Estremeñu

Esti artículu forma parte de la serie Llingües romániques

Grupos llingüísticos

Iberorrománicu

gallegu-portugués astur español aragonés catalán-valencianu mozárabe Galorrománicu Retorrománicu Italorrománicu Balcanorrománicu Sardorrománicu

L'estremeñu o ehtremeñu ye l'enxeme de variantes del asturllionés nel noroeste d'Estremadura.

Tamién recibe'l nome de castúo, ya qu'esti nome emplégase tamién pales fales castellanes de tránsu col llionés o d'influyencia llionesa.

Fálase nes comarques de Sierra de Gata, Les H.urdes, Guijo de Santa Bárbara, Valle del Alagón, Riberos del Tajo-Alagón, Riberos del Tajo-Almonte, poblaciones del Valle del Jerte y de las Villuercas-Guadalupe.

El so númberu de falantes ye perescasu, sicasí, nun se conocen cifres oficiales.

Trazos que concasen col Asturianu

• Mantenencia F- d’aniciu llatina por aspiración: h.ierru “fierro”, h.umu “fumu”, h.oscu "foscu", h.uerti “fuerte”, h.azel “facer”.

• Mantenencia del grupu /mb/: lambel “llamber”

• Cayía de les consonantes sonores veníes de les sordes llatines: mieu, tou, fuèu, lau “llau”, Estremaúra. No obstante, la cayía ye xeneralizada nel Estremeñu: ayúa, perioicu, moceá, perious "periodos", moaliais “modalidáes”, devíi “devide”, trauci “tradúz”.

• Usu del prefixu aumentativu per-: percayíu.
• Formes verbales del grupu -zc- en -z-: conozu, agraezu, paeza, creza.

• Formes del imperativu plural en -ái, -éi e -í: coméi, pasái y sentaivus.
• Formes condicionales: sedríe, h.adríe, abríe..
• Vocalismu caberu: -a /-i /-u monja “monxa”, mongi “monxe”, complu “compro” y –-as/-is/-us monjas “monxes”, mongis “monxes”, puebrus “pueblos”. Namás na fala d'El Rebollal fáese’l plural femenín -es y formas verbales –en: les coses, cantaben (elles), llorabes…

• Redución de los diptongos –oi: Vo “voy”, to “toy”, so “soy”

• Contraición de en + artículu: nel, ena, enus, enas/enes.

• Usu antepuestu del artículu posesivu: el mi libru, la tu casa, las nuestras vicinas

• Mantenencia de la vieya -e llatina: redi “rede”, h.oci “foz”, h.azi “fexe”, tosi “tuse”, sedi “sede”, peci “pexe”.

• Acabu xeneral nel diminutivu –inu: librinu “llibrín”, casina, gatinu “gatín”.

Trazos llariegos del Estremeñu

• Cambéu del l > r en grupos trabáos por consonante (cl, pl, bl, fl…): craru “claru” pruma “pluma” brandeal ”blandiar” puebru “pueblu” fruyil “fluyer” frol “flor” defendeol “defensor”.

• Al aviesu cambéu del r > l nel grupu pr- plau “prau” templanu “tempranu”.

• Acabu xeneral de -r cabera etimolóxica’n -l, mesmo que’n delles fales del andaluz oriental: puel “poder”, trael “trayer”, amol “amor”.

• Igüa de participios debles: h.azíu “fechu”, abríu “abiertu”.

Clasificación

Llingües indoeuropees > Itálicu > Llingües romániques > Grupu Galo-Ibéricu > Iberorrománicu > Grupo Ibero-Occidental > Astur