Agave americana

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Agave americana
Commons-emblem-notice.svg
 
Agave o Pita
Agave americana74.jpg
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Liliopsida
Subclas: Liliidae
Orde: Asparagales
Familia: Agavaceae
Subfamilia: Agavoideae
Xéneru: Agave
Especie: A. americana
L.
Subespecies
[editar datos en Wikidata]

Agave americana, el agave mariellu o pita, ye una planta perenne perteneciente a la familia Agavaceae.

Descripción[editar | editar la fonte]

Ye una planta perenne acaule resistente a terrenes grebos. Les fueyes crecen dende'l suelu, grandes, llanceolaes y carnoses de color blancu-azuláu o blancu-abuxáu, saliendo toes dende'l centru onde permanecen endolcaes a un tarmu central denomináu en México cayote[1] (nun confundir cola cucurbitácea).

Les fueyes van formándose dende'l cayote en forma creciente y tienen escayos nel so cantu de casi 2 cm, bien agudes y fines. Toles fueyes terminen nel ápiz, una aguya fina d'unos 5 cm de llargor y d'hasta 1 cm d'anchu na so parte menos estrema.

Florece una sola vegada na so vida y muerre tres esti floriamientu, un fenómenu conocíu como monocarpismo. Dexa a la so muerte una bayurosa descendencia (en hijuelos o retueyos de raigañu) nun tarmu d'unos ocho o diez metros y un anchor cimero a los 10 cm de diámetru; d'él y dende más de la metá del so llargor van saliendo pequeñes cañes en forma de pirámide, terminando caúna nun grupu de flores de color mariellu-verdosu. Cada flor tien un tamañu d'unos 5 a 10 cm, y son polinizaes davezu por esperteyos. El frutu ye una cápsula trígona y allargada.

Hestoria[editar | editar la fonte]

Cristóbal Colón describió nuna ocasión qu'él viera nel Caribe una planta que confundió col aloe. Otros viaxeros europeos, repararíen la so vultable presencia en zones semi- desérticas de Les Américas (razón del so nome). El botánicu Rudolf Jakob Camerarius escribió nuna de les sos obres que nel xardín botánicu de Pisa floriaba en 1583 un aloe americanu; ésti nun yera otra cosa que agave americana que efectivamente florió per primer vegada n'Europa nel Xardín botánicu de Pisa.

En 1569 los botánicos Pierre Pena y Mathias de Lobel fixeron un viaxe por Inglaterra y en Londres visitaron el xardín botánicu onde s'atoparon con una bona colección de plantes ensundioses de les Indies Occidentales, ente elles el Agave americana.

Esta planta formó parte de les ilustraciones de la Iconografía Phytanthoza, un guapu llibru de Johann W. Weinmann, primer ilustrador botánicu.

Según investigadores de la Universidá Autónoma de Guadalajara, un compuestu del agave podría ameyorar radicalmente los tratamientos pa enfermedaes del colon.

Sábese qu'hai más de 300 especies de agave, pero solo unes 200 fueron hasta agora reconocíes.

Usos[editar | editar la fonte]

De xuru el so usu más conocíu ye la producción d'un llicor destiláu llamáu Mezcal, del qu'esisten numberoses variedaes,[2] ente les que figura un mezcal conocíu en tol mundu, el Tequila. El zusmiu azucaráu estrayíu de la cazumbre del tarmu floral enantes del floriamientu lleldar pa producir una bébora alcohólico, llamada pulque, que de la mesma se destila pa llograr el mezcal

El agave cultívase entá pola fibra testil de les sos fueyes, llamada pita, pa producir cuerda, redes y otros oxetos. La so ellaboración consiste en machucar les fueyes de la planta hasta faer que s'esprenda la so parte verde y húmeda. Asina se llogren les fibres qu'hai nel so interior. Depués se encordan éstes hasta fabricase cuerdes de testura aspra de delles groseces y de un color casi blancu. Anguaño empléguense medios mecánicos y el so usu ye más escasu.


El aguamiel que s'estrayi del Agave americana L na rexón de Comitan de Dominguez, tao de Chiapas, México lléldase utilizando p'arriquecer los azucres del mostiu, delles arrobes de panela de la rexón, que al destilar llógrase la bébora comiteco.

Ente los usos interesaos d'esta planta destaca'l d'una provincia española Almería, onde l'espigón de les flores ye utilizáu pa faer escaleres.

Delles variedaes utilizar en xardinería, especialmente la marginata (col cantu de les fueyes de color blancu amarellentáu) y la mediu-picta (con una banda metanes la fueya en vegada del estremu).

"Les fructanas son unos compuestos -carbohidratos- que nun son dixeríos pol estómagu por cuenta de les sos característiques químiques", afirma'l doctor Guillermo Toriz. El investigadores sabíen que ciertes plantes, como l'achicoria, les alcachofes y la cebolla, contienen fructanas.

Sicasí, namái bien poques plantes, como'l agave, contienen fructanas nuna proporción abondo grande.

"El 80% del pesu de la piña de agave son estos carbohidratos que nun se degraden nel estómagu", diz l'investigador. "Polo que pensamos que per mediu d'un cambéu químicu podríamos utilizalos pa encapsular fármacos que puedan llegar virtualmente intactos al colon".

Amás, esplica'l científicu, ta'l valor amestáu de que les fructanas por sigo mesmes son bien beneficioses pa tol ambiente de la flora -o microbiota- intestinal. "Les fructanas son un compuestu probiótico, un alimentu que contién microorganismos vivos que permanecen activos nel intestín y tienen un efectu bien beneficiosu na microbiota intestinal", esplica Toriz, "Asina que les fructanas tienen un doble beneficio: pueden tresportar un fármacu específico al colon y fomenten la crecedera de bacteries beneficioses nel intestín", amiesta.

Especie invasora[editar | editar la fonte]

Foi introducida en munches rexones d'Europa, Sudáfrica, la India y Australia.[3]

N'España[editar | editar la fonte]

Por cuenta del so potencial colonizador y constituyir una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, foi catalogada nel Catálogu Español de Especies exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 1628/2011, de 14 de payares, tando prohibida en España la so introducción nel mediu natural, posesión, tresporte, tráficu y comerciu.

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Agave americana describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 323. 1753.[4]

Etimoloxía

Agave: nome xenéricu que foi dáu a conocer científicamente en 1753 pol naturalista suecu Carlos Linneo, quien lo tomó del griegu Agavos. Na mitoloxía griega, Ágave yera una ménade fía de Cadmo, rei de Tebas que, al mandu de un ensame de bacantes, asesinó al so fíu Penteo, sucesor de Cadmo nel tronu. La palabra agave alude, pos, a daqué almirable o noble.[5]

americana: epítetu xeográficu que se refier al so localización en América.

Subespecies
Sinonimia
  • Agave complicata Trel. ex Ochot.
  • Agave felina Trel.
  • Agave melliflua Trel.
  • Agave spectabilis Salisb.
  • Aloe americana (L.) Crantz[6]

Nomes vernáculos[editar | editar la fonte]

  • Castellán: acíbara, agave, alcibara, alcibarón, alcimara, alcimarón, aloe, aloe americana, aloe americanu, alzabara, alzavara, arroqueño, arzabara, arzabarón, atzahara, atzavara, azabara, azabarón, cabuyá, cardón, cimbara, donarda, figarasa, ágave, javila, magüey, maguey, metl, pita, pitaca, pitacón, pitaco, pita común, pitera, pitón, sábila, zabilla, zábila.[7]pita, cardal, champagra del Perú, maguey mariellu, galime, tepehuán

Imaxes[editar | editar la fonte]

.


Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. http://www.rtve.es/alacarta/videos/documentales-culturales/planeta-gastronomico-mejico/2281695/
  2. http://www.m-x.com.mx/2013-08-18/les batalles-por-el-mezcal/
  3. Irish, Gary (2000). Agaves, Yuccas, and Related Plants: A Gardener's Guide. Timber Press, 94–97. ISBN 978-0-88192-442-8.
  4. «Agave americana». Tropicos.org. Xardín Botánicu de Misuri. Consultáu'l 16 d'ochobre de 2012.
  5. García-Mendoza, A. J. (2012). México, país de magueyes. Suplementu "La Xornada del campu". La Xornada, sábadu 18 de febreru del 2012, non. 53, p. 4. Versión electrónica: Artículu sobre los distintos tipos de magueyes o mezcales o agaves
  6. Agave americana en PlantList
  7. «Agave americana». Real Xardín Botánicu: Proyectu Anthos. Consultáu'l 27 de payares de 2009.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Ceballos Jiménez, Andrés (1986). Diccionariu Ilustráu de los Nomes Vernáculos de les Plantes n'España. I.C.O.N.A..
  • Sanjuán, Rubén. González, J. M. Güerta, M. (2000). Fuente y arte del piteáu. Universidá de Guadalajara. ISBN 968-895-930-8.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]