François Arago

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
François Arago
François Arago.jpg
miembru de la Asamblea Nacional francesa


Ministro de Guerra de Francia


head of government of France

9 mayu 1848 - 24 xunu 1848
Jacques Charles Dupont de l'Eure - Louis-Eugène Cavaignac
Vida
Nome completu Dominique François Jean Arago Roig
Nacimientu Estagel26  de febreru de 1786
Nacionalidá Bandera de Francia Francia
Llingua materna catalán
Fallecimientu

París2  d'ochobre de 1853

(67 años)
Sepultura cementerio del Père-Lachaise
Familia
Padre Francesc Bonaventura Aragó
Madre Marie Arago
Fíos/es
Hermanos/es
Pueblu Arago family
Estudios
Estudios Lycée François-Arago
Escuela Politécnica
(1803 -
Direutor/a de tesis de Yvon Villarceau
Llingües francés
catalán
Profesor/a de Augustin Fresnel
Hippolyte Fizeau
Paul Auguste Ernest Laugier
Auguste Comte
Oficiu
Oficiu astrónomu, matemáticu, físicu, políticu, científicu y profesor universitariu
Llugares de trabayu París
Empleadores Bureau des Longitudes
Premios
Miembru de Royal Society
Academia Francesa de les Ciencies
Société Philomatique de Paris
Sociedad Real de Edimburgo
Real Academia de les Ciencies de Suecia
Academia de les Ciencies de Baviera
Academia de Ciencies de San Petersburgu
Academia Estauxunidense de les Artes y les Ciencies
Warsaw Society of Friends of Learning
Academia de Ciencies de Rusia
Academia Prusiana de les Ciencies
Accademia delle Scienze di Torino
Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL
Académie nationale de médecine
Real Academia d'Artes y Ciencies de los Países Baxos
Creencies
Relixón ateísmu
Partíu políticu ensin valor
Signature de François Arago.svg
Cambiar los datos en Wikidata

François Jean Dominique Arago (Estagel, 26 de febreru de 1786 - París, 2 d'ochobre de 1853) foi un destacáu matemáticu, físicu, y astrónomu francés. Como políticu, llegó a desempeñar el cargu de Xefe del Gobiernu de la República Francesa en 1848.[1]

Juventud[editar | editar la fonte]

François Arago nació en Estagel, una pequena población cercana a Perpiñán, nel departamentu de Pirineos Orientales (Francia). Yera'l segundu d'ocho fíos d'una familia catalanohablante. El so padre, Bonaventure Arago, pertenecía a la pequena burguesía rural: acomodáu y cultu, yera amigu de dellos científicos de la dómina, y frecuentaba los círculos intelectuales y políticos de Perpiñán. Ocupó dellos cargos alministrativos relevantes so la Revolución francesa y el Primer Imperiu, y foi alcalde de Estagel. Dellos hermanos de François tuvieron carreres destacaes:

François Arago estudió nel institutu públicu de Perpiñán. Amosando gustos militares dende la so infancia, centrar nel estudiu de les matemátiques pa preparar el concursu d'ingresu na Escuela Politécnica, en París. En dos años y mediu consiguió'l nivel fayadizu en toles ciencies esixíes pal concursu d'ingresu na escuela, que realizó en 1803 en Toulouse, y que'l so desaminador foi'l matemáticu Adrien-Marie Legendre. Foi almitíu cola nota más alta de la so promoción y matriculóse na sección de artillería, pero quexar del nivel insuficiente d'el profesores. Criáu nun ambiente republicano, negóse (xuntu con otros alumnos) a felicitar a Napoleón por cuenta de la so coronación en 1804, desobedeciendo les normes d'esta Gran Escuela. Nel añu 1804, gracies a l'encamientu de Siméon Poisson y Pierre Simon Laplace, recibió'l cargu de secretariu bibliotecariu del Bureau deas Llargores (Oficina de los Llargores) del Observatoriu de París mientres siguía estudiando na Escuela Politécnica. D'esta forma consiguió ser incluyíu xuntu con Pierre-Simon Laplace y Jean Baptiste Biot nel grupu llamáu a completar les midíes del meridianu qu'empezó años antes J. B. J. Delambre y que fueron atayaes pola muerte de Pierre Méchain en 1804). Arago y Biot abandonaron París en 1806 y empezaron les sos operaciones a lo llargo de los Pirineos n'España. Biot retornó a París en determinando la llatitú de Formentera, el puntu más meridional onde podía llograse una midida del meridianu. Sicasí Arago siguió col trabayu hasta l'añu 1808 en Mallorca, nel visu d'un monte llamáu "Sa mola de S´Esclop" de 926 metros, onde permaneció unos meses (entá güei siguen ellí les ruines de la caseta qu'habitó); el so propósitu yera determinar el círculu del meridianu coles mires de llograr la midida más precisa posible del llargor del metro.

La odisea catalana[editar | editar la fonte]

Tres la marcha de Biot empezar a abarruntar dende España que la entrada de franceses nel territoriu nun podía ser namás que la preparación d'una invasión (movimientu d'aparatos, lluces nocherniegues, etc.), y los movimientos de Arago fueron interpretaos como llabores d'espionaxe. Tres la entrada de les tropes franceses na península y l'entamu de la guerra, les autoridaes locales encamentaron a Arago la so reclusión nel Castillo de Bellver en xunu de 1808 "pa la so protección". El 28 de xunetu consigue safase y escapa nun barcu de pesca, y tres un aventuráu viaxe llegó a Arxel onde'l 3 d'agostu llogró un pasaxe pa Marsella a bordu d'un navío arxelín. Pero'l 16 d'agostu, xusto cuando'l barcu llegaba al puertu de Marsella, cayó en manos d'un corsariu español. Arago foi prindáu col restu de la tripulación y encarceláu tres meses en Palamós, hasta qu'el dey d'Arxel consiguió la lliberación del buque que volvió a entamar el viaxe escontra Marsella. Desafortunadamente, mientres el viaxe los vientos obligaron a esviar la so ruta escontra Arxelia y tuvieron que desembarcar nel puertu de Béjaïa, polo que Arago tuvo qu'algamar Arxel per tierra, un percorríu consideráu como bien peligrosu naquella dómina. Una vegada ellí consiguió un nuevu pasaxe pa Marsella onde aportó'l 2 de xunetu de 1809, tal que narra él mesmu nes sos memories.

Trabayu científicu[editar | editar la fonte]

Bustu de François Arago, Observatoriu de París, por Alexandre Oliva, 1860

Arago tuvo la suerte de caltener toos les resultaos de les sos investigaciones y depositar nel Bureau deas Llargores de París. La calidá de los sos trabayos conviérten-y aína nun científicu renombráu non solo nel senu de la comunidá científica sinón tamién ante la opinión pública. Alexander von Humboldt escribiólu pa conoce-y y felicita-y, lo que dio llugar a una amistá que duraría hasta'l final de la so vida. Como compensa pola so conducta aventurera pola causa de la ciencia, foi escoyíu miembru de la Academia Francesa de les Ciencies a la bien temprana edá de 23 años, y antes de rematar l'añu 1809 foi escoyíu pol conseyu de la escuela politécnica de París p'asoceder a Gaspard Monge nel departamentu de Xeometría Analítica. A la edá de 24 años, yá yera profesor na Escuela Politécnica. Coles mesmes foi nomáu pol emperador como unu de los sos astrónomos del Observatoriu Real de París, siendo esta ciudá la so residencia hasta'l final de los sos díes, y llugar nel que dio les sos famoses y allegaes "clases d'astronomía popular" dende 1812 hasta 1845.

En 1816 empezó a editar xuntu con Joseph Louis Gai-Lussac los Annales de chimie et de physique, qu'arrexuntaben les sesiones de l'Academia y qu'inda s'editen nel sieglu XXI. En 1818 o 1819 procedió con Biot a executar operaciones xeodésiques na mariña de Francia según n'Inglaterra y Escocia. Midió los segundos d'un pendilexu en Leith, Escocia, según nes islles Shetland. Les resultaos de les observaciones realizaes n'España fueron publicaos en 1821. Arago foi escoyíu miembru del Bureau deas Llargores tres ellos, y contribuyó colos sos anuarios astronómicos mientres 22 años, dando a conocer importantes aportaciones d'Astronomía y en ciertes ocasiones d'inxeniería civil.

Arago fixo bien tempranes investigaciones sobre la presión de vapor a distintos temperatures, según estudios de la velocidá del soníu dende 1818 hasta 1822. Les sos observaciones sobre'l magnetismu tuvieron llugar mientres el periodu de 1823 a 1826. Foi'l descubridor de lo que se denomina anguaño magnetismu rotatoriu, que ye unu de los fenómenos polos que ye magnetizada la mayoría de los cuerpos; estos esperimentos fueron completaos y esplicaos con posterioridá por Michael Faraday. Ayudó a Jean-Augustin Fresnel nos sos trabayos de desenvolvimientu de teoríes óptiques, sobremanera na confirmación de la teoría de Fresnel sobre la naturaleza ondulatoria de la lluz, reparando lo qu'anguaño se denomina puntu de Arago. Dambos fixeron esperimentos sobre la polarización de la lluz infiriendo que los movimientos del éter yeren tresversales al movimientu de la lluz. Con estes teoríes llegaron a escurrir el polarímetro según al descubrimientu de la polarización circular. La idea xeneral de la esperiencia pa la determinación de la velocidá de la lluz polos esperimentos que darréu realizaríen Hippolyte Fizeau y Léon Foucault foi dada por él en 1838.

Fixo delles contribuciones nel terrén de les matemátiques antes de 1830. Dio pasu a la escuela francesa que vendría a empiezos del sieglu XIX, y que según paez entroncó colos esperimentos matemáticos de los alemanes tales como Gauss, Abel y Jacobi.

Carrera política[editar | editar la fonte]

En 1830 Arago, que siempres profesara idees republicanes, foi escoyíu diputáu polos Pirineos Orientales y caltuvo el so escañu mientres tola monarquía de xunetu. A ello dedicó tolos sos recursos oratoriu y científicu centrándose na cuestión de la educación pública, la meyora de les condiciones de vida de los obreros, el sufraxu universal, los premios a'l inventores y el sofitu a les ciencies. Munches de les iniciatives que surdieron nel país daten d'esa dómina, como por casu la de Louis-Jacques Daguerre pola invención de la fotografía, el permisu dáu pola publicación de los trabayos de Fermat y Laplace, l'alquisición del muséu de Cluny en París, el desenvolvimientu de los sistemes de ferrocarriles y los telégrafos eléctricos. En 1830 asumió la dirección del Observatoriu, favoreciendo l'alquisición de nuevos preseos de midida. Nel mesmu añu foi escoyíu secretariu permanente de l'Academia de les Ciencies, ocupando'l yá que dexó Jean-Baptiste Fourier.

Dempués de los acontecimientos de febreru de 1848 que provocaron la cayida del rei Lluis Felipe I, Arago ye nomáu miembru del gobiernu provisional como ministru de la Guerra, la Marina y les Colonies, y proclamó la República ante'l pueblu de París. Como presidente de la Comisión Executiva, asumió responsabilidaes equivalentes a les d'un xefe de gobiernu. Adoptó midíes sociales adelantraes como la llimitación de les hores de trabayu, la prohibición de los castigos corporales na Marina, y midíes pa facilitar l'alquisición de la nacionalidá francesa; pero sobremanera, l'abolición de la esclavitú. Dende siempres amigu del orde y opuestu a les insurrecciones populares, la so postura confusa y la so impotencia frente a les manifestaciones populares de xunu de 1848 pol zarru de los talleres nacionales llevólu a dimitir.

Tornó al so puestu nel Observatoriu onde prosiguió col so incansable llabor científicu. Casi nun volvió triar l'Asamblea, a pesar de ser reelexíu diputáu en 1849. Tres el golpe d'Estáu de Luis Napoleón n'avientu de 1852, Arago intentó movilizar a l'Academia ensin ésitu. Obligáu como funcionariu a emprestar xuramentu al Emperador, negóse y dimitió, pero Napoleón asegurólu que nun sería esmolíu. Afectáu de diabetes y de problemes intestinales, finó al añu siguiente en París. Foi soterráu nel campusantu del Père-Lachaise.

Familia[editar | editar la fonte]

El 11 de setiembre de 1811, François Aragó casóse con Lucie Carrier-Desombes. El so fíu Emmanuel foi abogáu y políticu republicanu. La pareya tuvo otros dos fíos.

François Arago yera cuñáu del físicu Alexis Petit y del astrónomu Claude-Louis Mathieu.

Legáu[editar | editar la fonte]

Balta de Arago nel campusantu del Père-Lachaise.
Unu de los 135 medallones de Arago a lo llargo del Meridianu de París, en memoria de Arago y del so trabayu nel meridianu y na midida de la Tierra.

François Arago ye recordáu tantu na nomenclatura astronómica como en física, según en múltiples llugares de Francia.

Astronomía[editar | editar la fonte]

Física[editar | editar la fonte]

Centros d'educación secundaria[editar | editar la fonte]

Víes urbanes y monumentos[editar | editar la fonte]

Obres[editar | editar la fonte]

  • Dominique Arago: Œuvres complètes. – París: Baudry/Gide 1854–1862 (ed. J. A. Barral)

Obres en llinia[editar | editar la fonte]

  • Mémoire sur la vitesse de la lumière, lleíu na so primer clase na Academia de les Ciencies, el 10 d'avientu de 1810, na web BibNum
  • Astronomie populaire, publicada al so pidimientu so la dirección de J.-A. Barral. Testu en llinia en Gallica tomo 1, tomo 2, tomo 3, tomo 4

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes y referencies[editar | editar la fonte]

  1. La so familia yera catalanohablante, pos la so zona de nacencia, el Rosellón, foi parte integrante de Cataluña hasta 1659, cuando pol tratáu de los Pirineos España apurrir a Francia.
  2. «Planetary Names: Crater, craters: Arago on Mars» (en). Consultáu'l 20 de xineru de 2017.

Bibliografía[editar | editar la fonte]


Predecesor:
Jacques-Charles Dupont de l'Eure
Great Seal of France.svg
Xefe d'Estáu de Francia

1848
(5 de mayu - 25 de xunu)
Socesor:
Louis-Eugène Cavaignac

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

François Arago