Turku

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Turku
Turku postcard 2009.jpg
Flag of turku Finland-.svg Turku.vaakuna.svg
y
Alministración
PaísBandera de Finlandia Finlandia
Axencia alministrativaSouth-Western Finland Regional State Administrative Agency
RexonesFinlandia del Sudoeste
Subregion of FinlandTurku sub-region
Tipu entidá ciudá
Minna Arve
Nome oficial Turku
Åbo
Nome llocal Turku
Åbo
Códigu postal 20000–20960
Xeografía
Coordenaes 60°27′06″N 22°16′12″E / 60.4517°N 22.27°E / 60.4517; 22.27Coordenaes: 60°27′06″N 22°16′12″E / 60.4517°N 22.27°E / 60.4517; 22.27
Turku is located in Finlandia
Turku
Turku
Turku (Finlandia)
Superficie 306.36 km²
Altitú 0 m
Llenda con Pargas, Aura, Pöytyä, Mynämäki, Nousiainen, Rusko, Kaarina, Lieto, Raisio y Naantali
Demografía
Población 187 604 hab. (31 avientu 2016)
Porcentaxe 100% de Turku sub-region
Densidá 612,36 hab/km²
Más información
Fundación 1229
Estaya horaria UTC+02:00 y UTC+03:00
Llocalidaes hermanaes Florencia, Varna, Colonia, San Petersburgu, Bratislava, Gdansk, Rostock, Municipalidad de Gothenburg, Aarhus, Constanza, Elbasan, Subotica, Kaliningráu y Gotemburgu
www.turku.fi/
Cambiar los datos en Wikidata

Turku (en finés, pronunciación: Plantía:Audiu-AFI) o Åbo (en suecu, pronunciación: Plantía:Audiu-AFI) ye una ciudá alcontrada na mariña suroeste de Finlandia y anterior capital alministrativa de la provincia de Finlandia Occidental (Länsi-Suomen lääni), hasta l'añu 2009. Asitiada a veres del ríu Aura y fundada nel sieglu XIII, polo que ye la ciudá más antigua de Finlandia, llueu se convirtió na ciudá más importante del país. Dempués de que Finlandia pasara a formar parte del Imperiu Rusu en 1809, Turku siguió siendo la ciudá más poblada del país hasta 1840, y entá güei sigue siendo un importante centru cultural y de negocios.

Por cuenta de el so localización xeográfica, Turku ye un importante puertu comercial y de pasaxeros, pos más de 3 millones de pasaxeros añales embarquen nel Puertu de Turku escontra Estocolmo y Mariehamn.[1]

Según datos del 31 d'avientu de 2016, cuntaba con una población de 187.564 habitantes,[2] lo que la convierte na sesta ciudá de Finlandia. La rexón de Turku tenía 318.168 habitantes, lo que fai d'ella la tercer área urbana del país tres el Gran Helsinki y l'área metropolitana de Tampere. D'ellos, el 5,2 % fala suecu como primer llingua, polo que la ciudá ye oficialmente billingüe.

Toponimia[editar | editar la fonte]

El nome finés Turku provien de la palabra del antiguu eslavu oriental tǔrgǔ, que significa "mercáu".[3] Anguaño, Turku sigue significando "mercáu" en dellos dialectos del finés.

El nome suecu Åbo paez senciellu d'esplicar, cuidao que contién les palabres å ("ríu") y bo ("nial" o "vivienda"), de cuenta que podría traducise como "la casa del ríu". Sicasí, los etimólogos creen qu'esta esplicación ye probablemente errónea, cuidao que el nome ye antiguu y nun esisten otros similares.[3] Esiste amás l'antiguu términu llegal åborätt (daqué según "derechu a vivir equí"), que daba a los ciudadanos ("åbo") el derechu a vivir nes tierres de la corona.[4]

Suxurióse que'l nome Turku fai referencia al mercáu y Åbo al castiellu.

En finés, el xenitivu de Turku ye Turun, que significa "de Turku". Los nomes d'organizaciones ya institutos d'esta ciudá suelen empezar con esta palabra, por casu Turun yliopisto pa la Universidá de Turku.

Historia[editar | editar la fonte]

Turku/Åbo ye la ciudá más antigua de Finlandia. Nun se sabe con exactitú cuando foi fundada, pero la so hestoria documentada empieza en 1229, cuando l'Obispáu foi treslladáu al actual términu municipal. Poro, la ciudá celebró la so 780 aniversariu en 2009. Entá anguaño, l'Arzobispáu de la Ilesia Evanxélicu-Luterana de Finlandia tien la so see na ciudá y la catedral de Turku ye considerada santuariu nacional. Sicasí, créese que la ciudá nacería yá escontra l'añu 1150, como puntu d'alcuentru onde los habitantes del interior del país y los navegantes intercambiaben les sos mercancíes. El nome en finés, Turku, significa xustamente mercáu. El nome en suecu, Åbo, vendría significar "asentamientu riberanu." L'obispu d'esta ciudá Mikael Agricola foi, en 1554, el primeru n'utilizar el finés como llingua escrita pa traducir la Biblia a la so llingua nativa.

Mientres el reináu de Suecia, esto ye, hasta l'añu 1809, Turku foi la capital de Finlandia[5] y caltuvo la so preponderancia como ciudá cultural, eclesiástica y universitaria. Yá en 1640 convirtiérase na primer ciudá universitaria de Finlandia, cuando la reina Cristina de Suecia fixo fundar la Academia de Åbo, una especie de colexu universitariu, sucursal de l'Academia Real (Kungliga Akademien). Sicasí, mientres la llamada Guerra de Finlandia (1808-1809), Finlandia pasó a formar parte del Imperiu rusu. Cuando'l zar Alejandro I ordenó, por motivos políticos (consideraba que Turku taba demasiáu venceyada a Suecia), que Ḥelsinki fora instaurada como nueva capital del Gran Ducáu de Finlandia, Turku perdió la capitalidad y les dependencies alministratives. Amás, en 1827, una gran quema afaró la mayor parte de la ciudá, dempués de lo que decidió treslladase tamién l'Academia a Helsinki, onde empezó a funcionar en 1828 (vease Universidá de Helsinki).

Xeografía[editar | editar la fonte]

Asitiada na desaguada del ríu Aura, na mariña suroccidental de Finlandia, Turku cubre una superficie de 245 km² de tierra a lo llargo de dambes veres. La parte esti, onde s'atopa la catedral de Turku, conozse comúnmente como täl pual jokke ("esti llau del ríu"), ente que a orellar oeste conocer como tois pual jokke ("l'otru llau del ríu"). El centru de la ciudá atópase cerca de la desaguada del ríu y a entrambos llaos del mesmu, anque'l recién desenvolvimientu urbanu foi más importante escontra l'Oeste.

Hai 10 pontes sobre'l ríu Aura en Turku. El más antiguu de los actuales, Auransilta, foi construyíu en 1904. El más modernu ye la ponte piatonal Kirjastosilta ("ponte de la biblioteca"), inauguráu en 2013.[6] Esiste amás un serviciu de ferries gratuitu pa tresportar persones y bicicletes.

Turku vista dende'l ríu Aura (Aurajoki en finés).

Cultura[editar | editar la fonte]

El centru cultural de la ciudá entama eventos regularmente, como un Mercáu Medieval tolos años nel mes de xunetu. Tamién ye la ciudá oficial de la Navidá en Finlandia. El Festival de Música de Turku y el festival de rock Ruisrock (que tien llugar na islla de Ruissalo) son de los más antiguos de Escandinavia.

Tamién hai dellos museos como Muséu d'Arte de Turku o'l Muséu d'Arte Wäinö Aaltonen. El Muséu Sibelius ye l'únicu de Finlandia dedicáu a la música. Amás, esisten otros museos sobre'l periodu medieval de la ciudá, como'l Castillo de Turku y el muséu Aboa Vetus & Ars Nova

Turku foi, xuntu con Tallin, Capital Europea de la Cultura en 2011.

Educación[editar | editar la fonte]

Na actualidá, Turku ye una ciudá que cunta con tres universidad: la Universidá de Turku (en finés, Turun yliopisto), fundada en 1920; la Universidá Åbo Akademi,de llingua sueca, fundada en 1918; y la Escuela Cimera de Ciencies Económiques y Empresariales de Turku (en finés, Turun kauppakorkeakoulu), fundada en 1950. Amás, tien un Centru d'Investigación y Desenvolvimientu Tecnolóxicu (en finés Turun Teknologiakeskus), en que'l so senu collaboren —especialmente nel campu de les biotecnoloxíes— les universidaes, otres instituciones d'enseñanza, según centros d'investigación y empreses. La ciudá cunta tamién con una llamada Universidá de Ciencies Aplicaes (Turun Ammattikorkeakoulu), que, según el sistema d'enseñanza finlandés, nun ye una universidá como tal.

Economía[editar | editar la fonte]

A nivel nacional, Turku ye una ciudá importante, non yá pol so patrimoniu históricu y actividá cultural, sinón tamién pol so puertu, pola so actividá comercial y por ser centru de feries nacionales ya internacionales. A nivel européu, Turku forma un puntu d'unión ente Estocolmo y San Petersburgu, yá que cunta con conexones regulares de tresbordadores, que, na so trayectoria marítima a la capital sueca (unes 10 hores en barcu), traviesen unu de los archipiélagos más bellos del mundu y faen escala en Mariehamn, capital de les Islles Åland, que tienen un altu grau d'autonomía.

Clima[editar | editar la fonte]

Asitiáu nel mar Bálticu y abelugáu poles islla del mar del Archipiélagu, Turku tien un clima continental. Al igual qu'en gran parte del sur de Finlandia, los branos son calorosos, con temperatures que lleguen hasta los 30 ºC ya iviernos relativamente fríos con abondosos nevaes. El branu xeneralmente empieza a finales de marzu y l'iviernu a finales d'avientu. Dende 1955 esiste una estación meteorolóxica nel aeropuertu de Turku, a 47 metros d'altitú.

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de Turku (1981-2010) WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi añal
Fonte nº1: Finish Meteorological Institute - Climatological statistics for the normal period 1981–2010[7]
Fonte nº2: Climatedata.eu (hores de sol)[8]

Llugares d'interés[editar | editar la fonte]

El castiellu de Turku ye'l castiellu más antiguu de Finlandia.

El centru históricu de la ciudá atopar al pie de la catedral, que la so construcción empezó nel sieglu XIII (magar la forma actual data del sieglu XV), y l'antigua plaza mayor, na que s'atopen l'antigua Casa Consistorial y les cases de Brinkkala, Juselius y Hjelt, qu'alluguen el Centru Cultural municipal. L'antiguu edificiu de l'Academia (1815), frente a la catedral, ye anguaño Tribunal d'Apelación. El Rectoráu de la Universidá Åbo Akademi (1833), según otros edificios del sieglu XIX, tamién pertenecen al patrimoniu arquitectónicu de la ciudá. El castiellu de Turku, que la so parte más antigua remontar a finales del sieglu XIII, ta allugáu cerca del puertu de pasaxeros. De l'antigua ciudá queden tamién el conxuntu de cases de madera na llomba de Vartiovuori (monte de guardia), que se salvó de la quema de 1827, según la llamada Casa Qwensel, a veres del ríu. En Vartiovuori atópase'l Muséu d'Artesanía Luostarinmäki y na Casa Qwensel el Muséu de la Farmacia. Tocantes a l'arquiteutura del sieglu XX, cabo mentar, por casu, los edificios que dende mediaos del sieglu XX alluguen distintes facultaes ya instituciones de los trés universidaes y que conformen un campus dientro de la ciudá. Tamién ye dignu de visitar el Xardín Botánicu de Turku, dependencia de la universidá.

Personaxes célebres[editar | editar la fonte]

Delles persones famoses orixinaries de Turku son:

De la rexón de Turku tamién son orixinarios otres personalidaes como'l mariscal Carl Gustaf Emil Mannerheim.

Ciudaes hermanaes[editar | editar la fonte]


Predecesor:
Bandera d'Alemaña Essen
Bandera de Turquía Istambul
Bandera d'Hungría Pécs
EU Insignia.svg
Capital Europea de la Cultura
xuntu con Bandera d'Estonia Tallin

2011
Socesor:
Bandera d'Eslovenia Maribor
Bandera de Portugal Guimaraes

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. «Statistical data about Turku 2014» (en Inglés y alemán). Statistical data about Turku 2014. 14 de mayu de 2014. Archivado del original el 8 d'avientu de 2014. https://web.archive.org/web/20141208101713/http://www.turku.fi/Public/default.aspx?nodeid=3981&culture=en-US&contentlan=2. Consultáu 'l 5 d'avientu de 2014. 
  2. «Väestötietojärjestelmä» (finés) (30 de setiembre de 2014). Archiváu dende l'orixinal, el 29 d'ochobre de 2014. Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.
  3. 3,0 3,1 «Suomen kaupungit keskiajalla» (finés). Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.
  4. «Åborätt» (suecu). Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.
  5. «Turku, l'antigua capital de Finlandia». Consultáu'l 6 de febreru de 2015.
  6. «Kirjastosilta avattiin tulen ja valon juhlassa» (finés) (12 d'abril de 2013). Archiváu dende l'orixinal, el 14 de xineru de 2014. Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.
  7. Finish Meteorological Institute (ed.): «Climatological statistics for the normal period 1981–2010». Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.
  8. «Clima Turku - Finlandia». Consultáu'l 5 d'avientu de 2014.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Turku TouRing - Una organización turística de la rexón de Turku.

Parque de la ciencia de Turku

Turku