Estremeñu

Esti artículu forma parte de la serie Llingües romániques

Grupos llingüísticos

Iberorrománicu

gallegu-portugués astur español aragonés catalán-valencianu mozárabe Galorrománicu Retorrománicu Italorrománicu Balcanorrománicu Sardorrománicu

L'estremeñu ye l'enxeme de variantes del asturllionés nel noroeste d'Estremadura.

Tamién recibe'l nome de castúo, ya qu'esti nome emplégase tamién pales fales castellanes de tránsu col llionés o d'influyencia llionesa.

Fálase nes comarques de Sierra de Gata, Les H.urdes, Guijo de Santa Bárbara, Valle del Alagón, Riberos del Tajo-Alagón, Riberos del Tajo-Almonte, poblaciones del Valle del Jerte y de las Villuercas-Guadalupe.

El so númberu de falantes ye perescasu, sicasí, nun se conocen cifres oficiales.

Trazos que concasen col Asturianu

• Mantenencia F- d’aniciu llatina por aspiración: h.ierru “fierro”, h.umu “fumu”, h.oscu "foscu", h.uerti “fuerte”, h.azel “facer”.

• Mantenencia del grupu /mb/: lambel “llamber”

• Cayía de les consonantes sonores veníes de les sordes llatines: mieu, tou, fuèu, lau “llau”, Estremaúra. No obstante, la cayía ye xeneralizada nel Estremeñu: ayúa, perioicu, moceá, perious "periodos", moaliais “modalidáes”, devíi “devide”, trauci “tradúz”.

• Usu del prefixu aumentativu per-: percayíu.
• Formes verbales del grupu -zc- en -z-: conozu, agraezu, paeza, creza.

• Formes del imperativu plural en -ái, -éi e -í: coméi, pasái y sentaivus.
• Formes condicionales: sedríe, h.adríe, abríe..
• Vocalismu caberu: -a /-i /-u monja “monxa”, mongi “monxe”, complu “compro” y –-as/-is/-us monjas “monxes”, mongis “monxes”, puebrus “pueblos”. Namás na fala d'El Rebollal fáese’l plural femenín -es y formas verbales –en: les coses, cantaben (elles), llorabes…

• Redución de los diptongos –oi: Vo “voy”, to “toy”, so “soy”

• Contraición de en + artículu: nel, ena, enus, enas/enes.

• Usu antepuestu del artículu posesivu: el mi libru, la tu casa, las nuestras vicinas

• Mantenencia de la vieya -e llatina: redi “rede”, h.oci “foz”, h.azi “fexe”, tosi “tuse”, sedi “sede”, peci “pexe”.

• Acabu xeneral nel diminutivu –inu: librinu “llibrín”, casina, gatinu “gatín”.

Trazos llariegos del Estremeñu

• Cambéu del l > r en grupos trabáos por consonante (cl, pl, bl, fl…): craru “claru” pruma “pluma” brandeal ”blandiar” puebru “pueblu” fruyil “fluyer” frol “flor” defendeol “defensor”.

• Al aviesu cambéu del r > l nel grupu pr- plau “prau” templanu “tempranu”.

• Acabu xeneral de -r cabera etimolóxica’n -l, mesmo que’n delles fales del andaluz oriental: puel “poder”, trael “trayer”, amol “amor”.

• Igüa de participios debles: h.azíu “fechu”, abríu “abiertu”.

Clasificación

Llingües indoeuropees > Itálicu > Llingües romániques > Grupu Galo-Ibéricu > Iberorrománicu > Grupo Ibero-Occidental > Astur