Coahuila de Zaragoza

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Coahuila de Zaragoza
Lake Amistad nima.JPG
Flag of Coahuila.svg Coat of arms of Coahuila.svg
Bandera de Coahuila
Alministración
PaísBandera de Méxicu Méxicu
ISO 3166-2 MX-COA
Capital Saltillo
División
Xeografía
Coordenaes 27°18′08″N 102°02′41″W / 27.3022°N 102.0447°W / 27.3022; -102.0447Coordenaes: 27°18′08″N 102°02′41″W / 27.3022°N 102.0447°W / 27.3022; -102.0447
Coahuila in Mexico (location map scheme).svg
Superficie 151595 km²
Llenda con Chihuahua y Texas
Altitú media 1307 m
Demografía
Más información
Estaya horaria UTC−06:00
www.coahuila.gob.mx/
Cambiar los datos en Wikidata

Coahuila de Zaragoza, (oficialmente Estáu Llibre y Soberanu de Coahuila de Zaragoza, tamién llamáu a cencielles Coahuila), ye unu de los trenta y un estaos que, xuntu cola Ciudá de Méxicu, formen los Estaos Xuníos Mexicanos. La so capital y ciudá más poblada ye Saltillo. Ta allugáu na rexón nordés del país, llindando al norte col ríu Bravo que lo dixebra d'Estaos Xuníos, al este con Nuevu Llión, al sur con Zacatecas y al oeste con Durango y Chihuahua. Con 151 563 km² ye'l tercer estáu más estensu —por detrás de Chihuahua y Sonora— y con 20,16 hab/km², el séptimu menos densamente pobláu, per delantre de Zacatecas, Sonora, Campeche, Chihuahua, Durango y Baxa California Sur, el menos densamente pobláu. Foi fundáu'l 25 de xunu de 1824.

Cuenta con una gran cantidá d'ecosistemes, que van dende los desiertos na Contorna Lagunera a los montes na Sierra Madre Oriental. Ye famosu por formar parte de la República del Ríu Grande nel añu de 1840. Estremar en 38 conceyos. Amás de Saltillo, otres llocalidaes importantes son: Torrexón, Monclova, Piedres Negres, Acuña.

Historia[editar | editar la fonte]

Conquista y Colonización[editar | editar la fonte]

El nome de Coahuila deriva de voces natives usaes pa nomar a los orixinarios de la rexón; d'ende deriváronse diversos nomes como Cuagüila o Cuauila. Dellos historiadores piensen que significa "víbora que vuela", "llugar de munchos árboles" y otros señalen que quier dicir "el llugar onde s'abasnar les culiebres". El nome oficial del Estáu ye Coahuila de Zaragoza, n'honor del General Ignacio Zaragoza.

L'añu de 1521 marcó l'entamu de la verdadera conquista de Méxicu cola llegada de miles d'inmigrantes españoles, que s'esvalixaron por tola Nueva España. Comisionado pol gobernador de la Nueva Vizcaya y al mandu de una partida de soldaos, Alberto del Cantar fundó la villa del Saltillo en 1577. Años más tarde, en 1598, el capitán Antón Martín de Zapata y el xesuita Agustín de Espinoza fundaron oficialmente Santa María de les Parres, güei Parres de Les Fontes. Los dos poblaciones topar hasta pocu más d'un sieglu dempués so la xurisdicción del gobiernu de la Nueva Vizcaya. En solu 56 años el llabor d'esploración, conquista o fundación moviérase al norte (dende Méxicu a Saltillo) 850 kilómetros.

A lo que güei ye Monclova, enfusó en 1583 la tráxica espedición de don Luis Carvajal y de la Cueva, quien a veres del ríu llevantó un asentamientu col nome de Nueva Almadén. Hasta esi momentu la meyora colonizadora fuera progresivu y sistemáticu. Sicasí, la folada colonizadora detúvose mientres casi un sieglu y nin siquier esta primer fundación, la de Almadén, llogró permanecer. Poco dempués de la llegada de Carvajal a la güei Monclova, la población quedó abandonada pol constante acoso de los indios.

Nes siguientes décades fracasaron non menos de nueve intentos de repoblar el sitiu. Abondaben los grupos d'indios bárbaros estremaos en numberoses parcialidaes o rancherías. Asina lo conseñaron los cronistes españoles que llegaríen más tarde. El más notable de tolos misioneros nel centru y norte de Coahuila foi fray Juan Larios, franciscanu de fonda fe, sinceru amor apostólico y, ensin dulda, gran fortaleza física, llogró col so catecismu y la so devoción lo que nun pudieron personaxes qu'usaron la fuerza y les armes: establecer al norte de Monclova les primeres poblaciones de calter permanente. A fines d'avientu de 1674, los franciscanos salieron de lo que dalguna vegada fora Nueva Almadén con destín al norte. Un mes dempués xunióse-yos la Xusticia Mayor de la villa del Saltillo, Francisco de Elizondo con 30 homes, que los sos apellíos quedaron dende entós amestaos a la hestoria de Coahuila: Diego Ramón, Fernando del Monte, Diego Luis Sánchez Navarro, Ambrosio de Cepeda, Rodrigo de Morales y Juan d'Aguirre. Nel puntu de xunta fundaron la misión de San Ildefonso de la Paz, el 28 de xineru de 1675. La rexón estabilizóse entós nes décades siguientessobremanera sol gobiernu de Gregorio de Salinas Varona, ente 1692 y 1705, quien reforzó'l control sobre los indios multiplicando los amenorgamientos y asitió la presencia de la Ilesia.

La Independencia[editar | editar la fonte]

A mediaos de setiembre de 1810, Mariano Jiménez solicitó y llogró d'Allende l'autorización pa estender el movimientu insurxente a les provincies del norte.

Les fuerces de Coahuila, qu'ente soldaos y voluntarios sumaben non más de 700 efectivos al mandu del gobernador don Antonio Corderu y Bustamante, atopáronse'l 7 de xineru de 1811 na facienda d'Agua nuevo frente a los 8000 homes de Jiménez. Los soldaos realistes, desanimaos ante la superioridá del so enemigu, rindieron les sos armes y corrieron a xunise a les files insurxentes. A otru día, Jiménez y l'enorme columna que lo acompañaba, fixeron la so entrada a Saltillo. Dende esta ciudá, Jiménez caltuviera comunicación con el xefes Hidalgo y Allende, que se topaben en Guadalaxara. El 17 de xineru, dempués de que los insurxentes sufrieron la so peor derrota na desastrosa batalla de Ponte de Calderón, lo que quedaba del exércitu dirixir al norte a axuntase con Jiménez. La entrada de los insurxentes a Saltillo el 24 de febreru de 1811 foi motivu de celebraciones. Entrín y non, con refuerzos recibíos dend'España, el virréi ordenara una ofensiva de tres ejércitos qu'avanzaríen coordinadamente dende diversos puntos sobre Saltillo. Ante estos amenazantes desplazamientos, el xefes insurxentes tomaron la determinación de dirixise a Texas, cola idea d'internase n'Estaos Xuníos.

Un día dempués de la salida d'Hidalgo y los suyos de Saltillo, un grupu de contrarrevolucionarios prindó en Monclova al gobernador insurxente Pedro Aranda y ocupó la ciudá. Los contrarrevolucionarios, con una fuerza de 492 homes al mandu d'Ignacio Elizondo y Tomás Flores, decidieren detener el movimientu llibertariu.

Mientres la columna insurxente avanzaba amodo aldu al norte, los homes de Elizondo y Flores instalar en Acatita de Baján, pasu obligáu nel camín de Saltillo a Monclova. Asitiaron el campamentu principal tres una pequena llomba onde'l camín faía una curva aldu al oriente y baxaba a una planicie despintada pol mesmu cuetu.

A midida que trescurría la xornada cayeron en poder de los contrarrevolucionarios los aisllaos grupos rebalbos. Ente cuatro y cinco de la tarde, más de 600 insurxentes, ente ellos los principales xefes, fueren prindaos. So una guardia de cuarenta soldaos unviar a Monclova la primer partida de 400 presos.

El día 22 entró a Monclova el grupu de prisioneros. Unos fueron recluyíos nel Hospital Militar, otros na capiya de La Purísima y el restu nel cuartel de les fuerces presidiales. Tarreciendo ataques de los insurrectos, les autoridaes dispunxeron el treslláu de los principales xefes a Chihuahua. La columna de soldaos y prisioneros salió de Monclova la madrugada del 24 de marzu.

Yeren 28 prisioneros, ente los que s'atopaben los principales caudiellos: Hidalgo, Allende, Juan Aldama, Jiménez, Abasolo, Pedro Aranda, Manuel Santamaría, Francisco Lanzagorta y otros importantes oficiales, amás de cuatro clérigos y seis fraile.

En Monclova fusilaron al llicenciáu Ignacio Aldama, fray Juan de Salazar y Juan Bautista Cases. Los trés fueren prindaos en San Antonio de Béxar (güei San Antonio, Texas). Amás d'ellos, los realistes executaron a numberosos insurxentes.

Los únicos dos coahuilenses treslladaos a Chihuahua fueron José Andrés Molano y José Plácidu Monzón. El primeru foi condergáu a destierru con confiscación de bienes y el segundu morrió fusiláu'l 7 de xunu de 1811.

Conflictos con Texas[editar | editar la fonte]

Dende finales del sieglu XVIII y principios del XIX, munchos personaxes de la dómina alvirtieron l'enorme riesgu en que se topaba'l territoriu de Texas. Escontra 1810 Texas cuntaba con non más de cuatro mil habitantes, la mayoría d'orixe mexicanu. Diez año dempués, el so númberu calcular en seis mil, de los cualos la metá topábase concentrada en San Antonio. Esi añu de 1820, entá sol réxime virreinal, tratar d'impulsar la colonización. Les úniques condiciones pa recibir tierres yeren que los colonos profesaren la relixón católica, fueren de bones costumes y xuraren llealtá al rei. Aprovechando esta política, Moisés Austin, un norteamericanu que morara nel vecín territoriu de la Luisiana, cuando ésti pertenecía a España, solicitó y llogró de les autoridaes virreinales l'autorización pa establecer 300 colonos angloamericanos en Texas. Sicasí, nun-y foi posible cumplir col so cometíu. Morrió en 1821 antes de cristalizar el so proyeutu. Tiempu dempués, el so fíu Esteban llogró que-y fora reconfirmada la concesión pol imperiu de Iturbide, y más tarde pola acabante formar República. Esteban Austin llogró establecer estes primeres 300 families. La concesión caltúvose y en pocos años la migración yera un ádene. Pa 1830 calcular en 20 mil el númberu d'habitantes de Texas.

La Constitución federalista de 1824 confirmára-yos el so reconocencia, y Texas mesmu pasó a formar parte del estáu de Coahuila. Dempués de 1824 y proclamada la Constitución, empecipiáronse los conflictos pol poder. Ente esi añu y 1833, cuando llegó Antonio López de Santo Anna, pasaren siete presidentes; namái'l primeru d'ellos, Guadalupe Victoria, completó los cuatro años de la so alministración. Santo Anna, más que simpatizar col centralismu, aprovechó les sos doctrines pa exercer la dictadura y polo pronto abolió la Constitución del ‘24 y tornó a los estaos (llibres y soberanos) a la so antigua calidá de departamentos, con total dependencia del Executivu nacional. En Coahuila y Texas, al gobernador, el federalista Agustín Viesca, obligóse-y a arrenunciar y foi encarceláu. Esti xiru de la política nacional causó una enorme alarma na población de colonos en Texas.

En 1836 los texanos proclamaron finalmente la so independencia de Méxicu. Pa intentar evitalo, Santa Anna dirixir a Texas con un enorme exércitu. La guarnición na misión del Álamu foi aniquilada dempués d'una defensa famosa. Otra guarnición acantonada en Goliad sufrió la mesma suerte. Sicasí, el xeneral texano Sam Houston caltuvo axuntáu a un pequenu exércitu, y en 1836 ganó al exércitu mexicanu en San Xacintu. Santo Anna foi prindáu y conducíu a la badea de Galveston, onde se-y obligó a roblar los Trataos de Velasco, el 14 de mayu de 1836. Nel segundu Tratáu de Velasco yera nel que se reconocía la independencia de Texas, qu'a pocu de conquistar la so independencia empecipió xestiones p'amestase como tao a la Unión Americana. El 21 de xunu de 1845 Texas votó la so anexón a los Estaos Xuníos, y collo quedó abiertu'l camín escontra la guerra ente los dos países.

Himnu Coahuilense[editar | editar la fonte]

El cantar, execución, reproducción y circulación del Himnu Coahuilense van apegar a la lletra y música de les versiones establecíes nesta llei. La interpretación del Himnu va faese de pies en posición de firme, de manera respetuosa y nun ámbitu que dexe reparar la debida solemnidá. L'Himnu Coahuilense va executase y/o va interpretar a la fin del desenvolvimientu del eventu correspondiente, siempres y cuando haber sío yá interpretáu l'Himnu Nacional. Si nel eventu nun s'atopa contempláu realizar honores a la bandera nin la interpretación del Himnu Nacional, va desenvolvese'l programa correspondiente y, como últimu actu, va entonase l'Himnu.

Güei rindimos un tributu a Coahuila

con arguyu les nueses voces van xunise

y al cantar al grandor d'esta tierra

alma, voz y corazones van cimblar.

Oh Coahuila la mio tierra tan quería

vini güei con allegría a aponderar

les virtúes infinites d'esti suelu

que ye exemplu de trabayu y dignidá.

(Coru)

Ye Coahuila una tierra bendita

de calter aportunante y exemplar

qu'arguyosos los sos fíos proclamen

bellu estáu triunfante, inmortal.

Ye Coahuila una tierra bendita

de calter aportunante y exemplar

qu'arguyosos los sos fíos proclamen

bellu estáu triunfante, inmortal.

Al mirar el so desiertu y los sos montes

escenariu del esfuerzu creador

surde'l nome de los homes y muyeres

que forxaron con valor esta nación.

Son los tos fíos gran arguyu d'esta patria

que nos dieron cola so vida llibertái

un exemplu d'esti pueblu infatigable

con fonduxe de nobleza y de llealtá.

(Coru)

Demostremos decidíos qu'en Coahuila

con pasión por esta sienda al transitar

cada pasu engrandece nuesa hestoria

como heriedu de paz y d'unidá.

Coahuilenses güei xunamos les nueses voces

entonemos el nuesu cantar con fervor

y vivamos siempres n'ares d'harmonía

trabayando por un Méxicu meyor.

(Coru)

- Autor: José Ulloa Pedroza

Xeografía[editar | editar la fonte]

Coahuila de Zaragoza ta alcontráu na parte central del Norte de Méxicu. La so estensión territorial ye de 151,571 kilómetros cuadraos y representa el 7.7% de la área total del país. Llenda al norte col estáu de Texas, al traviés del Ríu Bravo; al sur con Zacatecas; nun vértiz del sureste con San Luis Potosí; al suroeste con Durango; al este con Nuevu Llión; y al oeste con Chihuahua. Población Total: Según el Conteo 2015 del INEGI, Coahuila tien 2’954,915 habitantes.

Densidá Demográfica: 16.6 habitantes per kilómetru cuadráu.

Clima[editar | editar la fonte]

El clima ye xeneralmente secu y semi-templáu a templáu extremoso en gran parte del estáu de Coahuila, con delles variantes al traviés de les rexones del estáu.

Na Región Sureste el clima ye calorosu, en primavera y branu xeneralmente en Saltillo, Arteaga y más, la estación lluviosa ye en xunetu y agostu, pel hibiernu el tiempu ye fríu y brumoso. Na Rexón Lagunera el tiempu ye caliente en primavera y branu, calorosu y secu pela seronda y colos iviernos relativamente apacibles, eventualmente fríos. Na Rexón Centro y Carbonífera, el tiempu ye caliente en primavera y la temperatura pel branu ye bien alta. Pel branu hai agües que pueden ser intenses. Los iviernos son fríos. Na Región Norte el clima ye caliente en primavera y branu y fríu pel hibiernu, cola agües na rexón en xunetu y agostu. Les nevaes son frecuentes na zona norte del estáu, nes sierres de Múzquiz, y na sierra d'Arteaga nel sureste del estáu mientres la temporada iverniza.

Nel nordés, les condiciones pueden tar favorables pal desenvolvimientu de tiempu severu na primavera, inclusive la posibilidá de tornaos.

Flora[editar | editar la fonte]

La vexetación de Coahuila ye bien variada. El so desenvolvimientu depende del clima, tipu de suelu, altor sobre'l nivel del mar, y precipitación pluvial. Nes partes altes de la sierra abonden los pinos, pinabetes, encinos y cedros. Nes partes baxes hai mezquites, huizaches, yuques, nopales, magueyes, cactus y lechuguillas.

Otres plantes que crecen nel estáu son: oriéganu, árnica, albahaca, cedru, nozal, fresnu, álamu, peyote, biznaga, cenizo, sábila, Mora, Jujube, Durazno, Aguacate, Marmiellu, Figal, Mispero, Chile piquin, Túna, Granáu, Tejocote, Chile piran, gobernadora,

Predominen les carbes en más de 80% nes estenses enllanaes y la zona desértica del Bolsón de Mapimí. Escontra'l noroeste, les carbes entemecer con pacionales. En menor proporción, na Sierra Madre Oriental y n'elevaciones d'orixe volcánicu atópense montes de coníferes y encinos. L'agricultura ocupa 5% del territoriu y alcuéntrase, sobremanera, na Contorna Lagunera.

Fauna[editar | editar la fonte]

La fauna varia dependiendo de la rexón natural. Al traviés de les sierres, cañaes y llanos del estáu habiten distintes especies. En carbes: tlalcoyote, gatu montés, rapiega del desiertu, rata canguro, cachorrito de Cuatro Ciénegas, llagartu-escorpión de Llugo y perrín de les praderíes. Nos pacionales: borregu cimarrón, venáu coloráu, puma y armadíu. Nel monte: esperteyu, osu negru, musaraña y zorrillo. Nos ríos: mojarra y llondra. Animales en peligru d'estinción: berrendo, bisonte americanu, topu, carpa, puercu espín, falpayar y coyote.

Insectos[editar | editar la fonte]

Jicote, Caramuela, pinacate, Chapulin, Alacran.

Mamíferos[editar | editar la fonte]

Los mamíferos más comunes del estáu son: llebre, esguil, venado cola blanca, osu negru, coyote, puma, melandru, gatu montés, esperteyu, aguarón, tlacuache, coneyu, papalba, zorrillo, y berrendo, Mapache, Coati.

Aves[editar | editar la fonte]

Solo en La Zona Suxeta a Caltenimientu Ecolóxicu Sierra de Zapalinamé atópense alredor de 237 especies distintes d'aves ente migratories y residentes. Pero les más comunes del estáu son: curuxa, ferre, gavilán, cuervu, coríu, gansu, grulla, zopilote, águila, tordu, cenzontle, cardenal, calandria, golondrina, gorrión, correcaminos, palombu, falpayar, aura, calandria y el guajolote. Les aves de Coahuila son de normal migratories y otres residentes son dalgunes que son residentes pero son bien comunes na so mayoría casi nun hai especies ( aves ) reinales en ``Coahuila de Zaragoza´´ porque la so diversidá d'aves nun ye bien grande y son más les especies migratories que vienen pel branu a la sierra madre oriental por casu : la cotorra serrana que ta en peligru d'estinción y vien a Sierra de Zapalinamé nel conceyu de Saltillo Coahuila y al Cañón de San Llorienzo.

Reptiles[editar | editar la fonte]

Coahuilaceratops una especie extinta que lleva'l nome del estáu.

Los reptiles más comunes del estáu son: llagartesa, tortúa, víbora de cascabel

[editar | editar la fonte]

Flora y fauna de Coahuila
Schwarzbär-Omega Park.jpg MountainLion.jpg Tamiasciurus douglasii 000.jpg Cynomys ludovicianus.jpg Aquila chrysaetos Flickr.jpg
Ursus americanus Puma Tamxdasciurus Cynomys ludovicianus Aquila chrysaetos Llobu Llobu cerval Coyote
Wild Turkey.jpg Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg Antilocapra americana.jpg Deer running.jpg Opossum with grapes.jpg
Meleagris gallopavo Crotalus durissus Antilocapra americana Odocoileus virginianus Didelphis virginiana
Silver Maple Acer saccharinum Leaves 2598px.jpg Figa de moro 01.JPG Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg Cylindropuntia spinosior, with flower, Albuquerque.jpg Pinus ponderosa 9681.JPG
Acer saccharinum Opuntia ficus-indica Echinocactus grusonii Cylindropuntia imbricata Pinus ponderosa

Hidrografía[editar | editar la fonte]

El ríu más importante del estáu ye'l Ríu Bravo, que sirve como frontera territorial natural colos Estaos Xuníos d'América. El Ríu Bravo flúi por 512 km ente la frontera de Coahuila y Texas, pasando polos conceyos d'Ocampo, Acuña, Jiménez, Piedres Negres, Nava, Guerrero y Hidalgo.

El Ríu Nazas naz nel estáu de Durango y desaguaba na Llaguna de Mayrán nel estáu de Coahuila. Esti ríu tien un valor históricu incalculable para Torrexón, yá que foi'l detonante del desenvolvimientu rexonal, por cuenta de que la agricultura foi la primer actividá que florió neses tierres. Les agües d'esti ríu yá nun cuerren por Coahuila (sacante por canales de riego) porque'l so caudal retener nes preses "Lázaro Cárdenes" y "Francisco Zarco" del estáu de Durango.

Otros ríos del estáu son Río San Rodrigo, Río San Diego, Ríu Escondíu, Río Álamu, que nacen nes Serranías del Pollín; Ríu Aguanaval (antes llamábase ríu del Bon Aval), Ríu Monclova, y Ríu Sabines.

Nel estáu esisten alredor de 15 preses. Les dos más importantes son la Presa de l'Amistá y la Presa Venustiano Carranza, conocida tamién como Don Martín. Los principales manantiales son Santa Gertrudis (Ocampo), Agua Verde (Ocampo), El Carcavón (Múzquiz) y la Poza de la Magüeta (Cuatrociénegas).

Orografía[editar | editar la fonte]

La cordal principal del estáu ye la Sierra Madre Oriental, que cruciar de sur a norte, produciendo un gran númberu de llombes, montes y cañones. Nel estáu esisten alredor de 24 sierres. Na Serranía de Arteaga, alcontrada nel sureste del estáu, atópase la elevación máxima del estáu: el Cuetu de les Vigues, que cunta con 3.751 msnm. L'altitú va escayendo escontra'l norte hasta la Serranía del Pollín, con menos de 2.000 msnm. dalgunos de les sierres de Coahuila son: Sierra de Saltillo que s'alluga nel mesmu conceyu de Saltillo, sierra de Arteaga que s'alluga nel mesmu conceyu de Arteaga sierra, pailas que s'alluga nel conceyu de xeneral cepeda, al igual atópase la sierra patos La Sierra de Zapalinamé allugar en Saltillo, sierra la madera allugar nel conceyu de Cuatro Ciénegas sierra moyada atopar nel conceyu col mesmu nome, sierra del Carmen nel conceyu d'Ocampo d'igual forma hai más de les sierres de Coahuila.

Los picos más altos del estáu son:

Cuetu de la Viga, en Arteaga Coahuila. Cerca del pobláu los Llirios. 3751 msnm. Picu más altu del Nordés de Méxicu.

Cuetu de la Martha, en Arteaga Coahuila. Cerca del pobláu los Oyameles. 3680 msnm.

Cuetu'l Coahuilón, en Arteaga Coahuila. Cerca del pobláu Mesa de les tables. 3580 msnm.

Dellos otros picos na mesma sierra de Arteaga de menor fama.

Picu del Penitente, en Saltillo Coahuila, ente los poblaos de Sierra Formosa y el Diamante. 3120 msnm

Sierra la Madera, en Cuatro Ciénegas Coahuila. Cerca del pobláu Cuatro Ciénegas. 3010 msnm.

Sierra de Parres, En Parres de la Fuente Coahuila. Cerca de la ciudá de Parres. 2860 msnm.

Gobiernu[editar | editar la fonte]

L'estáu estremar en 38 conceyos. La so capital ye Saltillo. El Gobiernu del Estáu estremar en tres poderes: l'Executivu, representáu pol Gobernador; el Llexislativu, pol Congresu Local; y el Xudicial, pol Tribunal Cimeru de Xusticia de Coahuila. L'actual gobernador ye Miguel Riquelme Solís.

Gobernantes de Coahuila dende 1911:[1]

Nome Periodu
Venustiano Carranza 29 de mayu de 1911-1 d'agostu de 1911
Reginaldo Cepeda 1 d'agostu de 1911-22 de payares de 1911
Venustiano Carranza 22 de payares de 1911-7 de marzu de 1913
Manuel M. Blazquez 8 de marzu de 1913-19 de marzu de 1913
Ignacio Alcocer Ramírez 20 d'ochobre de 1913-1 de payares de 1913
Joaquín Maas Águila 1 de payares de 1913-18 de payares de 1913
José Abelugo Velasco Martínez 18 de payares de 1913-21 de payares de 1913
Praxédis de la Peña García 21 de payares de 1913-2 de febreru de 1914
Joaquín Maas Águila 2 de febreru de 1914-4 de mayu de 1914
José Isabel Carbayos Miramontes 20 de mayu de 1914-24 de mayu de 1914
Jesús Acuña Narro 24 de mayu de 1914-6 de xineru de 1915
Felipe Ánxeles Ramírez 6 de xineru de 1915-12 de xineru de 1915
Santiago Ramírez García 12 de xineru de 1915-16 de mayu de 1915
Luis Gutiérrez Ortiz 17 de mayu de 1915-14 de xunu de 1915
Raúl Maderu González 15 de xunu de 1915-20 de xunu de 1915
Orestes Pereyra 20 de xunu de 1915-4 de setiembre de 1915
Adolfo Huerta Vargas 4 de setiembre de 1915-6 de setiembre de 1915
Gustavo Espinoza Mireles 6 de setiembre de 1915-7 d'abril de 1917
Bruno Neira González 7 d'abril de 1917-20 d'agostu de 1917
Alfredo Breceda Mercáu 20 d'agostu de 1917-15 d'avientu de 1917
Gustavo Espinoza Mireles 15 d'avientu de 1917 - 26 de mayu de 1920
Luis Gutiérrez Ortiz 27 de mayu de 1920 - 30 de payares de 1921
Arnulfo González Medina 1 d'avientu de 1921 - 31 d'ochobre de 1923
Carlos Garza Capo 31 d'ochobre de 1923 - 30 de payares de 1925
Manuel Pérez Treviño 1 d'avientu de 1925 - 11 d'abril de 1928
Bruno Neira González 11 d'abril de 1928 - 30 de payares de 1929
Nazario S. Ortiz Garza 1 d'avientu de 1929 - 30 de payares de 1933
Jesús Valdés Sánchez 1 d'avientu de 1933 – 30 de payares de 1937
Pedro Rodríguez Triana 1 d'avientu de 1937 -15 de payares de 19471
Gabriel Cervera Riza 15 de payares de 1941-30 de payares de 1941
Benecio López Padilla 1 d'avientu de 1941-30 de payares de 1945
Ignacio Cepeda Dávila 1 d'avientu de 1945-22 de xunu de 1947
Ricardo Ainsle Rivera 22 de xunu de 1947-1 de marzu de 1948
Paz Cara Riza 1 de marzu de 1948-6 de xunu de 1948
Raúl López Sánchez 6 de xunu de 1948-30 de payares de 1951
Román Cepeda Flores 1 d'avientu de 1951-30 de payares de 1957
Raúl Maderu González 1 d'avientu de 1957-30 de payares de 1963
Braulio Fernández Aguirre 1 d'avientu de 1963-30 de payares de 1969
Eulalio Gutiérrez Treviño 1 d'avientu de 1969-30 de payares de 1975
Oscar Flores Tapia 1 d'avientu de 1975-10 d'agostu de 1981
Francisco José Maderu González 11 d'agostu de 1981-30 de payares de 1981
José de les Fuentes Rodríguez 1 d'avientu de 1981-30 de payares de 1987
Eliseo Mendoza Berrueto 1 d'avientu de 1987-30 de payares de 1993
Rogelio Montemayor Seguy 1 d'avientu de 1993-30 de payares de 1999
Enrique Martínez y Martínez 1 d'avientu de 1999-30 de payares de 2005
Humberto Moreira Valdés 1 d'avientu de 2005-4 de xineru de 2011
Jorge Torres López 4 de xineru de 2011-30 de payares de 2011
Rubén Moreira Valdés 1 d'avientu de 2011-30 de payares de 2017
Miguel Riquelme Solís 1 d'avientu de 2017- Nel cargu

Consulaos / Embaxaes[editar | editar la fonte]

CONSULÁU D'ESPAÑA en Torrexón

Turismu[editar | editar la fonte]

Esti estáu alcontrar nuna área de desiertu, polo tanto'l clima ye xeneralmente secu y caliente nes tierres baxu y templao nos niveles más altos.Na rexón del sureste'l clima ye calorosu en primavera y branu, la estación lluviosa ye en xunetu y agostu, pel hibiernu la temperatura ye fría y brumosa. Na rexón de la Llaguna'l tiempu ye caliente en primavera y branu, calorosu y secu pela seronda y colos iviernos apacibles. Nel centru y la rexón carbonífera, el tiempu ye caliente en primavera y la temperatura pel branu ye bien alta. Pel branu hai agües que pueden ser intenses. Los iviernos son fríos. Na rexón norte, el clima ye caliente en primavera y branu y fríu pel hibiernu, cola agües na rexón en xunetu y agostu.

L'estáu tien cuatro distintes rexones hidrolóxiques que se formen de la siguiente manera: Ríu Grande-Conchos, Mapimí, Nazas-Aguanaval y Ríu Saláu.

El ríu más importante ye'l ríu Bravo (o Grande) que flúi en Coahuila por 740 kilómetros, sirviendo como frontera natural colos EE.XX. Los montes de Coahuila son otru de los sos encantos naturales. El cordal principal del estáu conozse como la Sierra Madre Oriental, cruciándolo del sur al norte y produciendo un númberu grande de llombes, montes y cañones que s'estienden a lo llargo de la rexón. La Sierra de Arteaga, alcontrada nel conceyu del mesmu nome, ye conocida polos sos cañones escénicos. Otres llombes y montes con altitúes sobre los 3.000 metros son El Morru, San Rafael, Potreru de Abrego, El Jabalín, Les Nopaleras y los montes de Madera Carmen, Santa Rosa y Páxaros Azules.

Población[editar | editar la fonte]

Según les cifres que refundió la "Encuesta Intercensal 2015" realizada pol Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía (INEGI), l'estáu de Coahuila de Zaragoza cunta con un total de 2 954 915 habitantes al añu 2015, de dicha cantidá, el 49.15% (1 462 612) son homes y el 50.5% (1 492 303) son muyeres.[2] La tasa de crecedera añal pa la entidá mientres el periodu 2010-2015 foi del 1.6%.[3]

Saltillo y Torrexón son los conceyos con mayor población; xuntos concentren el 50.3% de residentes nel estáu. Casi tolos conceyos amuesen crecedera na so población nel últimu quinqueniu; sicasí, esta crecedera amuesa diferencies ente cada unu d'ellos. De los 32 conceyos del estáu que tienen mayor población destaquen Ramos Arizpe, Saltillo y Nava colos valores más elevaos nes tases de crecedera; otra manera, con tases negatives atópense Progresu y Parres.

Más de 500,000 habitantes

Más de 100,000 habitantes

Más de 50,000 habitantes

Más de 25,000 habitantes

Más de 20,000 habitantes

Menos de 20,000 habitantes[editar | editar la fonte]

Conceyos más poblaos[editar | editar la fonte]

Conceyos más poblaos (2015)[4]

Conceyu Población Conceyu Población
1 Saltillo 807 537 6 Matamoros 108 950
2 Torrexón 679 288 7 San Pedro de les Colonies 106 142
3 Monclova 231 107 8 Ramos Arizpe 92 828
4 Piedres Negres 163 595 9 Frontera 80 991
5 Acuña 147 809 10 Ciudad Melchor Muzquiz 69 102

Zones metropolitanes[editar | editar la fonte]

En Coahuila esisten 4 Zones Metropolitanes según la clasificación del INEGI. Población llograda según les resultaos del Censu de Población y Vivienda de 2015.

La ZM de La Llaguna tien 1,283,564 habitantes nos conceyos de Torrexón, Matamoros, Gómez Palaciu y Lerdo.

La ZM de Saltillo tien 911,082 habitantes nos conceyos de Saltillo, Ramos Arizpe y Arteaga.

La ZM de Monclova, tien 363,753 habitantes nos conceyos de Monclova, Castañales, Frontera y San Bonaventura.

La ZM de Piedres Negres tien 194,293 habitantes nos conceyos de Piedres Negres y Nava.

Desenvolvimientu poblacional[editar | editar la fonte]

Población Histórica
de Coahuila
Añu Población
1900 296 938
1910 358 432
1920 388 161
1930 436 425
1940 550 717
1950 720 619
1960 907 734
1970 1 114 956
1980 1 557 265
1990 1 972 340
1995 2 173 775
2000 2 298 070
2005 2 495 200
2010 2 742 029
2015 2 954 915

El desenvolvimientu poblacional del estáu ye un fenómenu del sieglu XX, Algamar los 2,5 millones d'habitantes significó un llargu procesu d'afitamientu de pueblos, villes y ciudaes. La crecedera de la población en Coahuila y la so distribución tuvieron fuertemente determinaos pola disponibilidad de recursos naturales y por factores xeográficos.

Dende'l periodu novohispano, los principales asentamientos humanos fixéronse en redol a les rexones qu'ufiertaben condiciones mínimes pa les actividaes agrícoles y ganaderes; sicasí, formáronse poblaos más pequenos nos escasos sitios d'interés pa les actividaes mineres y nes rexones aparentes pal comerciu, como la frontera norte y la ciudá de Saltillo. A partir del postreru terciu del sieglu XIX, la nueva frontera política y l'esplotación del carbón en grandes cantidaes atraxo la población y los capitales al centru y norte del estáu.

Crecedera poblacional de les principales ciudaes de Coahuila 1950-2000.

El númberu d'habitantes amontóse casi siete veces mientres el sieglu XIX, pasando de 48,922 habitantes a mediaos de sieglu, a 296.938 nel añu 1900. Escontra 1930, 52% de los coahuilenses vivíen en llocalidaes mayores de 2.500 habitantes, distribución que se caltuvo hasta 1960.

El ritmu de crecedera de los distintos polos urbanos nun foi uniforme: Torrexón foi la ciudá de crecedera acelerada na primer metá del sieglu XX, Monclova amosó la so crecedera ente los años cincuenta y setenta pa dempués amosar tases de crecedera inferiores a la media estatal mientres Torrexón amosó tases similares a la media; Saltillo, Acuña y Piedres Negres amosaron crecedera a partir de los ochenta hasta l'actualidá; nos noventa la capital convertir nel polu de mayor atracción, pasando a ser el conceyu con mayor númberu d'habitantes, posición que Torrexón ocupó por décades. Del 2000 a 2005 más de la metá de los conceyos amosaron tases negatives na crecedera de la población, sicasí Acuña (2.4 %), Piedres Negres (2.1 %), Nava (2.1%) y Saltillo (2.1 %) amosaron tases de crecedera altes, superando a Torrexón (1.7 %) y a Monclova (0.7 %).

Migración[editar | editar la fonte]

Nes últimes décades Coahuila foi un estáu nel qu'emigren más habitantes de los qu'ingresen con esceición del periodu 2000 al 2005, sicasí esto nun significa que la totalidá del estáu sía una rexón de refuga. La entidá presenta polos d'atracción nes rexones con mayor desenvolvimientu industrial, especialmente nes rellacionaes cola industria de tresformamientu y manufactures, como ye'l casu de la rexón Sureste y Norte, que los sos núcleos son Saltillo, Ramos Arizpe, Acuña y Piedres Negres. Coles mesmes revélase l'enclín d'espulsión de la población de les rexones rellacionaes con actividaes agropecuaries y extractivas como La Llaguna y la cuenca Carbonífera.

La población Coahuilense qu'emigró a otres entidaes del país ente los años 2000 y 2005 foi de 44.403 persones. Ente que la qu'inmigró foi de 50.115 persones. El porcentaxe d'inmigrantes (2,0%) menguó al respective de lo reparao nel añu 2000 al respective de 1995, que foi de 3,2% (72.981 persones). Del total d'inmigrantes (50.115), 90,9% provien d'otres entidaes del país y 9.1% ye orixinariu d'otros países.

Economía[editar | editar la fonte]

Vista d'una parte del centru de la ciudá de Saltillo, capital del estáu

L'estáu de Coahuila tien un productu internu brutu estatal de 234.823 millones de pesos, con una participación de 3,4% nel PIB nacional (2004). El so PIB per cápita afechu xube a 12 mil dólares (2006), colo que s'asitia nel cuartu llugar ente los estaos de Méxicu superáu por Distritu Federal, Nuevu Llión y Campeche. El so Índiz de Desenvolvimientu Humanu ye 0.8281 (2004), ocupando'l tercer llugar dempués del Distritu Federal y Nuevu Llión. Dientro del so territoriu atópense más del 95% de les reserves de carbón del país y el 30% de les reserves de gas. A pesar de cuntar con un estensu territoriu y poca población, Coahuila llogróse industrializar a partir de la segunda metá del sieglu XX. Anguaño alluga a grupos industriales de los más importantes a nivel nacional. L'estáu cunta con plantes granibles del Grupu Industrial Saltillo (GIS), Grupu Industrial Lala, Grupu Acereru del Norte (GAN), Grupu Industrial Monclova (GIMSA), Grupo Méxicu, Grupu Modelo Met-Mex Peñoles, Rassini, Trinity Industries, Alcoa, Embotelladoras Arca, ente otres. Cada unu de los sos polos urbanos tienen siquier una industria pilastra.

En Torrexón atópase Met-Mex Peñoles, dedicáu a la fundición y afinación de metales non ferrosos y ellaboración de químicos inorgánicos, ye'l mayor productor de plata afinada nel mundu y mayor productor de oru afináu en Méxicu. Nesta ciudá atopa'l Grupu Industrial Lala, que abastez el 40% de la lleche de Méxicu.

En Saltillo y Ramos Arizpe atópase un clúster automotriz, integráu por plantes de Chrysler y General Motors, y decenes d'empreses provisores. Tamién s'atopa nesta ciudá'l Grupu Industrial Saltillo, qu'inclúi empreses como Vitromex, Cinsa, Cifunsa, que son fabricantes d'artículos pa la construcción y de autopartes.

En Monclova atópase la planta siderúrxica AHMSA, mayor productor de aceru de Méxicu, con una producción añal de 4 millones de tonelaes d'aceru líquido.

En Parres de la Fuente atópase la bodega de vinos más antigua en tol Continente Americanu, y esta ye Casa Maderu[2], quien fora establecida'l 18 d'agostu de 1597, por decretu Real del Rei Felipe II d'España. Esta bodega, orgullosamente mexicana foi galardonada pola calidá de los sos vinos nos concursos internacionales más prestixosos del mundu vitivinícola, llogrando polos sos vinos a la fecha 285 medayes d'Oru, Plata y Bronce.

En Nava atópense les plantes termoeléctriques Carbón I y Carbón II, que en xunto producen cerca del 10% de la eletricidá de Méxicu.

En Piedres Negres, por ser ciudá fronteriza, instaláronse decenes d'empreses maquiladores dedicaes a la fabricación de autopartes y artículos electrónicos.

En La Rexón Carbonífera atópense compañíes mineres como MIMOSA (en Palaú), BAROSA y Fluorita de Méxicu (en Múzquiz). Nesta rexón estrayer casi la totalidá del carbón del país. destacando tamién les actividaes agrícoles y ganaderes. n'especial el cultivu de nuez y la cría de ganáu bovín.

Coahuila caracterizar polos importantes xacimientos minerales que s'atopen nel so territoriu, especialmente los de carbón, materia primo esencial tantu pa la industria siderúrxico como pa la industria eléctrico. La so estracción alcuéntrase principalmente nos conceyos de Múzquiz, Nava y San Juan de Sabines. Coahuila ye'l principal productor de carbón nel país y cuenta col 95% de los recursos nacionales de carbón coquizable.

Destaquen tamién los xacimientos de fluorita, barita y celestita de los conceyos d'Acuña y Múzquiz. La rentabilidá de la esplotación de carbón depende de dos factores interrelacionaos: les condiciones del mercáu y los métodos d'esplotación. Otres actividaes económiques n'estáu son la ganadería, el turismu cinexéticu, el cultivu d'uves, mazanes y nueces, la producción de refrescos, agua, cerveza y vinu, y l'estracción de barita y fluorita.

PIB estatal $234.823 millones de peso
Participación nel PIB 3,37%
PIB per cápita $12.000 USD

Tresporte[editar | editar la fonte]

Coahuila cuenta con 4 exes carreteres principales:

Coahuila cunta con cinco aeropuertos internacionales nes ciudaes de:

Reserves ecolóxiques[editar | editar la fonte]

L'estáu de Coahuila cunta con reserves ecolóxiques pa protexer a les sos especies en peligru d'estinción.

Conceyos[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Conceyos de Coahuila

Coahuilenses Presidentes de Méxicu[editar | editar la fonte]

Coahuila ocupa'l tercer llugar ente les Entidaes Federatives que fueron tierra natal de los Presidentes de la República, dempués del Distritu Federal (13 Presidentes) y Veracruz (8 Presidentes).

Dellos coahuilenses famosos[editar | editar la fonte]

Celebridaes del estáu[editar | editar la fonte]

Allugamientu xeográficu[editar | editar la fonte]

Compass rose pale.svg Bandera de Texas Texas Bandera de Texas Texas Bandera de Texas Texas Compass rose pale.svg
Bandera de Chihuahua Chihuahua Norte
Oeste   Rosa de los vientos.svg    Este
Sur

Nuevu Llión

| Suroeste = Bandera de Durango Durango | Sur = Bandera de Zacatecas Zacatecas | Sureste = Bandera de Nuevo León Nuevu Llión }}

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. http://coahuila.gob.mx/micrositios/index/ex-gobernadores
  2. Error de cita: Etiqueta <ref> non válida; nun se conseñó testu pa les referencies nomaes ITER
  3. [1] Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía (ed.): «Tasa de crecedera media añal de la población por entidá federativa, 1990 a 2010». Consultáu'l 5 de marzu de 2011.
  4. Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía. «Principales resultaos per llocalidá 2010 (ITER)».

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Coahuila de Zaragoza