Eleutoráu del Palatináu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Pfalzgrafschaft am Rhein
Condáu Palatín del Rin

Vasallu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu

Bandera

1085-1803

Flagge Großherzogtum Baden (1891–1918).svg
Flag of Bavaria (lozengy).svg

Ficheru:Flag of The Eleutoral Palatinate (1604).svg

Bandera

Mapa de los distintos Oberämter del Palatinado Eleutoral en 1789
Capital Heidelberg;
Düsseldorf, dende 1690
Mannheim, dende 1720
Relixón Catolicismu;
Calvinismu (dende 1559);
Catolicismu otra vegada (dende 1685)
Gobiernu Principáu
Presidente
 • 1085–95 Heinrich II de Laach (primer Pfalzgraf)
 • 1156–95 Conrado de Hohenstaufen
 • 1353–90 Roberto I el Colloráu (primer Eleutor)
 • 1799–1803 Maximiliano José, Duque de Zweibrücken (postreru Pfalzgraf; morrió en 1825)
Historia
 • Afitáu 1085
 • Disolución 1803
 • Abolición del Sacru Imperiu Romanu 12 de xunetu de 1806
Ficheru:Eleutoral Rhenish Circle-2005-10-15-en.png
Círculu eleutoral del Rin (Kurrheinischer Reichskreis), circunscripción creada en 1512, que englobaba al Palatinado eleutoral y a otros nueve estaos.
Ficheru:Map of the Oberämter of the Eleutoral Palatinate (1789) - Numbered.svg
Subdivisiones polítiques (Stadtämer y Oberämber) del Palatinado eleutoral en 1789. Stadtämter: 1 Frankenthal, 2 Mannheim, 3 Heidelberg. Oberämter: 4 Alzey, 5 Bacharach, 6 Germersheim, 7 Kreuznach, 8 Neustadt, 9 Lautern, 10 Lauterecken, 11 Oppenheim, 12 Simmern, 13 Stromberg, 14 Veldenz, 15 Boxberg, 16 Bretten, 17 Heidelberg, 18 Ladenburg, 19 Lindenfels, 20 Mosbach, 21 Otzberg, 22 Umstadt.
Armes del Erztruchseß o Archidapifer ("mayordomu" o "senescal del arcu"), oficiu imperial que correspondía al Eleutor palatín.

El Condáu Palatín del Rin o Palatinado (n'alemán: Pfalz) ye la denominación histórica del territoriu del Conde Palatín (Pfalzgraf), un títulu que pertenecía a un príncipe secular del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (Reichfürst),[1] dende'l sieglu XIII venceyáu a la Casa de Wittelsbach, y al que se confirió la condición de príncipe eleutor (Kurfürst). L'Eleutoráu del Palatinado o Palatinado Eleutoral (Kurpfalz) ye la denominación del territoriu d'esi príncipe, que foi de fechu un Estáu independiente hasta 1803. La capital foi primeru Heidelberg y depués, a partir de 1720, Mannheim. Como entidá territorial yera un agregamientu de dominios espacialmente discontinuos.

El Palatinado ta estremáu en dos grandes zones marcadamente estremaes y en discontinuidá territorial: So Palatinado o Palatinado Inferior (Niederpfalz, tamién llamáu Palatinado Renano —Rheinpfalz—) y el Alto Palatinado o Palatinado Cimeru (Oberpfalz).

El Baxu Palatinado o Palatinado Renano (que nun tien de confundir se cola más estensa rexón de Renania, na que s'integra) inclúi dambes riberes del ríu Rin nel so cursu mediu, ente los sos tributarios Meno (Main) y Neckar. Los sos paisaxes naturales y el so clima relativamente nidiu, que-y dexa ser una rexón vinícola; comparaos colos de la rexón italiana de la Toscana, faen que se-y denomine turísticamente como "la Toscana alemana".[2]

L'Altu Palatinado ta al este de Baviera, fronterizu cola República Checa, y ye una rexón más montascosa y relativamente menos poblada.

Na organización territorial d'Alemaña actual, el Baxu Palatinado forma parte del estáu federáu (Bundesland) de Renania-Palatinado (Rheinland-Pfalz), que la so capital ye Maguncia (Mainz), ente que l'Altu Palatinado ye una de los siete rexones alministratives (Regierungsbezirk) en que ta estremáu'l "Estáu Llibre de Baviera" (Freistaat Bayern), otru de los länder o estaos federaos alemanes, con capital en Ratisbona (Regensburg).

El xentiliciu del Palatinado ye "palatín" (pfälzisch), denominación que tamién se da a la variedá dialeutal del idioma alemán d'esta rexón.[3]

Historia[editar | editar la fonte]

Nel sieglu X esistía un Condáu Palatín de Lotaringia, que nel sieglu XI pasó a formar parte de los territorios gobernaos polos ezónidas (Ezzonen),[4] que la so zona central incluyía Colonia y Bonn, llegando dende'l ríu Mosela hasta'l ríu Nahe, y per el sur hasta Alzey.[5] A la muerte del postreru Ezzónida (Hermann II de Lotaringia, 1085), les tierres sobre les que'l conde palatín exercía la so autoridá amenorgar a les más cercanes al Rin, colo que la so denominación pasó a identificase con esti ríu. El primera conde palatín del Rin foi Conrado I en 1156,[6] hermanu de Federico Barbarroja (Casa de Hohenstaufen).

El condáu pasó en 1159 a la Casa de Welf (Güelfos, y nel sieglu XIII a la Casa de Wittelsbach (que yeren tamién duques y condes palatinos de Baviera); en dambos casos por matrimoniu d'herederes femenines. La división del heriedu de Lluis II, duque de Baviera en 1294[7] conformó un territoriu compuestu peles tierres del antiguu palatinado del Rin xuntu al antiguu Nordgau[8] de Baviera (el territoriu al norte del Danubiu), con centru na ciudá de Amberg, colo qu'esti territoriu antes bávaru pasar a denominar Oberpfalz ("Alto Palatinado") pa estremalo del Niederpfalz ("So Palatinado" o Palatinado renano); anque estes denominaciones nun se fixeron comunes hasta'l sieglu XVI.

El Tratáu de Pavía de 1329[9] volvió afectar a la rexón, otorgándola a los fíos del emperador Lluis IV (tamién de la casa Wittelsbach: Rodolfo II "el ciegu"[10] y Roberto I "el colloráu"[11]), que compartieron títulu y territoriu hasta la muerte de Rodolfo en 1353, momentu a partir del cual Roberto exerció como únicu conde palatín. La Bulda d'Oru de 1356 determinó la so condición eleutoral. El conde pasó a denominase Eleutor del Palatinado o Eleutor Palatín (Kurfürst von der Pfalz n'alemán, Palatinus eleutor en llatín) y a ostentar l'hereditariu oficiu de corte imperial de "mayordomu de palaciu mayordomu" o "senescal del arcu" (Erztruchseß n'alemán y Archidapifer en llatín)[12] y la condición de vicariu imperial (Reichsverweser)[13] de Franconia, Suabia, el Rin y Alemaña meridional.

La práutica d'estremar territorios colos heriedos produció la esistencia de delles cañes Wittelsbach, con sedes en Simmern,[14] Kaiserslautern y Zweibrücken (So Palatinado), Neoburgu[15] y Sulzbach[16] (Alto Palatinado). El títulu d'Eleutor Palatín recayía en quien heredara Heidelberg.

Cola Reforma protestante, los eleutores palatinos (Lluis V, Federico II y Otón Enrique)[17] asitiar contra l'emperador Carlos V y el bandu católicu (Guerra d'Esmalcalda), sofitando'l luteranismu nos años 1530 y 1540 y el calvinismu nos años 1550. Cola estinción de la caña principal de la familia en 1559, l'Eleutoráu pasó a Federico III "el Piadosu"[18] (de la caña Palatinado-Simmern),[19] un calvinista radical que convirtió'l Palatinado n'unu de los principales centros calvinistes d'Europa, y sofitu esencial pa los hugonotes franceses (guerres de relixón de Francia) y los rebeldes de los Países Baxos (Guerra de los Ochenta Años).

La Campaña del Palatinado foi unu de los episodios principales de la Guerra de los Trenta Años (1620-1622). El conde Federico V aceptara'l títulu de Rei de Bohemia que-y ufiertaron los rebeldes bohemios. Tal sofitu costó-y la invasión y la so deposición de la so dignidá eleutoral, que-y foi asignada xuntu col territoriu del Altu Palatinado a los duques de Baviera, situación que se consolidó na Paz de Westfalia (1648). Anque'l fíu de Federico, Carlos Luis, foi restauráu como conde palatín, el so territoriu acutar al Baxu Palatinado, y la so condición eleutoral pasó a ser inferior en precedencia a la de los demás eleutores.

En 1685 escastóse la llinia Simmern, y el condáu palatín pasó a Felipe Guillermo de Neoburgu, duque de Jülich y Berg (de la caña Palatinado-Neoburgu).[20] El siguiente conde, Juan Guillermo (1690-1716),[21] treslladó la capital a Düsseldorf, tres los que volvió a Heidelberg (1718) y terminóse afitando en Mannheim (1720).

En 1742 el condáu foi heredáu por Carlos Teodoro[22] (de la caña Palatinado-Sulzbach),[23] qu'en 1777 tamién heredó'l ducáu y eleutoráu de Baviera. Dambos electoraos fueron unificaos, al considerase un solu votu. El siguiente conde palatín, Maximiliano José, duque de Zweibrücken, unificó tolos territorios gobernaos polos Wittelsbach en 1799, nel contestu de les guerres revolucionaries franceses, que supunxeren que los territorios al oeste del Rin fueren anexionados pola República francesa. Pela so parte, los asitiaos al este del Rin fueron anexionados pol Margrave de Baden en 1803. La disolución del Sacru Imperiu en 1806 (mientres les guerres napoleóniques) supunxo la definitiva desapaición de los títulos del condáu palatín y la dignidá eleutoral.

En 1763, por invitación de Catalina II de Rusia "la Grande", empezara un movimientu migratoriu de cierta importancia (caltener mientres unos cien años), protagonizáu por llabradores del Palatinado y otres rexones alemanes: los denominaos alemanes del Volga.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Julius Ficker: Vom Reichfürstenstande, Innsbruck, 1861. Fonte citada en de:Reichfürst. Vease n'inglés en:Princes of the Holy Roman Empire.
  2. [www.dw.de/flaxes/travel/spa/fs_gal05.swf La ruta del Vinu] en dw.de
  3. Rudolf Post: Pfälzisch. Einführung in eine Sprachlandschaft. 2., aktualisierte und erweiterte Auflage. Pfälzische Verlagsanstalt, Landau/Pfalz 1992, ISBN 3-87629-183-6. Fonte citada en de:Pfälzische Dialekte. Vease n'inglés en:Palatinate German o en francés fr:Palatin (langue).
  4. Klaus Gereon Beuckers: Die Ezzonen und ihre Stiftungen. Eine Untersuchung zur Stiftungstätigkeit im 11. Jahrhundert. In: Kunstgeschichte. Band 42, Lit , Münster / Hamburg 1993, ISBN 3-89473-953-3 (Zugleich Dissertation an der Universität Bonn 1993). Fonte citada en de:Ezzonen. Ver tamién en:Ezzonids.
  5. Armin Hohnle, Mittelalterliche Grundlagen; Pfalzgraftenamt, Territorialentwicklung und Kurwürde en Kleine Geschichte der Kurpfalz, Karlsruhe: G. Braun Buchverlag, 2005, pg. 17 ISBN 3-7650-8329-1
  6. Bernd Brinken: Die Politik Konrads von Staufen in der rheinischen Pfalzgrafschaft. Bonn 1974. Fonte citada en de:Konrad der Staufer. Vease, n'inglés, en:Conrad, Count Palatine of the Rhine.
  7. en:Louis II, Duke of Bavaria
  8. de:Nordgau, de:Nordgau (Bayern)
  9. Fuentes citaes en en:Treaty of Pavia.
  10. Fuentes citaes en en:Rudolf II, Count Palatine of the Rhine
  11. Jakob Wille: Ruprecht I.. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 29, Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S. 731–737. Fonte citada en de:Ruprecht I. (Pfalz). Vease n'inglés en:Rupert I, Eleutor Palatine
  12. Tyll Kroha: Lexikon der Numismatik. Gütersloh 1977, ISBN 3-570-01588-2. Fonte citada en de:Erzamt. Ver tamién de:Truchsess (Hofamt) y de:Truchsessischer Krieg (Guerra de Colonia -en:Cologne War-, nel eleutoráu de Colonia, 1583-1588)
  13. de:Reichsverweser
  14. de:Simmern/Hunsrück
  15. de:Neuburg an der Donau
  16. de:Sulzbach-Rosenberg
  17. en:Louis V, Eleutor Palatine, en:Frederick II, Eleutor Palatine, en:Otto Henry, Eleutor Palatine
  18. Friedrich Wilhelm Bautz: Friedrich III. der Fromme. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 2, Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8, Sp. 127–128. Fonte citada en de:Friedrich III. (Pfalz). Vease n'inglés en:Frederick III, Eleutor Palatine.
    • Wilhelm Fabricius: Das Pfälzische Oberamt Simmern., in: Westdeutsche Zeitschrift für Geschichte und Kunst, Nr. 28 1909, S. 70-131
    • Willi Wagner: Die Wittelsbacher der Linie Pfalz-Simmern. Ihre Vorfahren, ihre Familien und ihre Grabdenkmäler. Simmern 2003
    Fuentes citaes en de:Pfalz-Simmern. Vease n'inglés en:House of Palatinate-Simmern.
  19. Michael Cramer-Fürtig: Landesherr und Landstände im Fürstentum Pfalz-Neuburg. Staatsbildung und Ständeorganisation in der ersten Hälfte deas 16. Jahrhunderts. Beck, München 1995, ISBN 3-406-10686-2 (Schriftenreihe zur bayerischen Landesgeschichte, Bd. 100; zugleich Diss., Regensburg 1992). Fonte citada en de:Pfalz-Neuburg. Vease n'inglés en:Palatinate-Neuburg
  20. Arthur Kleinschmidt: Johann Wilhelm, Kurfürst von der Pfalz. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 14, Duncker & Humblot, Leipzig 1881, S. 314–317. Fonte citada en de:Johann Wilhelm (Pfalz). Vease n'inglés en:Johann Wilhelm, Eleutor Palatine
  21. Karl Theodor von Heigel: Karl Theodor. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 15, Duncker & Humblot, Leipzig 1882, S. 250–258. Fonte citada en de:Karl Theodor (Pfalz und Bayern). Vease n'inglés en:Charles Theodore, Eleutor of Bavaria.
  22. Fuentes citaes en de:Pfalz-Sulzbach. Vease n'inglés en:Palatinate-Sulzbach






Electorado del Palatinado