Tehran

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Tehran/Teḥrán
تهران Tehrān
Capital de/d' Irán
Vistes de la ciudá
Vistes de la ciudá
Tehran/Teḥrán
Tehran/Teḥrán
Allugamientu de/d' Tehran/Teḥrán en Irán
Coordenaes: 35°42′00″N 51°25′00″E / 35.7°N 51.416666666667°E / 35.7; 51.416666666667
Entidá Capital
 • País Bandera de Irán Irán
 • Provincia Flag of Iran.svg Irán
Alcalde Mohammad Baqer Qalibaf
Superficie  
 • Total 716,9 km²
Altor  
 • Media 68 msnm
Población (Est. 2012)  
 • Total 8.429.807[1] hab.
 • Densidá 9.893 hab/km²
Fusu horariu UTC+3:30
Páxina oficial

Tehran [teˈɾan] (tamién Teḥrán[2]; en persa تهران, Tehrān) ye la capital d'Irán. Ta asitiada nel norte de país, nun llanu cao de los Montes Alborz (tamién nomaos Elbourz). Por mor de la so población (8.429.807 habitantes nel 2010) ya importancia, considérasela xunto con El Cairo, Estambul, Karachi, Baghdad, Casablanca y Jakarta como una de les ciudaes más importantes del mundu islámicu.

Ye'l centru políticu y económicu del estáu. Más de la metada de les industries del país tan allugaes nella, ente les que destaquen les industries testiles, el zucre, el cementu y la industria automovilística. Ye'l centru del comerciu d'alfombres. Tamién cunta con refineríes de petroleu.

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

Hai delles teoríes sobre l'orixe del nome de la ciudá.

El web oficial de la ciudá de Tehran afirma que Tehran vien de les pallabres perses Tah (fin) y Ran (llomba d'una montaña), ye dicir, Fin de llomba de la montaña. Cuidao que Tehran s'atopa nes cordales de los Montes Alborz, sedríen estos la esplicación más lóxica de l'orixe de nome de la ciudá iranina.

Una segunda teoría caltién que la pallabra Tehran vien de Tiran o Tirgan, «el llar de Tirr» (siendo Tir la deidá indoirania asemeyada a Mercuriu de la mitoloxía romana). L'antiguu asentamientu partu de Tiran yera vecín de la población de Mehran («el llar de Mehr» o «el llar de Mitra», quien fore una deidá indoirania del Sol). Dambos asentamientos yeren cenciellos barrios de la gran ciudá de Rai o Raghes. Mehran inda esiste y anguaño ye un barriu residencial dientro'l Gran Tehran, al igual que Rai, formen los barrios del sur de la ciudá.

La tercer teoría afirma que "Tehran" significa «llugar templáu», n'oposición a «llugar frescu», que correspondería a Shemiran, un barriu al norte de Tehran. Dellos testos contemporaneos afirmen que la pallabra "Tehran" significa en persa «falda de monte templáu».

Hestoria[editar | editar la fonte]

Orixe[editar | editar la fonte]

Tehran yera nel so orixe un pueblu asitiáu a siete quilómetros de la gran ciudá hestórica de Rai. Yera unu de los primeros pueblos que surdieron al norte d'esta ciudá, que los sos habitantes abellugárense en Shemiran, Qasran y nes enllanaes del Alborz cola fin de fuxir del calor del desérticu sur. Restos de poblaciones dementres el Neolíticu ya inclusive de periodos anteriores foron afayaos en Tehan y en Rai (como los xacimientos de Chesm-y Ali, asitiaos nel centru de Rai).

La hestoria de Tehran ye meyor conocida a partir del momentu en que'l so nome ye mentáu n'escritos hestóricos, como los de Yaqut, que fala de la ciudá en 1220. Los escritos de Qazviní, fechaos en 1275, dexen conocer meyor la ciudá nesta dómina. Dambos hestoriadores descríbenla como una ciudá comercial (qurā) ya inclusive una ciudá comercial importante (qariyaton kabiraton), estremada en dolce barrios (mahale). Qazviní añede que cada barriu ta dirixíu por un vieyu. Según elli, los vieyos enfrentárenese ente ellos y los habitantes duldaben a la de dir a otru barriu que nun fore'l suyu. Nesta dómina, la ciudá tenía una fisionomía particular que destaquen estos autores. Ello ye que l'habitante troglodita o semitroglodita yera corriente en Teherán, lo qu'ufiertaba asina a los habitantes un abellugu escontra la inseguridá reinante na ciudá. Esti tipu d'habitante atópase tamién nel norte de Irán cola fin de combatir los rigores ivernizos.

La economía de la ciudá nesta dómina basábase nel comerciu de frutes y berces cultivaes nos xardinos de la ciudá, alimentaos polos regatos provenientes del Elbourz y por sistemes de regadíu tradicionales (como'l qanat y el kariz).

Entamu de les funciones urbanes[editar | editar la fonte]

Tehran empecipa tomar más importancia tres la destrucción de Rei polos Mongoles en 1228. Tehran sofrió tamién la invasión mongola, pero'l cayente de Rei afaló a los sos habitantes a instalase en Tehran, qu'ufiertaba más comodidaes colos sos xardinos y los sos regatos. En 1340, Hamdollah Mostowfí describió Teherán como una «pequena ciudá importante», pero tan pocu poblada como antañu. Nel sieglu XIV, la provincia mongola na zona taba formada por cuatro departamentos, unu de los cualos yera Tehran. Rei formaba parte nesta dómina del distritu de Tehran, periodu en que la futura capital iranina entamaba a predominar sobre Rei.

Ruy González de Clavijo, embaxador castellanu, foi probablemente'l primer européu en visitar Tehran, llegando en xunetu de 1404, nel cursu d'un viaxe a Samarcanda (güei n'Uzbequistán y que nesa dómina yera la capital mongola). Describe Tehran como una gran ciudá fornida d'una residencia real («posada»). Rei ye descrita como una ciudá abandonada («agora deshabitada»).

Tresformamientu en capital[editar | editar la fonte]

El Sah Tahmasp I, segundu soberanu de la dinastía safávida, fixo construyir en 1553-1554 un bazar, según una muralla con 114 torretes (acordies col númberu d'azores del Corán). Les razones de la eleición de los Safávides en favor de Tehran tuvieren delles causes: el fechu de qu'un antepasáu de los Safávides, Sayyed Hamza, tuviera soterráu en Rai o que Tehran fora dende diba sieglos un abellugu pa los Chiítes tuvieren una cierta importancia; pero sobremanera foren les situaciones hestóriques les qu'emburriaron al safávida. Shah Tahmasp yá fuera obligáu a mover la so capital de Tabriz a Qazvin por culpa de les menacies del Imperiu otomanu. La ciudá de Tehran fortificada, asitiada a 150 km al este de Qazvin, ufiertaba entós un bon abellugu en casu de peligru. Xavier de Planhol sorraya que la muralla yera escesiva y desproporcionada en relación a les necesidaes d'una pequena ciudá: estendíase sobre 8 km de llargu, arrodiando una superficie de 4,5 km², ente que la población nun entepasaba les 20 000 persones na dómina. Les descripciones falen entós d'una gran ciudá, que tenía grandes xardinos llenos de múltiples variedaes de frutes.

Na dómina de los Safávides, Tehran foi un centru alministrativu rexonal, qu'acoyía una beğlerbeği y un gobernador de provincia. Sicasí, na actualidá la ciudá nun cunta con restos importantes d'esta dómina, como una gran mezquita o fábrica.

El Sah Abbas II moró tamién en delles ocasiones en Teherán y fíxose construyir una residencia llamada Chāhār bāgh. El Sah Suleymán fixo constuir una secretaría imperial (Divān Khāneh) nel centru de la ciudá (Chenārestān). Ye nesti llugar onde l'embaxador del sultán otomanu Ahmet III axuntar en 1721 col Sah Sultán Hosein, últimu rei de la dinastía safávida antes de la invasión afgana. A la fin del sieglu XVIII, Teherán nun yera más qu'una pequena ciudá provincial pero tomara yá importancia pa los soberanos iraninos.

En 1722, les tropes de Mir Mahmoud Hotaki invadieren Isfahán ya Irán entró nun periodu de problemes que sofrieron tanto Tehran como la so rexón.

So la dinastía de los Zand, Tehran sedría en centru militar, ente que les tribus de Zand y de Qayar enfrentaríense pa tomar el poder nel país. Ente 1755 y 1759, Karim Jan entamaba faer de Tehran la capital del país; fai construyir edificios dientro de les llendes del barriu real (el Palaciu de Golestán, por casu). El barriu real adquier entós toles característiques d'un arg o barriu real fortificáu. Sicasí, Karim Jan prefirió nomar Shiraz como capital del país.

Al decesu de Karim Jan en 1779, Tehran convirtióse oxetu de disputa ente Qafur Jan, fiel a los Zand, y Agha Mohammad Jan, de la dinastía Qayar. La ciudá cayó en manes d'un aliáu de los Qayar en 1785, y Agha Mohammed Jan Qayar, primer rei de la dinastía, entró na ciudá'l 12 de marzu de 1786 y fixo d'ella la capital del so reinu. Tehran debió'l so estatus de capital d'Irán na dómina qajar a esmoliciones xeoestratéxiques: los Rusos amenaciaben les fasteres norte del país y los Turkmenos aquélles del nordés. Tehran beneficiábase pos d'una situación privilexada na encruciada de la ruta Esti-Oeste que percuerre la enllanada del Elbourz coles víes que conducen a los oasis del Irán central y a les cuenques del Fars.

En 1797 Tehran siguía teniendo l'apariencia d'una ciudá nueva y cuntaba con pocos habitantes. Un viaxeru européu, G.Y. Olivier, falaba d'una ciudá de 15 000 habitantes, de los cualos 3 000 yeren soldaos, pero que s'estendía sobre 7,5 km² de los cualos namái la metá taben edificaos, pos el restu siguía ocupáu por xardinos y verxelos.

Fath Alí Sah Qayar (1797 - 1834) foi'l primer constructor de Tehran. Enguapeció'l Arg (barriu real) y fixo construyir el Palaciu de Golestán y el Tajt-y Marmar (palaciu de mármol) nel so senu. Construyó igualmente numberosos edificios importantes como la Mezquita del Sah (Masyed-y Shah) nel interior del bazar y el Palaciu de Negarestán y de Lalezar. La ciudá diba atrayendo cada vez más habitantes y la población doblaríase en 20 años. Sicasí, en 1834, a la fin del so reináu, munches construcciones siguíen ensin acabar.

Baxu Mohammad Shah Qayar (1835 - 1848) tuvieron llugar les primeres construcciones fora de les muries. Residencies principesques y reales fueron construyíes nel norte de Teherán. Amás, mezquites y imamzadeh foren construyíes intramuries. Los testimonios de los viaxeros estranxeros de la dómina describíen inda una ciudá ensin grandes atraiciones.

Nasereddín Shah (1848 - 1896) foi quien fixo pasar Tehran del estatus de ciudá provincial al de capital. En 1868, la ciudá acoyía 155 736 persones, concentraes nos barrios antiguos. En 1870 - 1871, valtiara les antigües muralles pa construyir nueves. La nueva muralla, de seyes metros d'altor, tomó entós una forma octogonal irregular de 19,2 km de circunferencia y entendía 12 puertes monumentales afataes con cerámiques. Nasseredin Sah fixo anovar dellos edificios y los qanat p'abastecer d'agua la capital. Llevó a cabu obres cada vez más importantes de tipu hausmanianas abriendo nel centru aveníes rectillinies. Construyóse entós la gran plaza de Tupjané, (güei del Imam Jomeini), que recibía'l so nome de los cañones ellí instalaos.

Tehran, na dómina de los Qayar, concentrábase alredor del bazar, que constituyía'l corazón de la ciudá. A dellos pasos atopábase la ciudadela real (Arg-y saltanatí) cola residencia del Sah y de la corte. Al bazar y la ciudadela añedíen trés barrios separtaos: Udlayán, estensu barriu acomodáu con gran población de xudíos y zoroastrianos al este del Arg; Chal Meydán («Plaza'l Fuexu»), zona degradada pol arramáu de desfechos al suroeste del bazar y Sangalach, barriu populosu al oeste del bazar. Según el primer censu efectuáu en 1885 Teherán cuntaba con 147.206 habitantes, al empiezu del sieglu XX, Teherán entendía yá 250.000, la mayoría residentes fora de les muralles.

Sieglu XX[editar | editar la fonte]

Monumentu Azadi

Dementres la Segunda Guerra Mundial, británicos y soviéticos ocuparen la ciudá, teniendo llugar nella la Conferencia de Tehran en 1943, con Franklin Delano Roosevelt, Winston Churchill, y Iósif Stalin.

Tres la cayida de la dinastía Pahlavi en 1979, la ciudá pasó por una complexa situación qu'acabó col secuestru de más de cincuenta ciudadanos norteamericanos que foren reteníos na embaxada d'esti país dende finales de 1979 hasta xineru de 1981.

En tiempu de la Guerra Irano-Iraquina de 1980-1988 foi atacada en diverses ocasiones por misiles Scud enemigos. Sicasí, depués de la guerra, los desastres causaos polos Scud fueron reparaos rápido. Otra consecuencia de la guerra foi la llegada masiva de refuxaos a la capital, lo qu'amontó la población.

Na actualidá, multiplicóse la construcción de complexos d'apartamentos baratos, luxosos condominios d'apartamentos y modernos rascacielos. Estos nuevos edificios foren construyíos desordenadamente, y sectores hestóricos y antiguos de la ciudá fueron valtaos p'abrir pasu a la urbanización moderna.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Perfil[editar | editar la fonte]

Escontra 1788, la ciudá cuntaba con 15.000 habitantes. Dende entós la población de la ciudá espoxigó aceleradamente. Para 1950, había 1,05 miyones d'habitantes, y para 1995 yeren yá 6,8 millones. Esta crecedera acelerada de la población débese principalmente al desenvolvimientu alministrativu de la ciudá, la industria y l'inmigración proveniente d'otros llugares del país.

Tehran ye'l centru alministrativu ya industrial d'Irán. Dende los años ochenta, casi la metá de la producción manufacturada d'Irán atópase en Tehran.

Anguaño, la ciudá tamién apresenta problemes de contaminación. El suministru d'agua nun se fai afechiscamente y muncha refugaya terminen nes fontes d'agua, lo cual incidió notoriamente na contaminación de la ciudá.

Situación[editar | editar la fonte]

Panorámica de Tehran.

Tehran ta asitiada nuna enllanada que baxa n'enclín escontra'l sur a los pies de los Montes Alborz. La ciudá tien una altitú de 1.100m al sur, 1.200m nel so centru y 1.700 m al norte. La ciudá y la so periferia cubren una superficie de 86.500 hectárees.

La fundación de la ciudá tuvo primeramente circunscrita a la llende ente dos zones carauterístiques de les enllanaes: la zona alta, compuesta de xaramucu permeable, y la zona baxa compuesta de depósitos aluviales más finos y más impermeables. La zona sobre la cual atópase Tehran representa la transición ente'l desiertu maneru (kavir) y la cordalera montascosa del Alborz.

La ciudá nun dispon d'importantes recursos acuíferos. Ta asitiada a igual distancia de dos importantes cuenques hidrográfiques que recueyen les agües que vienen de los montes asitiaos ríu enriba. Son les cuenques de Karaj, al oeste, y del Yachrud, a una trentena de kilómetros al este, qu'alimenta Varamin y los pueblos alrodiu. Ente les zones urbanes de Karaj y Varamin, namái hebo nel pasáu una ciudá importante, Rei, que s'atopaba na interseición de les rutes ente dambes cuenques.

Los barrios del norte de la ciudá, asitiaos n'altor sobre les fasteres del Alborz, tán menos contaminaos y más nidios pel branu. Son los barrios residenciales de la población de clase media-alta de la capital. La mayoría de les embaxaes estranxeres atópense ellí, según los palacios y el parque del antiguu shah. Escontra'l sur, en direición al desiertu, tán los barrios más populares ya industriales. Nel estremu sur de l'actual aglomeración atópase l'enclave de Rei. Rei foi enforma tiempu la capital rexonal y ye el llugar de nacencia de los califes abasís al-Hadi y Harún al-Rashid (escontra l'añu 766).

La ciudá atópase al pie de los montes, polo qu'un teleféricu enllaza la aglomeración norte al monte Tochal, a 3.966 m. Más al este y a 50 km del centru de Teherán atopa'l monte Damavand, que la so cresta tien inda dellos restos de ñeve pel branu y que remata a 5.671 m.

Riesgos naturales[editar | editar la fonte]

Hai una gran falla asitiada so la cordalera del Alborz, al pie de la cual asítiase Tehran, según tamién delles falles más pequenes asitiaes nes enllanaes del sur de la ciudá. Tehran ta espuesta pos a terremotos, que se desenvuelven según ciclos de cerca de 150 años.[3] Nun hebo dalu gran seísmu en Tehran dende hai más de 175 años, y los especialistes consideren qu'un terremotu importante podría tener llugar nun futuru próximu.[4] Según un estudiu realizáu en 1999-2000, tal sísmu podría causar ente 120,000 y 380,000 muertos.[5]

Xeografía alministrativa[editar | editar la fonte]

La metrópolis de Tehran, que la so superficie aumentó enforma a lo llargo de la segunda metá del sieglu XX, estiéndese agora sobre varios departamentos de la provincia de Tehran: el departamentu de Tehran contien la mayor parte de la ciudá, que s'estiende tamién nos departamentos de Eslamshahr, de Rei y de Shemiranat. El términu metrópolis o aglomeración que s'utiliza equí nun tien valor alministrativu. Ye utilizáu nun sentíu xeográficu pa referise a la ciudá de Teherán y a la so rexón urbana, que correspuende a la municipalidá de Tehran y a la provincia de Tehran.

El departamentu (o shahrestān) de Tehran parte col departamentu de Shemiranat al norte, de Damavand al esti, de Eslamshahr, Pakdasht y Rai al sur, y de Karaj y Shahriar al oeste.

El conceyu de Tehran (shahrdāri) ta estremáu en 22 distritos (mantaghe) municipales, que disponen cada unu del so propiu centru alministrativu. Tán numberaos pa ser identificaos. Per otru llau, Tehran estrémase en 112 barrios (nāhiye) ente los que destaquen:

Abbasabad, Afsariye, Amir Abá, Bagh Feiz, Baharestán, Daraké, Darband, Dardasht, Darabad, Darrús, Dibayí, Elahiyé, Evín, Farmanié, Gheytarié, Gholhak, Gisha, Gomrok, Hasanabad, Jordan, Lavizán, Naziabad, Niavarán, Park-y Shahr, Pasdarán, Punak, Rei, Sadeghiyé, Shahrará, Shahr-y zibá, Shahrak-y Gharb, Shemirán, Tachrish, Tehranpars, Vanak, Velenyak, Yaftabad, Yamarán, Yannatabad, Yavadiyé, Yomhurí, Zafaraniyé, etc. Estos barrios pertenecen a rexones alministratives que dependen de ciertos distritos.

Anque separtaos administrativamente, Rei, Shemirán y Karach suelen ser consideraos de cutiu como parte de la metrópolis de Teherán.

Clima[editar | editar la fonte]

La situación de Tehran, ente montes y una cuenca desértica, inflúi sobre'l clima de la ciudá. El clima de los montes ye más bien frescu y semihúmidu, ente que les zones meridionales de la ciudá, aínes en contautu direutu col desiertu del Dasht-y Kavir son templaes y seques. Los meses más templaos son los de branu (mediaos de xunetu hasta mediaos de setiembre), con temperatures medies ente 38 y 40 °C. Los meses más cutos son avientu y xineru, con una temperatura medio cercana a -9 °C.

Les precipitaciones son d'unos 200 mm. añales, concentraes nel iviernu. El branu ye bien secu.

El clima de Teherán ta influyíu principalmente por trés factores xeográficos:

El Dasht-y Kavir, asitiáu al sur de la ciudá, introduz vientos d'aire caliente y povisa na ciudá.
La cordalera montascosa de Alborz, asitiada al norte de la ciudá, detien les agües provenientes del Mar Caspiu.
Les ñubes de monzón del oeste y la presencia de la cordalera montascosa amenorguen en parte los efeutos del clima desérticu.

La diferencia de temperatura qu'esiste ente los montes y les enllanaes fai circular l'aire de los montes escontra los llanos mientres la nueche, y de los llanos escontra los montes mientres el día.

Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi Añu
Media de les temperatures mínimes (en °C)
Media de las temperatures máximes (en °C) 17,2 20,0 25,0 31,6 37,7 43,6 47,2 46,1 42,2 34,4 27,2 20,5 32,7
Temperatura mín. absoluta (en °C)
Temperatura máx. absoluta (en °C) 28,3 32,7 39,4 42,7 47,2 51,6 52,7 52,7 48,8 43,8 38,8 30,0 52,7
Precipitaciones (en mm) 15 8 15 5 0 0 0 0 0 0 0 0 38
Númberu de díes de lluvia 0,7 0,2 0,6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1,5
Númberu de díes de xelada 30,5 25,6 15,1 10,1 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 10,0 12,7 25,5 177,5
Fonte: Météo France y Climate zone

Demografía[editar | editar la fonte]

La ciudá de Tehran tien una población de cerca de 8 millones d'habitantes según l'últimu censu oficial de 1996.[6]

La ciudá tien un aire cosmopolita, les cases de Tehran acovecen diversos grupos étnicos y llingüísticos provenientes de tol país y representa la composición étnico-llingüística d'Irán (anque variando la relación de porcentaxe). Más del 60% de la población de Tehran nació fuera de la ciudá.

Les minoríes de la ciudá inclúin a los kurdos, mazandarani, gilaks, luros, baluchis, qashqai, turcos, árabes (del Khuzestán), armenios, bakhtiari, asirios, talysh, xudíos etc. Esisten tamién un númberu d'otres minoríes establecíes, que falen punyabí, domari y romanín. Un númberu de falantes d'árabe llevantín provenientes d'El Líbanu y de Siria tamién viven en Tehran.

La mayoría de los habitantes de Tehran son xiítes y la minoría ye sunita, zoroastrista, bahaísta, xudía y cristiana; incluyendo adherentes de la Ilesia Asiria d'Oriente, Ilesia Apostólica Armenia, Ilesia Católica, Ilesia Católica Caldea, Ilesia Protestante, Ilesia Iranina, Ilesia Evanxélica Armenia, Ilesia Yama'at-y Rabbaní, Ilesia de la Hermandá Armenia, Ilesia Ortodoxa Rusa, y Ilesies presbiterianes.

Esisten tamién pequenos grupos de sikhs, hinduistes, budistes, mandeanos, espiritualistes, ateos (unos 0,3% n'Irán ya inda más na capital del país), azalís, yazidis, yarsan, Septimanos, musulmanos seculares y siguidores del sufismu.

Economía[editar | editar la fonte]

Vista del Elahiyeh en Tehran

Alredor del 30% de la fuercia del seutor públicu d'Irán y el 45% de les mayores firmes industriales tán instalaes en Tehran y siquier la metá de esi trabayadores trabayen pal Gobiernu Iranín. La mayoría de trabayadores restantes son emplegaos en fábriques, propietarios de tiendes y tresportistes.

Munches empreses estranxeres operen en Tehran pola mor del gobiernu islámicu, anque tien casi nules relaciones con Occidente. Pero enantes de la Revolución Islámica munches compañíes americanes taben presentes nesta rexón. Na actualidá la mayoría d'industries modernes de la ciudá dedícase a la fabricación d'automóviles, lletrónica y equipamientos llétricos, armamentu, testiles, zucre, cementu y productos químicos. Ye tamién una zona importante na vienta d'alfombres y muebles. Hai una refinería de crudu cao de Rai, al sur de la ciudá.

La Bolsa de Tehran, que ye unu de los miembros de la Federación Internacional de Bolses de Valores (FIBV), foi una de les meyores tocantes a resultaos nos caberos años.[7]

Tresportes[editar | editar la fonte]

Tráficu de Tehran.

Tehran tien tres aeropuertos, l'Aeropuertu Internacional de Mehrabad, l'Aeropuertu Internacional Imán Khomeini, y l'Aeropuertu Ghal'eh Morghi.

La capital iranina depende enforma de los coches particulares, autobuses, motocicletes y taxis, siendo una de les ciudaes que más precisen de los automóviles nel mundu. En 2001, inauguróse un metru que se llevaba planiando dende los años 70 y que cunta con cinco llinies.

Educación ya investigación[editar | editar la fonte]

Tehran ye'l centru educacional más grande y más importante d'Irán. Anguaño hai cerca de cincuenta grandes universidaes en total nel Gran Tehran. Dende l'establecimientu de Darolfonún a mediaos del sieglu XIX, Tehran amasó un gran númberu d'instituciones d'educación cimera. Dalgunes d'estes instituciones xugaron papeles fundamentales nel desenvolvimientu d'eventos políticos iraninos. La Universidá de Tehran ye la universidá estatal más antigua y ye la más grande d'Irán. Samuel Jordan, so que'l so nome noma l'avenida Jordan en Tehran, foi tamién un de los pioneros fundadores del el Colexu Americanu de Tehran (American College of Tehran). Tehran ye tamién see de la academia militar más grande del país, lo mesmo que de dellos colexos relixosos y seminarios. La ciudá agospia la Biblioteca Nacional d'Irán.

Deportes[editar | editar la fonte]

Tehran foi la primer ciudá n'Oriente Mediu que foi see de los Xuegos Asiáticos (1974), según que llevaríase a cabu cola participación de 2.363 atletes y oficiales de 25 países.

Tehran ye tamién el llugar onde s'atopa l'estadiu nacional de fútbol d'Irán nel Complexu Azadi Sport con 100.000 espectadores d'aforu. L'Estadiu Azadi ye un de los más grandes d'Asia Occidental y un de les más grandes del mundu. Munchos de los meyores partíos de la Lliga Premier d'Irán celébrense equí. Nel añu 2005, la FIFA ordenó a Irán pesllar y reformar l'estadiu Azadi, por cuenta de un accidente fatal asocedíu por cuenta de la falta de procedimientos de seguridá afayadizos. Otros estadios de Tehran son el Shahid Dastgerdi, el Takhti, y el Shahid Shirudi, ente otros.

La estación d'esquí de Dizin atópase nel norte de Tehran, nos montes Elburz. El Tochal Ski Resort ye la quinta estación d'esquí más alta del mundu, con más de 3.730 metros na so cumal. El complexu finárase en 1976, poco enantes del derrocamientu del Shah.

Fútbol[editar | editar la fonte]

L'Estadiu Azadi ye'l tercer estadiu de fútbol del mundiu (en capacidá) y el segundu n'Asia Oriental.

Tehran abelluga los cuatro meyores equipos de la Lliga Premier d'Irán:

Club Deporte Fundáu en Lliga
Rah Ahan F.C. Fútbol 1937 Iran Pro League (IPL)
Esteghlal F.C.[8] Fútbol 1945 Iran Pro League (IPL)
Naft Tehran F.C. Fútbol 1950 Iran Pro League (IPL)
Persepolis F.C.[9] Fútbol 1963 Iran Pro League (IPL)

Tehran tamién ye la see de dellos clubes pequenos:

Club Deporte Lliga
Parseh Tehran F.C. Fútbol Azadegan League
Niroye Zamini F.C. Fútbol Azadegan League
Sanati Kaveh Tehran F.C. Fútbol Segunda División Iranina
Moghavemat Tehran F.C. Fútbol Segunda División Iranina
Oghab F.C. Fútbol Tercer División Iranina
Entezam Tehran F.C. Fútbol Tercer División Iranina
Naftoon Tehran F.C. Fútbol Tercer División Iranina

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. [1]
  2. Cartafueyos Normativos. Nomes de los países del mundu y de les sos capitales y xentilicios, Academia de la Llingua Asturiana, 2010; ISBN 987-84-8168-500-8
  3. Tehran, Iran. Disaster Management Profile, Pacific Disaster Center, Earthquakes and Megacities Initiative, xunetu de 2006. lleer on-linePlantía:Pdf
  4. A. Bazgard, B. Omidvar, A. Mansourian, Developing a Seismic Damage Evaluation Model for Tehran’s Buildings in a GIS Environment, marzu de 2006. lleer on-line
  5. CEST-JICA, The study on seismic microzoning of the Greater Tehran area in the IRI, setiembre de 2000 más información
  6. 2.10.Cities with a population of 100,000 and more
  7. BBC:http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3129995.stm
  8. Esteqlal F.C. Official Website. Estqlal F.C.
  9. Persepolis F.C. Official Website. Persepolis F.C.