San Xuan (Puertu Ricu)

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
San Xuan (Puertu Ricu)
SanJuanPRC11.png
Flag of San Juan, Puerto Rico.svg Coat of arms san juan pr.svg
Alministración
PaísBandera de Estaos Xuníos d'América Estaos Xuníos d'América
Territorios ensin incorporarBandera de Puertu Ricu Puertu Ricu
Tipu entidá ciudá de los Estaos Xuníos
Alcalde Carmen Yulín Cruz Traducir
Códigu postal 00901–00975
Xeografía
Coordenaes 18°27′N 66°04′W / 18.45°N 66.07°W / 18.45; -66.07Coordenaes: 18°27′N 66°04′W / 18.45°N 66.07°W / 18.45; -66.07
San Xuan (Puertu Ricu) is located in Puertu Ricu
San Xuan (Puertu Ricu)
San Xuan (Puertu Ricu)
San Xuan (Puertu Ricu) (Puertu Ricu)
Superficie 120.193947 km²
Altitú 8 m
Demografía
Población 355 074 hab. (2015)
Porcentaxe 9.82% de Puertu Ricu
Densidá 2954,18 hab/km²
Más información
Fundación 1521
Llocalidaes hermanaes Madrid, Maracaibo, Cádiz, Méxicu D.F., Cartagena de Indias y Condáu de Honolulu
www.sanjuan.pr/
Cambiar los datos en Wikidata

San Xuan[1] (nome oficial: Conceyu Autónomu de San Xuan Bautista) ye la ciudá capital del Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu y unu de los 78 conceyos[2] de Puertu Ricu, un territoriu ensin incorporar de los Estaos Xuníos. Nel Censu de 2010 tenía una población de 442 447 habitantes y una densidá poblacional de 1983,45 persones por km².

[ensin referencies] Ye la segunda ciudá llatinoamericana con mayor ingresu per cápita (US$ 25,451 en 2012), solo detrás de Brasilia.[3] Ye la decimoséptima ciudá pol tamañu del so productu internu brutu en Llatinoamérica (d'unos US$ 34 460 millones), siendo una de les más curioses pa invertir na América hispanofalante.[3]Ye la ciudá más cosmopolita de too el Caribe, y la Ciudá más antigua de los Estaos Xuníos col cascu historico más grande.

Según The Economist, ta ente los venti meyores ciudaes pa faer negocios n'América Llatina.[4]

Ye catalogada como una ciudá global, según el estudiu GaWC,[5] que la clasifica como una ciudá Beta −.[5]

Historia[editar | editar la fonte]

En 1493, nel so segundu viaxe a América, Cristóbal Colón atopó la islla que na actualidá conocer col nome de Puertu Ricu y llamar San Xuan Bautista.

Ruines de la residencia de Juan Ponce de Llión en Caparra.

Rápido, San Xuan convertir nel puestu militar español más importante d'América. En 1508, Juan Ponce de Llión foi nomáu pol gobiernu español primer gobernador de la islla. Foi él quien fundó l'establecimientu orixinal, Caparra, al oeste de l'actual área metropolitana. La ciudá foi construyida nuna isleta escontra 1521. España, pa defender la islla de los intentos de conquista per parte d'ingleses y holandeses, construyó los fuertes militares de San Felipe del Morru y San Cristóbal. Dambes construcciones son güei llugares d'atracción turística. En 1595, el británicu Francis Drake foi ganáu na badea de San Xuan polos cañones del Morru, nel intre de la que sería la so última espedición contra América, finando pocu dempués en siendo ganáu de nuevu polos españoles en Panamá.

Col pasu de los sieglos, la fuerza militar de Puertu Ricu convertir nuna fuerza económico que dio como resultáu la única islla del Caribe onde la industria y el comerciu devasaron a la producción agrícola.

En 1898, Puertu Ricu pasó a ser botín de guerra de los Estaos Xuníos mientres la Guerra hispanu-estauxunidense. De magar, Puertu Ricu tuvo sol control de los Estaos Xuníos. En 1917, la Ley Jones confirió a los puertorriqueños una ciudadanía americana incompleta[6] y la islla pasó a ser territoriu oficial de los Estaos Xuníos, con gobernadores estauxunidenses nomaos pol Presidente.

Puertu de San Xuan en 1923.

En 1947, celebráronse les primeres eleiciones nacionales y los puertorriqueños escoyeron al so primer gobernador y, en 1952, Puertu Ricu llogró'l so estatus d'Estáu Llibre Acomuñáu.

El Viejo San Xuan foi construyíu como un allugamientu militar de les fuerces militares españoles. La área cubre siete bloques cuadraos de cais estreches pavimentadas n'adoquinos y alliniaes con antigües cases coloniales colos sos balcones y patios. Les fortaleces y les muralles del Viejo San Xuan tán ente les meyor calteníes nel hemisferiu. La área ta apinada de cases, ilesies y places antigües que representen l'arquiteutura más apreciada del Caribe.

La Garita, una caxa de centinela nel Castillo San Felipe del Morru, vieno simbolizar a Puertu Ricu y El Viejo San Xuan. El nome de la ciudá de San Xuan sufrió a lo llargo del tiempu un cambéu interesáu. Cuando tuvo llugar la llegada de los españoles al país, el 19 de payares de 1493, l'almirante Cristóbal Colón bautizar San Xuan Bautista. Años dempués, el conquistador Juan Ponce de Llión, mientres la esploración de la mariña norte, afayó una amplia badea a la cual calificó de Puertu Ricu». Pasáu'l tiempu intercambiáronse los nomes: la islla pasó a llamase Puertu Ricu, y la badea, el puertu y la ciudá, San Xuan.

Área Metropolitana de San Xuan dende l'espaciu, xunetu de 1997.

El Conceyu de San Xuan ta alcontráu na rexón nordés de los llanos costaneros, al norte de Agües Bones y Caguas; al este de Guaynabo y Bayamón; y al oeste de Carolina y Trujillo Alto.

El Viejo San Xuan ocupa la vera occidental d'una isleta predresa na boca de la Badea de San Xuan. Mientres el sieglu XIX, los centros de población principal surdieron más allá de les muralles de la vieya ciudá y na islla principal, y xuniéronse colos yá esistentes grupos al sur y al este del Viejo San Xuan. Como resultancia, la ciudá agora ta compuesta por una variedá de vecinderos o barrios.

Al este del Viejo San Xuan allúgase la zona residencial y turística del El Condao, en tierres que solíen ser tenida por Pablo Ubarri Capetillo, un constructor de ferroviarios español y conde de San José de Santurce sol periodu colonial español. Les sableres como Ocean Park son populares con el nadadores, surfeadores y kitesurfers y tán presente a lo llargo de la mariña atlántica del distritu.

Cerca d'El Condao ta la zona de Santurce Centru y Miramar. Miramar ye principalmente una área residencial alcontrada al sur de la Llaguna del El Condao. Anexu a Miramar alcuéntrase'l vieyu barriu de Miraflores, d'antiguo un platanal desaguado y un vertideru onde se construyó'l primer aeropuertu de Puertu Ricu, l'Aeropuertu Fernando Luis Ribas Dominicci (Aeropuertu d'Islla Grande). Miramar recibe al Centru de Convenciones de Puertu Ricu según dalgunos de los muelles de los barcos del Puertu de San Xuan.

Santurce, originalmente llamáu «San Mateo de Cámbaros», foi'l destín pa los esclavos africanos lliberaos mientres los primeros díes de la ciudá. Dempués de que Pablo Ubarri pidiera permisu pa xunir Santurce con San Xuan vía tranvía en 1878, el conceyu foi partíu en trés partes y el so pueblu principal foi xuníu cola ciudá y renombráu Santurce (Santurtzi en llingua vasca). En Santurce alcuéntrase'l Muséu d'Arte de Puertu Ricu, el Muséu d'Arte Contemporaneo de Puertu Ricu'l Centru de Belles Artes Luis A. Ferre y la mayoría de los teatros de la ciudá.

Al sur de Santurce alcuéntrase Hato Rei, que foi suelu pa criar el ganáu del Gobiernu Real (d'ende'l so nome, «el hato del rei») alredor del sieglu XVI. Hato Rei anguaño ye'l centru financieru de la islla y del Caribe. A una seición d'esti distritu refiérse-y como la Milla d'Oru (en realidá 0,47 milles en llargor), por cuenta de la gran cantidá de bancos y compañíes nacionales ya internacionales alcontraes ellí.

En partir sur de la ciudá atopa l'área mayormente residencial de Río Piedres. Río Piedres solía ser un conceyu estreme, fundada a mediaos de la década de 1850, onde había plantíos de caña d'azucre y propiedaes de dalgunos de los habitantes más ricos de San Xuan (según al so personal de clase obrera). El gobernadores coloniales españoles teníen tamién ende les sos cases de branu, na tierra onde eventualmente dio pasu a la cortil principal de la Universidá de Puertu Ricu. En 1951, los conceyos de San Xuan y Río Piedres fueron xuníos pa delimitar el perímetru actual de San Xuan. Güei día, Río Piedres ye'l llar de la tradicional renombrada Plaza del Mercáu y el Xardín Botánicu de San Xuan y entiende l'área más grande del conceyu de San Xuan.

Paisaxe urbano[editar | editar la fonte]

Barrios de San Xuan

Barrios[editar | editar la fonte]

Anguaño, el Conceyu de San Xuan ta compuestu por dieciocho barrios (distritos), siendo'l barriu San Xuan Antiguu, conformáu pola isleta de San Xuan, el primeru en constituyise dientro d'esta municipalidá nel añu 1521. Aquel día el conceyu cuntaba con una superficie territorial d'aprosimao 2,6 km². Darréu, en 1863, amestóse'l primera suburbio capitalín conocíu como Santurce faciendo que'l territoriu de la ciudá capital aumentara en más d'un 600% a 16,2 km². Esti barriu formaba parte del entós esleíu conceyu de San Mateo de Cámbaros. Los otros barrios de San Mateo, entiéndase los de Cámbaros y Hato Rei, fueron partíos ente los conceyos de Carolina y Río Piedres respectivamente. Hato Rei ye'l distritu financieru de la ciudá de San Xuan.

La postrera gran espansión del conceyu de San Xuan asocede nel añu 1951 por aciu el Proyeutu Llexislativu 177, onde como productu del referendu impulsáu pol entós gobernador, Luis Muñoz Marín, amiéstase la Municipalidá de Río Piedres al Conceyu de San Xuan. D'esta forma, el territoriu de la capital aumentó cerca de 107,6 km² al so tamañu actual de 123,9 km², lo qu'equival a una crecedera de 765%.

La siguiente tabla amuesa información de los dieciocho barrios de San Xuan:[7]

Barriu Población
añu 2000
Superficie total
km²
Superficie tierra
km²
Densidá poblacional
hab/km² (añu 2000)
1 - Caimito 20.832 14,06 14,06 1.481,65
2 - Cupey 36.659 19,55 19,40 1.889,64
3 - El Cinco 7.149 3,57 3,55 2.013,80
4 - Gobernador Piñero 47.779 12,20 11,50 4.154,70
5 - Hato Rei Central 20.867 2,69 2,67 7.815,35
6 - Hato Rei Norte 16.461 11,19 9,14 1.800,98
7 - Hato Rei Sur 10.868 2,12 2,12 5.126,42
8 - Monacillo 12.425 2,98 2,98 4.169,46
9 - Monacillo Urbanu 29.309 8,68 8,68 3.376,61
10 - Oriente 34.799 5,65 4,50 7.733,11
11 - Pueblu 9.391 1,86 1,86 5.048,92
12 - Quebrada Arenas 2.753 6,32 6,32 435,60
13 - Sabana Llana Norte 32.361 6,97 6,19 5.227,95
14 - Sabana Llana Sur 43.839 10,80 10,80 4.059,17
15 - San Xuan Antiguu 7.963 6,81 2,64 3.016,29
16 - Santurce 94.067 22,53 13,57 6.931,98
17 - Tortugo 4.351 2,23 2,23 1.951,12
18 - Universidá 2.501 1,61 1,61 1.553,42

Viejo San Xuan[editar | editar la fonte]

Fachades del Viejo San Xuan
Artículu principal: Viejo San Xuan

El Viejo San Xuan ye'l nome con que se conoz al distritu históricu de San Xuan. Ta alcontráu na Isleta de San Xuan, que ta conectada a la islla principal de Puertu Ricu por pontes. La ciudá caracterizar poles sos cais d'empedries y edificios coloríos que se remonten a los sieglos XVI y XVII, cuando la islla yera una colonia española. La pequeña islla, qu'entiende una área de 47 milles cuadraes (120 km²), tamién alluga'l barriu de clase obrera de Puerta de Tierra y la mayoría de los edificios centrales del gobiernu de Puertu Ricu, incluyendo'l Capitoliu del Estáu Llibre Acomuñáu. La principal parte central de la ciudá caracterizar por cais estreches feches d'adoquinos azules y pintorescos edificios coloniales, dalgunes de les cualos daten del sieglu XVI y XVII. Seiciones de l'antigua ciudá tán arrodiaos por enormes muralles y delles estructures defensives y fortaleces notables. Estos inclúin el Fuerte San Felipe del Morru del sieglu XVI y el Fuerte San Cristóbal del sieglu XVII, dambes parte del Sitiu Históricu Nacional de San Xuan, y del sieglu XVI el Palaciu de Santo Catalina, tamién conocíu como La Fortaleza, que sirve de casona del gobernador.[8] Estes fortificaciones, según la muralla defensiva del Viejo San Xuan, fueron nomaes Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1983.[9]

Clima[editar | editar la fonte]

San Xuan esfruta d'una temperatura promediu añal de 26 °C (79 °F); anque temperatures de 32 °C (90 °F) o más nun son rares mientres el branu, especialmente si los vientos vienen del sur. La temperatura puede baxar hasta los 18 °C (64 °F) mientres l'iviernu, anque la temperatura promediu d'iviernu ye 19 °C (66 °F). Dende 1950, la temperatura más baxo rexistrada foi de 7 °C (45 °F) en 1995.[10] L'agua distribúyese abondo bien mientres tol añu, pero los meses de xineru, febreru y marzu suelen ser los más secos.

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de San Xuan de Puertu Ricu WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi añal
[ensin referencies]

Demografía[editar | editar la fonte]

Según el censu de 2010, 395.326 persones moraben en San Xuan. La densidá de población yera de 1.983,45 hab./km². De los 395.326 habitantes, San Xuan taba compuestu por un 72.7% de blancos, 11.9% d'afroamericanos, 0.5% d'amerindios, 0.5% d'asiáticos, 9% de dalguna otra raza y el 5.3% pertenecía a dos o más races. Del total de la población el 98.19% yeren hispanos o llatinos de cualquier raza.

San Xuan constitúi la ciudá más poblada y con mayor densidá poblacional de la Área Metropolitana y de too Puertu Ricu. La población, sicasí, esperimentó un decrecimiento nes últimes décades productu de la migración escontra los conceyos axacentes. La siguiente tabla comparativa amuesa la evolución poblacional del conceyu d'alcuerdu a datos ufiertaos pola Oficina del Censu d'EE.XX.:

Añu Población del Conceyu
de San Xuan
Área de tierra
km²
Densidá poblacional
hab/km²
1899* 32.048 16,21 1.977,05
1910* 48.716 16,21 3.005,31
1920* 69.733 16,21 4.301,85
1930* 114.715 16,21 7.076,80
1940* 169.247 16,21 10.440,90
1950* 224.767 16,21 13.865,95
1960 451.658 123,85 3.646,81
1970 463.242 123,85 3.740,35
1980 434.849 123,85 3.511,09
1990 437.745 123,85 3.534,48
2000 434,374 123.85 3,507.26
2010 395,326 1.983,45

Dende 1899 hasta 1950 el conceyu de San Xuan escluyía lo qu'hasta entós conformaba'l Conceyu de Río Piedres. Por tal razón, mientres esti periodu los datos de población, área terrestre y densidá poblacional tan solo faen referencia a los barrios de San Xuan Antiguu y Santurce.

L'antiguu Conceyu de Río Piedres, incorporáu a San Xuan en 1951, constituyía la tercer ciudá más poblada de Puertu Ricu al momentu de l'anexón. El so estratéxicu allugamientu al sur de la capital, sirviólu como puntu d'alcuentru de toles víes de tresporte principal na Islla y como antoxana xeográfica a San Xuan. Ésti foi tan solo unu de los factores qu'impulsaron el so dramáticu desenvolvimientu urbanísticu mientres el sieglu XX, reflexáu nel más amplia medría poblacional reparáu en rexón dalguna en tou Puertu Ricu mientres esti periodu. La población d'esta antigua municipalidá previa a l'anexón y d'alcuerdu al postreru s'evidencia na siguiente tabla comparativa.

Añu Población del Conceyu
Río Piedres
Área de tierra
km²
Densidá poblacional
hab/km²
1899 13.760 107,64 127,83
1910 18.880 107,64 175,40
1920 24.745 107,64 229,89
1930 40.853 107,64 379,53
1940 68.290 107,64 634,43
1950 143.989 107,64 1.337,69
2000 332.344 107,64 3.087,55

Economía[editar | editar la fonte]

Edificios de la Milla d'Oru de San Xuan.

San Xuan tuvo una importante crecedera económica dempués de la Segunda Guerra Mundial, periodu nel que la ciudá esperimentó una revolución industrial. La economía básase principalmente n'empreses dedicaes a la fabricación de dellos productos, ente ellos: les sustances químiques (cloru y productos de llimpieza del llar), melecines, ron y otres bébores alcohóliques, fertilizantes, ferramientes eléctriques, aparatos electrónicos, plásticos, testiles y productos alimenticios. El turismu ye tamién una industria clave que se beneficia de la proximidá de San Xuan al aeropuertu principal de Puertu Ricu, el Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín. El principal centru turísticu de la ciudá atopar nel distritu d'El Condao onde hai numberosos hoteles de luxu.[11]

La ciudá cercada ye llar de cafés, galeríes d'arte, museos, llares maraviosamente restauraos y tiendes úniques.

La parte nueva de la ciudá ye see de bancos prestixosos como'l Banco Popular de Puertu Ricu, Oriental Bank, BBVA, Banco Santander, Scotiabank y otros.

Amás Plaza Les Américas, el centru comercial más grande del Caribe, tópase equí.

Arte y cultura[editar | editar la fonte]

Estos son dalgunos de los eventos culturales que podemos atópase en San Xuan:

  • Festival Folclóricu Internacional - xineru
  • Festival de Teatru Musical - xineru
  • Festival de la Cai San Sebastián - xineru
  • Festival Casals - febreru
  • Festival de Teatru Puertorriqueñu - marzo
  • Fiesta Música Puertorriqueña - mayu
  • Concursu Nacional de Trovador - mayo
  • Fiestes Patronales de San Xuan Bautista - xunu
  • Festival de Branu - xunu
  • Fiestes de la Badea - xunetu
  • Festival de Cerámica - setiembre
  • Festival Cultural del Neñu - setiembre
  • Concursu Nacional del Cuatro - avientu

Educación[editar | editar la fonte]

Universidaes[editar | editar la fonte]

San Xuan acueye a munches instituciones d'educación cimera de Puertu Ricu, como les cortiles de Río Piedres y de Ciencies Médiques de la Universidá de Puertu Ricu. Otres instituciones instalaes en San Xuan son la Universidá del Sagráu Corazón, la Universidá Politécnica de Puertu Ricu, la Universidá Metropolitana, el campus metropolitanu de la Universidá Interamericana de Puertu Ricu, la Carlos Albizu University, el Seminariu Evanxélicu de Puertu Ricu y el Centru d'Estudios Avanzaos de Puertu Ricu y el Caribe. Hai numberosos centros más pequeños na ciudá, como'l ICPR Junior College, l'Institutu de Banca y Comerciu y el International Junior College de Santurce.[12] Tamién esisten delles escueles técniques, incluyendo'l Technological College of San Xuan, el Licéu d'Artes y Ciencies, el Ramírez College of Business and Technology, y el Puertu Ricu Technical Junior College. Nel ámbitu de les enseñances artístiques cabo mentar el Conservatoriu de Música de Puertu Ricu y la Escuela d'Artes Plástiques de Puertu Ricu.[12]

Turismu[editar | editar la fonte]

Fortaleza y sitio hestóricu nacional de San Xuan de Puertu Ricu
Patrimoniu de la HumanidáUNESCO
Old San Juan aerial view.jpg
Les muralles defensives del Viejo San Xuan, xuntu con otres fortificaciones, fueron declaraes Patrimoniu de la Humanidá
Llugar Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Bandera de Puertu Ricu Puertu Ricu
Criterios Cultural: vi
Referencia 266
Inscripción 1983 (7 ° Sesión)
Área Europa y América del Norte
Cambiar los datos en Wikidata

Les meyores teunolóxiques posteriores a la Segunda Guerra Mundial nel desenvolvimientu d'aviones, xuntu col clima de la islla y la so redolada natural, llevaron a San Xuan a ser nel centru turísticu de la islla promocionando indirectamente que'l restu del Caribe sía conocíu en tol mundu mientres los últimos sesenta años.[13] Na actualidá San Xuan cunta con numberosos hoteles, museos, edificios históricos, restoranes, sableres y centros comerciales habiendo numberosos llugares d'interés turísticu tantu dientro como fuera del Viejo San Xuan.

Los llugares d'interés turísticu nel Viejo San Xuan:

Juan * Museo Pablo Casals

  • Muséu d'Arte d'Hestoria de San

Juan * Casa Blanca (casa del primer gobernador español de Puertu Ricu, Juan Ponce de Llión, cuando la islla yera posesión española)

  • Tótem Telúricu
  • Cuartel de Ballajá
  • Colexu de Párvulos (primer escuela católica pa educación primaria en Puertu Ricu; inda opera)
  • Campusantu Santa María Madalena de Pazzis
  • Plaza de la Uves, Paséu de los Namoraos, cerca del Capitoliu de San Xuan

Fora del Viejo San Xuan:

Tresporte[editar | editar la fonte]

Con 4300 vehículos per milla pavimentada, San Xuan ye con muncho la ciudá con mayor densidá de vehículos del mundu.[14] La ciudá ye sirvida por cinco autopistes y numberoses aveníes arteriales y bulevares, pero sigue sufriendo importantes problemes por conxestión de tráficu.[15]

Autobús[editar | editar la fonte]

La Autoridá Metropolitana d'Autobuses (AMA) ufierta tresporte diariu a los residentes de San Xuan, Guaynabo, Bayamón, Toa Baxa, Trujillo Alto, Cataño y Carolina al traviés de 30 rutes fixes. La so flota componer de 277 autobuses regulares y 35 afechos pa persones con discapacidá. Envalórase qu'estos autobuses son emplegaos por unos 112 000 pasaxeros de llunes a vienres.[16] Tamién hai un serviciu de ferry diariu, conocíu como la llancha de Cataño, qu'opera ente'l Viejo San Xuan y la ciudá de Cataño.[17]

Metro[editar | editar la fonte]

Un tren urbanu na estación de Bayamón.

Nun intentu por menguar la dependencia de vehículos y la conxestión vial, la ciudá construyó un sistema de metro llamáu «Tren Urbanu». La llinia de metro tien 17,2 km y conéctase con 16 estaciones.[18] El proyeutu inaugurar a finales de 2004, costó 2,25 mil millones de dólares, más de mil millones nel presupuestu de cuatro años más tarde. El Tren Urbanu recibió menos pasaxeros que los previstos originalmente y nun s'amenorgó de manera significativa'l tráficu d'automóviles de la ciudá, a pesar d'una medría de pasaxeros del 7,5% en 2006 al respective de 2005. Hai un proyeutu pa la construcción d'un sistema de tren llixeru interurbanu» que conecte les ciudaes de San Xuan y Caguas.[19]

L'aumentu de la inversión en tresporte públicu nun camudó'l fechu de que San Xuan ye una ciudá dependiente del automóvil y la so rápida crecedera provocó una gran espansión urbana. A mediaos de 2010, el Gobiernu aprobó los planes pa un nuevu diseñu de la ciudá de Puertu Ricu, con un nuevu sistema de tresporte colectivu, nueves carreteres ya interseiciones, y más puntos d'accesu a la sablera. Nun va ser dexáu l'accesu n'automóvil a Viejo San Xuan, la parte más antigua de la ciudá. Los planes de reurbanización tamién esperen que la ciudá sía más curiosa p'atraer a nuevos residentes,[20] una y bones San Xuan foi sufriendo un amenorgamientu de la so población nos postreros 60 años.[21]

Marítimu[editar | editar la fonte]

Vista de la terminal de carga del puertu de San Xuan.
San Xuan ye segundu puertu nel mundu con más actividá de cruceros, solo por detrás de Miami.

El puertu de San Xuan ye'l cuartu puertu más activu de los asitiaos nel occidente del hemisferiu, clasificáu ente los 17 mayores del mundu en términos de movimientu de contenedores. Tamién ye'l puertu que fai de base pa un mayor númberu de cruceros del mundu con más d'una docena de buques. Ye'l segundu puertu con más actividá de cruceros, solo por detrás de Miami.[ensin referencies]

Aereu[editar | editar la fonte]

El área metropolitana ye sirvida por dos aeropuertos. El aeropuertu internacional Luis Muñoz Marín, principal aeropuertu comercial de San Xuan, allugáu a 12,7 km del cascu antiguu de la ciudá nel vecín conceyu de Carolina. L'aeropuertu tien capacidá pa más de 30 compañíes aérees nacionales ya internacionales y ye l'aeropuertu con más tráficu del Caribe. Ye llamáu de cutiu «La puerta d'entrada al Caribe», yá que sirve como conexón principal a la islla y el restu del Caribe pa los Estaos Xuníos y viceversa. Diariamente remana más de 500 operaciones (despegues y aterrizaxes), con vuelos internacionales escontra Europa, Norteamérica, Suramérica, Centroamérica y tola rexón del Caribe.

El segundu de los aeropuertos ye'l Aeropuertu Fernando Luis Ribas Dominicci, que s'atopa asitiáu frente al regueru de San Antonio o Caño San Antonio del Viejo San Xuan, nel distritu d'Islla Grande.[22] Ye utilizáu principalmente por aeronaves d'aviación xeneral, vuelos chárter, y dellos vuelos comerciales nacionales. Yera l'aeropuertu principal antes de l'apertura del nuevu. Na actualidá tamién s'usa llargamente pola Escuela de Vuelo Islla Grande y el Centru de vuelu del Caribe, la única escuela d'aviación na islla.

Deporte[editar | editar la fonte]

Vista del Coliseo José Miguel Agrelot, el mayor pabellón cubiertu de la islla.

En San Xuan al igual que nel restu de Puertu Ricu los deportes mayoritarios son el baloncestu y el béisbol, siendo'l fútbol o soccer un deporte con muncho menos siguimientu per parte de los puertorriqueños. Los equipos con base na ciudá tuvieron un ésitu notable nes diverses competiciones. Destaquen en baloncestu los Cangrejeros de Santurce que ganaron el campeonatu de Baloncestu Cimero Nacional nes temporaes 1998, 1999, 2000, 2001 y 2003. En béisbol destaca tamién la seición de los Cangrejeros xuntu col equipu de los Senadores de San Xuan que xuntos ganaron el campeonatu de la Lliga de Béisbol Profesional Roberto Clemente un total de diecisiete veces. Los Cangrejeros ocupen el tercer llugar ente los equipos con más campeonatos de la Serie del Caribe, teniendo nes sos vitrines les ediciones del tornéu de 1951, 1953, 1955, 1993 y 2000.

Per otru llau la ciudá foi see de numberosos eventos dientro de la comunidá deportiva, como los X Xuegos Centroamericanos y del Caribe, el Campeonatu Mundial de Baloncestu de 1974, los Xuegos Panamericanos de 1979 o dos rondes del Clásicu Mundial de Béisbol 2006.[23][24][25][26] Tamién acoyó la Serie del Caribe en nueve causes. y el Campeonatu FIBA Américas en cinco.[27]

Los Montreal Expos de les Grandes Lligues de Béisbol xugaron 22 partíos como locales nel Estadiu Hiram Bithorn ente 2003 y 2004, embaraxando la posibilidá d'establecer una franquicia na ciudá, anque darréu treslladaríense a Washington D. C. pa convertise nos actuales Washington Nationals.[28]

El San Xuan Natatorium apocayá construyíu con un costu 28 millones de dólares ta empezando a espertar l'interés pola natación na islla; amás sirve como centru d'entrenamientu ivernizu de los meyores centos educativos y universidaes de los Estaos Xuníos continentales, incluyendo la Academia Militar de los Estaos Xuníos en West Point y la Academia Naval de los Estaos Xuníos en Annapolis.

En xunetu de 2007, l'Academia de Golf de San Xuan y el so campu de práutiques de golf construyeron na zona de Puertu Nuev u'l primera y únicu campu de golf de 9 fuexos de la ciudá.

Equipos profesionales[editar | editar la fonte]

Club Deporte !Lliga !Estadiu
Cangrejeros de Santurce Béisbol Puertu Ricu Baseball League Estadiu Hiram Bithorn
Cangrejeros de Santurce Baloncestu Baloncestu Cimero Nacional Coliseo Roberto Clemente.[29]
Atléticos de San Xuan Fútbol Puertu Ricu Soccer League Estadiu Hiram Bithorn.[30]
Academia Quintana Fútbol Puertu Ricu Soccer League Estadiu Hiram Bithorn.[31]
San Xuan United Fútbol Puertu Ricu Soccer League Second Division Estadiu Sixto Escobar.[32]


Predecesor:
Bandera de Méxicu Ciudá de Méxicu
Flag of PASO.svg
Ciudá Panamericana

1979
Socesor:
Bandera de Venezuela Caraques

Hermanamientos[editar | editar la fonte]

Compass rose pale.svg Bandera de Les Bermudes Les Bermudes Bandera de Les Bermudes Les Bermudes Compass rose pale.svg
Bandera de Puertu Ricu Puertu Ricu Norte
Oeste   Rosa de los vientos.svg    Este
Sur
Bandera de Puertu Ricu Puertu Ricu Bandera de Puertu Ricu Puertu Ricu Bandera de Puertu Ricu Puertu Ricu

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes y referencies[editar | editar la fonte]

  1. Academia de la Llingua Asturiana (2010). Cartafueyos Normativos. Nomes de los países del mundu y de les sos capitales y xentilicios. ISBN 987-84-8168-500-8.
  2. CIA World Factbook: Puertu Ricu. Administrative divisions
  3. 3,0 3,1 Centro de Pensamientu n'Estratexes Competitives CEPEC ya Intelixencia de Negocios IdN (mayu de 2012). «Ranking de ciudaes llatinoamericanes pa l'atracción d'inversiones». Consultáu'l 22 de xineru de 2013.
  4. «Ranking 2011: Especial ciudaes 2011». AméricaEconomía. 2011. http://rankings.americaeconomia.com/2011/ciudaes/ranking.php. Consultáu 'l 21 de mayu de 2012. 
  5. 5,0 5,1 The World According to GaWC 2010. Consultáu'l 15 d'abril de 2012.
  6. de Jong, Lammert (2005). Estendéi Statehood in the Caribbean: paradoxes of quasi colonialism, local autonomy, and estendéi statehood in the USA, French, Dutch, and British Caribbean (en inglés). Ámsterdam: Rozenberg, 40. ISBN 90-5170-686-3.
  7. O.S. Census Bureau. «San Xuan y los sos barrios» (inglés). Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015.
  8. «Los Castiellos del Viejo San Xuan». Serviciu de Parques Nacionales. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  9. «La Fortaleza and San Xuan National Historic Site in Puertu Ricu». UNESCO.
  10. Error de cita: Etiqueta <ref> non válida; nun se conseñó testu pa les referencies nomaes Weather Channel
  11. Microsoft Corporation, ed., Encarta 
  12. 12,0 12,1 «Puertu Ricu Colleges and Universities». Infoplease. Archiváu dende l'orixinal, el 3 de payares de 2011. Consultáu'l 25 de xunu de 2007.
  13. Roger A. LaBrucherie, «Imagen Press» (en español), Puerto Ricu, Borinquen Querida, ISBN 0-939302-26-8 
  14. «Highest autu density in the world». Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 4 de mayu de 2013.
  15. «About Puertu Ricu...San Xuan». Dollarman.com. Consultáu'l 11 de mayu de 2007.
  16. «AMA:Descripción». Departamentu de Tresporte. Archiváu dende l'orixinal, el 2 de mayu de 2007. Consultáu'l 25 de mayu de 2006.
  17. «Government's page on Llancha de Cataño's economical impact». Gobiernu de Puertu Ricu. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 8 de mayu de 2007.
  18. «Alternativa de Tresporte Integráu». Departamentu de Transportación Pública. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 8 de mayu de 2007.
  19. «De Caguas a San Xuan en 15 minutos». Puertu Ricu Herald. Consultáu'l 8 de mayu de 2007.
  20. ciudá-habitable-entrevista-don.html/ www.culturacomun.com LA CIUDAD HABITABLE: Entrevista a Don Hermenegildo Ortiz - Consultáu'l 2016-010-12
  21. «Walkable City San Xuan». Issuu. Consultáu'l 10 d'agostu de 2010.
  22. «Sitio oficial de l'Autoridá de puertos de Puertu Ricu». Autoridá de Puertos de Puertu Ricu. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 8 de mayu de 2007.
  23. «Historia de los Xuegos Centro Americanos y del Caribe». Unión Pan Americano de Yudu. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  24. «VIII Xuegos Pan Americanu». LA84 Foundation. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  25. «Official site of the World Baseball Classic». World Baseball Classic. Archiváu dende l'orixinal, el 8 d'abril de 2007. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  26. «Campeonos añu per añu editorial=Fiba». Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  27. «Históricu d'estadístiques de les Series del Caribe de 2005». Llatinu Baseball. Archiváu dende l'orixinal, el 13 de febreru de 2007. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  28. Josh Dubow. «Expos odyssey takes them back to Puertu Ricu» (inglés). SingOnSanDiego.com. Consultáu'l 6 de mayu de 2007.
  29. «Coliséu de Puertu Ricu Official website». SMG. Consultáu'l 8 de mayu de 2007.
  30. «Afiliaos: Atléticu San Xuan Fútbol Club» (español). Federación Puertorriqueña de Fútbol. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 10 de febreru de 2010.
  31. «Afiliaos: Professional Team Academia Quintana FC» (español). Federación Puertorriqueña de Fútbol. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 9 de febreru de 2010.
  32. «Afiliaos: San Xuan United Soccer Club, Corp.» (español). Federación Puertorriqueña de Fútbol. Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 9 de febreru de 2010.
  33. Declaración de hermanamiento múltiple y solidariu de toles capitales d'Iberoamérica: 12 d'ochobre de 1982

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]