Catalán
De Uiquipedia
 |
||
| Esti artículu forma parte de la serie Llingües romániques |
||
| Grupos llingüísticos | ||
Galorrománicu |
El catalán ye una llingua románica falada por cuasi de nueve millones y mediu de persones nel mundu. Les llendes del so dominiu llingüísticu incluyen Cataluña, sacante'l Valle d'Arán, Comunidá Valenciana, au ye nomáu Valencianu; les Islles Baleares, Andorra, la estaya de poniente (n'Aragón), la ciudá d'Alguero (Cerdeña), en Rosellón (Cataluña del norte, departamentu de los "Pirineos orientales" en Francia y nún rancón de Murcia: el Carxe (Yecla).
Dende'l sieglu XV en Valencia, dáse-y el nome de valencià pa refugar la pallabra catalán, magar que según la llingüística son el mesmu idioma, formando parte de la variedá occidental cola fala de la provincia de Lleida.
El catalán foi torgáu en Cataluña nel campu oficial dende'l Decretu de Nueva Planta (1714) y nel País Valencianu (1707). En el Rosellón(Na Cataluña del Norte) yá s'aplicara una prohibición asemeyada en 1700. Siendo idioma minoritariu, caltúvose bien nel sieglu XX pese a les dictadures de Primo de Rivera (1923-1930) y Franco (1939-1975) y la llegada d'abondosa población foriata . Nos territorios catalano-falantes nun llegó la oficialidá hasta la entrada de los estremaos estatutos d'autonomía.
Ye la única llingua peninsular xunto col asturianu que palataliza la l inicial llatina, formando'l plural femenín con -es como'l asturianu central.
Ta peremparentada col occitanu llegando a recibir el nome de lemosín por dellos escritores antiguamente, sendo el lemosín la llingua de Limoges.
Na Edá media foi llingua escrita, destacando Tirant lo Blanch consideráu por Don Quixote'l meyor llibru del mundu.
El catalán foi la primer llingua del mundu n'algamar un dominiu de primer nivel propiu n'internet, los dominios de segundu (terceru, cuartu, etc) nivel con estensión .cat, faen referencia a páxines en catalán (entá en desarrollu).
Ten el catalán un conflito de normalizacion e nome del idioma con el valencianu, sendo ambas codialectus(oriental y occidental) de la mesma llingua con un gran tradicion literatia independente.
[editar] Ver tamién
[editar] Enllaces esternos
