himnu nacional: Inno Nazionale della Repubblica
Situación de San Marino
Capital
 • Población
 • Coordenaes
Ciudá de San Marino
6.000 (2009)
43° 56' N 12° 27' E
Mayor ciudá Serravalle
Idiomes oficiales Italianu
Forma de gobiernu República
Valeria Ciavatta
Luca Beccari
Independencia
 • Data

3 de setiembre de 301
Superficie
 • Total
 • % agua
Llendes
Costes
Puestu 228º
61 km²
nun tien
39 km
nun tien
Población
 • Total
 • Densidá
 • Densidá
Puestu 214º
33.000 (2009)
473 ab./km²
473 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2005)
 • PIB per capita
Puestu 174º
US$ 900 millones
US$ 34.600 (2001)
Moneda Euru¹ (€, EUR)
Xentiliciu Samarinés
Zona horaria
 • en Branu
CET (UTC+1)
CEST (UTC+2)
Dominiu d'Internet .sm
Códigu telefónicu +378²
Prefixu radiófonicu T7A-T7Z
Códigu ISO 674 / SMR / SM
Miembru de: ONX, OSCE, COE
Sitiu web del Gobiernu:
{{{web_gobiernu}}}
¹ 0549 dende Italia
² Primero de 1999, la llira samarinesa

La República de San Marino o simplemente San Marino (tamién San Marín[1]) ye un pequeñu estáu enclaváu dientro d'Italia, ye la república más antigua del mundu y asítiase ente les rexones italianas d'Emilia-Romaña al norte y les Marques al sur.

El caltenimientu de la so independencia respeutu a Italia débese a Giuseppe Garibaldi, quien atopó abellugu nel Monte Titano nel Risorgimento cuando na so campaña escontra Venecia taba sitiáu por cuatro exércitos. Ye entóncenes cuando'l gobiernu de San Marino lu acueye cola condición de defender la independencia de la pequeña república.

La capital ye la ciudá de San Marino que ta situada sobre'l monte Titano.

San Marino ye una república parllamentaria. Tanto la presidencia del Estáu como la del Gobiernu exércese por dos capitanes, llamaos capitanes rexentes, que s'escueyen por sufraxu universal cada 6 meses. El territoriu del estáu ta sodividíu en nueve conceyos nomaos "castelli"" -castiellos-:

El conceyu más grande ye esti caberu que cunta con cerca de 7.000 habitantes.

En cuanto a les comunicaciones tanto postales como telefóniques, San Marino, pal esterior, considérase como una provincia italiana, dependiendo poro de los códigos d'esti país.

Historia[editar | editar la fonte]

San Marino, el quintu estáu más pequeñu del mundiu, tamién ye la república más antigua. Acordies cola tradición, fundóse nel 301 cuando un canteru cristianu nomáu Marinus el Dálmata (San Marín diáconu) dexó la islla d'Arbe pa escapar de la política anticristiana del emperador romanu Dioclecianu. Marinus escondióse na cima del Monte Titano, el más altu de los siete que tien San Marino y fundó una pequeña comunidá cristiana. La propietaria del terrén, una compasiva muyer de Rimini, dexó-yos n'herencia'l territoriu. El terrén disputáu poles families de los Rimini y Montefeltro, y suxeta a las griesques ente güelfos y xibelinos, llogró caltener la so independencia y medrar en territoriu. El pequeñu estáu foi reconocíu pola Francia Napoleónica nel 1797, y por otros estaos europeos nel 1815 nel Congresu de Viena.

Pesie a ser un país soberanu, depende en gran midida d'Italia, pela que ta arrodiada dafechu dende l'unificación d'ésta nel sieglu XIX.

Dende finales del sieglu IX consta la esistencia d'una república llibre en San Marino. Nel 1631 el papáu reconoció la so independencia que foi igualmente respetada por Napoléon Bonaparte. Una revolución pacífica restauró en 1906 el sistema eleutivu del Conseyu Grande y Xeneral de San Marino (órganu supremu del estáu samarinés), que se convertiera nun clan zarráu.

Na I Guerra Mundial y II Guerra Mundial siguió'l mesmu destín que'l so vecín tresalpín. Ocupáu nel 1943 por orde de Hitler, foi recuperáu pelos aliaos pero nuna escontraofensiva de los alemanes foi recuperada nuevamente. A lo cabero foi lliberada nel 1945. Restaurada la democracia, una coalición de socialistes y comunistes gobernó fasta 1957, añu nel que foron desplazaos polos democristianos, los que dende 1973 constituyeron colos socialistes un gobiernu de coalición.

Castiellu de La Cesta o Fratta

Lo que ta demostrao ye que'l llugar ta habitáu dende tiempos prehestóricos, anque la esistencia documentada de la república entama nel sieglu X. N'alcordanza del canteru la zona nomóse Tierra de San Marino, siendo dempués cuando se-y dio'l nome de "república".

En tiempos de los lombardos San Marino yera propiedá del Ducáu d'Espoleto.

El gobiernu taba compuestu por una asamblea nomada Arengo, que taba compuesta por tolos cabezaleros de familia. Nel 1243, establecióse la figura de los Capitanes Rexentes (Capitani Reggenti) p'actuar como xefes d'Estáu. Les primeres lleis daten del 1263. El Vaticanu, nesi tiempu al mandu del papa Nicolás IV, reconoció la independencia de San Marino nel 1291.

El territoriu de la república consistía namás nel Monte Titano fasta 1463, cuando entró na alianza escontra Sexismundu Pandolfo Malatesta, Señor de Rimini, que sedría derrotáu. Por mor d'esti fechu, el papa Píu II cedió a San Marino les ciudaes de Fiorentino, Montegiardino y Serravalle. Esi mesmu añu la ciudá de Faetano xunióse a la república pola so propia voluntá. Dende entós, la superficie de la república caltiénse invariable.

San Marino redautó una constitución l'8 d'ochobre de 1600.

Un "Guardia del Conseyu Grande y Xeneral" (Consiglio Grande e Generale) saludando a la Bandera Nacional samarinesa

La "Serenísima República" foi ocupada militarmente trés vueltes en tola so hestoria, anque por breve tiempu:

  • En 1503, César Borgia, ocupó la república fasta poco enantes de la so muerte pocos meses dempués.
  • En 1739, el Cardenal Alberoni invadió otra vuelta'l pequeñu Estáu pero la desobediencia civil y les protestes énte'l papa Clemente XII p'algamar xusticia dieron resultáu.
  • La cabera ocupación del país ocurrió nel 1944. San Marino yera neutral na II Guerra Mundial; por embargu, la Wehrmacht (l'exércitu alemán) ocupólu na so retirada y foi siguíu polos aliaos. Estos caberos solo caltuvieron el territoriu per unes selmanes.

L'Estáu foi reconocíu por Napoléon I de Francia nel 1797 y nel Congresu de Viena nel 1815. Por mor de la unificación de la península itálica, la independencia de San Marino tuvo que confirmase con un tratáu nel 1862 con una emerxente Italia, que foi revisáu y corroboráu en 1939 y 1971.

San Marino ye la única ciudá-estáu italaina qu'aínda sobrevive. Como Andorra, Liechtenstein y Mónaco, paez un anacronismu de tiempos medievales, cuando la xurisdicción d'una ciudá nun diba más allá del alcance de les armes dende les muries. Xunto col Vaticanu, ye l'únicu país européu arrodiáu dafechu por otru.

Ingresó nel Conseyu d'Europa como miembru de plenu drechu nel 1988, presidiendu la organización na primer metá del añu 1990. Amás convertióse en miembru de les Naciones Xuníes nel 1992, y adoptó l'euro nel 2002 como moneda nacional, pesie a nun pertenecer a la Xunión Europea.

Esti país, col fin de disminuyir la so dependencia de la República d'Italia, vien conformando una riestra d'alcuerdos políticos, económicos y sociales con Suiza. Esta alianza abriera'l camín a un nuevu tipu de rellaciones diplomátiques, pioneres nel sieglu XXI, pero que recuerden a les rellaciones internacionales na dómina medieval.

Gobiernu y política[editar | editar la fonte]

El Consiglio Grande e Generale escuéyese por votación popular cada cinco años. Esti parllamentu escueye a dos de los sos miembros como Capitanes Rexentes per un periodu de seis meses. Los dos Capitanes Rexentes y el Conseyu de Ministros formen el poder executivu del gobiernu.

El Conseyu Grande y Xeneral tamién escueye al "Consiglio dei XII" ("Conseyu de los Dolce"), que forma'l poder xudicial na llexislatura.

San Marino foi primeramente gobernada pol Arengo, anicialmente formáu polos cabezaleros de familia. Nel sieglu XIII la institución renunció a los sos poderes en favor del Gran Conseyu Xeneral. Nel 1243, los dos primeros Capitanes Rexentes foron nomaos por esi Conseyu y esta forma de nomamientu continúa n'usu anguaño.


Poder llexislativu[editar | editar la fonte]

El Gran Conseyu Xeneral (Consiglio Grande e General)[editar | editar la fonte]

El Conseyu ta compuestu por 60 miembros escoyíos cada 5 años per un sistema de representación proporcional nos nueve castelli. Estes divisiones alministratives correspuenden a les vieyes parroquies de la República, y caúna ye gobernada por un Conseyu nel que la so direición ta un Capitán escoyíu cada 5 años. El Gran Conseyu Xeneral aprueba'l presupuestu asina como escueye a los Capitanes Rexentes, como dirixentes del Executivu.

Parllamentu y Cámara[editar | editar la fonte]

El Cuerpu llexislativu ta formáu pol Gran Conseyu Xeneral, el parllamentu y una Cámara. Los miembros del Parllamentu escuéyense cada cinco años y responsabilícense de la llexislación, xusticia y de resolver los problemes de xurisdicción. Amás encárguense de la eleición de los Capitanes Rexentes, el Congresu d'Estáu, el Conseyu de los Dolce, la Comisión d'Asesoramientu. El Parllamentu encárgase tamién de ratificar los trataos con otros países. El Parllamentu divídese en cinco Comisiones d'Asesoramientu compuestes de 15 miembros qu'estudien, proponen y alderiquen la incorporación de nueves lleis que pasarán a ser discutíes nel Gran Conseyu Xeneral.

Cuerpos Executivos[editar | editar la fonte]

Los Capitanes Rexentes[editar | editar la fonte]

Cada 6 meses, el Conseyu escueye dos Capitanes Rexentes pa desempeñar la tarea de Xefes d'Estáu. Los Rexentes escuéyense d'ente desemeyaos partíos, colo que la Xefatura ta equilibrada. La investidura tien llugar l'1 d'abril y l'1 d'ochobre de cada añu. Cuando'l periodu termina, los ciudadanos tienen trés díes pa presentar quexes sobre los autos realizaos polos Rexentes. Si s'almitíen a trámite, abríase un procedimientu xudicial col ex Xefe d'Estáu.

La práutica de gobiernu dual, asina como la frecuencia de la reeleición derívense direutamente de les costumes de la República Romana. El Conseyu ye equivalente al Senáu Romanu y los Capitanes Rexentes yeren la moderna versión de los cónsules de l'antigua Roma.

El Congresu d'Estáu[editar | editar la fonte]

El Congresu d'Estáu compónse de 10 Secretaríes qu'exercen el poder executivu. Ye en realidá un gabinete de ministros. Les 10 secretaríes yeren:

  • Secretaría d'Estáu p'Asuntos Esteriores y Políticos.
  • Secretaría d'Estáu p'Asuntos Internos y Defensa Civil.
  • Secretaría d'Estáu de Finances, Presupuestu y Programación, Información y Rellaciones con Oficina de Numismática y Filatelia.
  • Secretaría d'Estáu pa la Educación, Cultura, Universidá y Xusticia.
  • Secretaría d'Estáu p'Agricultura, Mediu Ambiente y Territoriu.
  • Secretaría d'Estáu pa la Seguridá Social y Sanidá.
  • Secretaría d'Estáu pal Comerciu y Rellaciones col Conseyu Ciudadanu.
  • Secretaría d'Estáu pa les Comunicaciones, Tresporte, Relaciones con la Facienda Autónoma del Estáu, Serviciu, Turismu y Deportes.
  • Secretaría d'Estáu pa la Industria y l'Artesanía.
  • Secretaría d'Estáu de Trabayu y Cooperación.


Cuerpos xudiciales[editar | editar la fonte]

El Conseyu de los Dolce (Consiglio dei XII)[editar | editar la fonte]

El Conseyu de los Dolce elíxese pol Gran Conseyu Xeneral pa tola llexislatura, sirviendo de cuerpu xudicial y tamién actúa como tercer instancia na Corte d'Apelaciones. Dos inspeutores del gobiernu representen al estáu nes cuestiones financieres y patrimoniales.

Organización xudicial[editar | editar la fonte]

El sistema xudicial de San Marino confíase a miembros foranos tanto por razones históriques como sociales. Los únicos xueces nativos yeren los Xueces de Paz, que namás puen llevar causes civiles que nun superen los 25 millones de lires (cerca de 13.000 euros). El Conseyu de los Dolce sirve como corte d'apelación en tercer instancia.

Organización político-alministrativa[editar | editar la fonte]

Mapa de los conceyos de San Marino.

San Marino ta dixebráu en nueve conceyos o castelli (castiellos) que tamién tienen la consideración de ciudaes:

Xeografía[editar | editar la fonte]

San Marino ye un enclave d'Italia, na llende ente les rexones d'Emilia-Romaña y Marques. La so topografía ta dominada polos Apeninos. El puntu más altu del país ye'l Monte Titano, a 739 metros. Nun hai ríos d'importancia.

Planu de San Marino.

El clima ye mediterraneu, con branos calurosos y hibiernos suaves.

Según WWF, el territoriu de San Marino pertenez a la ecorrexón nomada biesca esclerófila y semicaducifolia d'Italia.

San Marino ye'l tercer estáu más pequeñu d'Europa, tres el Vaticanu y Mónaco.

Demografía[editar | editar la fonte]

Nun hai diferencies granibles ente la demografía de San Marino y Italia.

L'estáu tien una población de cuasi 29.000 persones, incluyendo 1.000 estranxeros, siendo la mayoría d'estos italianos. Alredor de 5.000 samarineses viven notros países, predominantemente n'Italia y n'Arxentina. La llingua oficial ye l'italianu, con una utilización del dialeutu emiliano-romañol, y el catolicismu romanu ye la relixón predominante.


Economía[editar | editar la fonte]

Pesie a que la república nun ye un miembru oficial de la eurozona, permitióse-yos usar l'euro como moneda nacional por mor d'alcuerdos col Conseyu de la Xunión Europea, podiendo estampar el so propiu diseñu nacional na cara correspondiente.

Enantes del euro la moneda yera la lira samarinesa, que yera intercambiable con una lira italiana. Tanto la lira como l'euro del país al producise en pequeñu númberu tán mui cotizaes nel mercáu de los coleicionistes.

El turismu representa más del 50% del PIB, más de trés millones de visitantes en 1997. Tamién ye importante la banca, la electrónica y la cerámica. Los productos agrícoles son el vinu y el quesu.

San Marino.

Los sellos postales, namás válidos pa la república, viéndense dafechu pa la filatelia, representando un importante capítulu de los ingresos.

Dende 1997 el nivel de vida del país vien medrando perriba del italianu por mor d'un crecimientu económicu nel sector financieru del país.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Cartafueyos Normativos. Nomes de los países del mundu y de les sos capitales y xentilicios, Academia de la Llingua Asturiana, 2010; ISBN 987-84-8168-500-8

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

San Marino
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:


Instituciones[editar | editar la fonte]

Información xeneral[editar | editar la fonte]

Cultura[editar | editar la fonte]

Turismu[editar | editar la fonte]

Noticies[editar | editar la fonte]

Otres[editar | editar la fonte]



Países d'Europa
Albania | Alemaña | Andorra | Austria | Bielorrusia | Bélxica | Bosnia y Hercegovina | Bulgaria | República Checa | Croacia | Dinamarca | Eslovaquia | Eslovenia | España | Estonia | Finlandia | Francia | Grecia | Hungría | Irlanda | Islandia | Italia | Letonia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgu | República de Macedonia | Malta | Moldavia | Mónaco | Montenegro | Noruega | Países Baxos | Polonia | Portugal | Reinu Xuníu | Rumanía | Rusia | San Marino | Serbia | Suecia | Suiza | Turquía | Ucraína | Vaticanu | Xeorxa | Xipre

Dependencies: Akrotiri y Dhekelia | Gibraltar | Guernsey | Islles Feroe | Islla de Man | Jersey | Svalbard ya Islla Jan Mayen

Rexón autónoma: Islles Åland

Países con status discutíu: Abkhasia | Kosovo | Osetia del Sur | Transnistria