Ordovícicu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Yera[1] Periodu Millones años
Paleozoicu Pérmicu 299,0 ±0,8
Carboníferu Pensilvánico 318,1 ±1,3
Misisípico 359,2 ±2,5
Devónicu 416.0 ±2,8
Silúricu 443,8 ±1,5
Ordovícicu 485,4 ±1,9
Cámbricu 542,0 ±1,0

L'Ordovícicu ye una división de la escala temporal xeolóxica que pertenez a la Era Paleozoica; esta estrémase en seis periodos de los qu'el Ordovícicu ocupa'l segundu llugar por detrás del Cámbricu y precediendo a el Silúricu. Empezó fai unos 485 millones d'años y terminó fai unos 444 millones d'años;[2][3] n'obres clásiques, considerábase qu'el ordovícicu tomaba de los 505 millones d'años hasta fai 440 millones d'años. Debe'l so nome a la tribu celta de los Ordovicos, que vivieron nel centru y norte de Gales, llugar onde'l xeólogu inglés Charles Lapworth identificó esti sistema en 1879.

Nesti periodu, un día tenía 21 hores y nun había animales en tierra firme pola escasez de osíxenu na atmósfera. Abonden los fósiles, ente los que destaquen los trilobites y en delles rexones formaron los xacimientos de petroleu y gas.

Roques sedimentaries del Ordovícicu en Utah.

Subdivisiones[editar | editar la fonte]

La Comisión Internacional d'Estratigrafía[2] reconoz trés dómines/series y siete edad/piso del Ordovícicu, distribuyíos n'orde de los más recién a los más antiguos como sigue:

Galeríes de Trypanites, un icnofósil del Ordovícicu.
Yera
Eratema
Periodu
Sistema
Dómina
Serie
Edá
Pisu
Eventos relevantes Entamu, en
millones
d'años
Paleozoicu Pérmicu 299,0±0,8
Carboníferu[4] 359,2±2,5
Devónicu 416,0±2,8
Silúricu 443,8±1,5
Ordovícicu Superior / Tardíu Hirnantiense Los invertebráos diversificar en munches formes nueves (ej. cefalópodos de concha recta). Primeros corales, braquiópodos articulaos (Orthida, Strophomenida, etc), bivalvos, nautiloideos, trilobites, ostrácodos, briozoos, munchos tipos de equinodermos (crinoides, cistoideos, estrelles de mar, etc.), graptolites ramificaos, y otros taxones toos comunes. Apaecen los conodontos (cordaos planctónicos primitivos). Primeres plantes verdes y fungos en tierra. Glaciación a la fin del periodu. Clavo dorado.svg445,2±1,4
Katiense Clavo dorado.svg453,0±0,7
Sandbiense Clavo dorado.svg458,4±0,9
Mediu Darriwiliense Clavo dorado.svg467,3±1,1
Dapingiense Clavo dorado.svg470,0±1,4
Inferior / Tempranu Floiense Clavo dorado.svg477,7±1,4
Tremadociense Clavo dorado.svg485,4±1,9
Cámbricu 542,0±1,0

Paleogeografía[editar | editar la fonte]

Los niveles del mar mientres el Ordovícicu fueron altos; de fechu mientres el Tremadociense, los niveles marítimos fueron los más altos que la Tierra esperimentara. Les roques del Ordovícicu son principalmente sedimentaries. Por cuenta de la escasa estensión y baxa elevación de les tierres, qu'establecíen llendes a la erosión, los sedimentos marinos compónense principalmente de piedra caliar. Los sedimentos de lutita y arenisca son menos conspicuos. Unu de les principales episodios foi la Oroxenia Tacónica que s'empecipió nel Cámbricu. A la fin del periodu, Gondwana averárase al polu Sur y conxelóse.

Nel Ordovícicu esistíen cuatro continentes: Laurentia, Siberia, Báltica y Gondwana. Toos yeren bastante pequeños sacante Gondwana que foi'l más grande de toos nesti periodu.

Hemisferiu Norte[editar | editar la fonte]

Nel hemisferiu norte allúguense Siberia y una pequeña parte de Laurentia. Esti hemisferiu mientres el Ordovícicu tuvo cubiertu d'agua na so mayoría.

Laurentia (Norte)

Una pequeña parte d'esti continente allugar nel Hemisferiu Norte. Esta parte taba constituyida por Canadá y Groenlandia.

Siberia

Siberia foi'l continente más pequeñu de toos nesti periodu. Allugar nel nordés de Laurentia y taba arrodiáu pelos grandes océanos Paleotetis y Pantalasa.

Estratos del Ordovícicu.

Hemisferiu Sur[editar | editar la fonte]

Nel hemisferiu sur allugábense trés continentes: Laurentia, Gondwana y Báltica, anque solo taba una metá de Laurentia nesti hemisferiu.

Laurentia (Sur)

Mayor parte d'esti continente atopar nel Hemisferiu Sur. El país que permanecía en tierra firme yera solu Canadá, los que taben escondíos so l'agua yera Estaos Xuníos y Méxicu.

Gondwana

Gondwana movióse un pocu más pal norte, hasta llegar a la llinia ecuatorial. Esti continente taba formáu nel norte pola Antártida y Australia, nel centru pola India y una parte d'África y de Suramérica y nel sur pol Sahara y les partes del sur d'África y Suramérica. Un pequeñu fragmentu de Gondwana, el microcontinente de Avalonia, esgazar de Gondwana y empezó a movese escontra'l norte en direición a Laurentia. De resultes d'ello, empezó a formase'l Océanu Rheico.

Báltica

Báltica yera un pequeñu continente isla que s'atopaba al sureste de Laurentia. Calcúlase que yera casi de la mesma estensión que Siberia, siendo consideráu esti postreru'l más pequeñu de toos. Más palantre nel periodu, Báltica empezó a avanzar escontra Laurentia, provocando qu'el Océanu Iapetus menguara ente dambos.

Fauna[editar | editar la fonte]

Esti periodu empezó cola estinciones masives del Cámbricu-Ordovícicu y remató coles estinciones masives del Ordovícicu-Silúricu. Nel Ordovícicu predomina una xeoquímica na que la calcita baxa en magnesiu yera'l principal precipitáu inorgánicu marín del carbonatu cálcicu. Na fauna d'invertebraos predominen les cadarmes calcificados.[5][6][7]

Anque menos famosa que la esplosión cámbrica, el Ordovícicu tamién destacó por una radiación adaptativa non menos notable. Los xéneros de la fauna marina multiplicar por cuatro, lo que resulta un 12% de tola fauna marina conocida del Eón Fanerozoicu.[8] Nel Ordovícicu abondaron los trilobites, graptolites, braquiópodos, bivalvos, etc. Pero ente ellos apaecieron nuevos grupos tales como los escorpiones marinos, el ortocono, los briozoos y dalgunos más.[9] Toos fueron marinos nesa dómina yá que había muncha falta de osíxenu na atmósfera, pero créese que los escorpiones marinos, trilobites y gasterópodos abandonaben les agües pa llegar a les veres, anque por eso nun pueden ser consideraos animales terrestres, dada la so necesidá de tornar costantemente al mediu acuáticu pa enllenar les sos branquies.

Cystaster stellatus (Equinodermu).

En Norteamérica y Europa, el Ordovícicu foi un tiempu de mares someros continentales ricos en vida. Los trilobites y braquiópodossobremanera, yeren ricos y diversos. Los primeres briozoos apaecieron nel Ordovícicu al igual que los primeros petones de coral. Los corales solitarios remontar a a lo menos al Cámbricu. Los moluscos, que tamién apaeciera mientres el Cámbricu o'l Ediacárico, convertir en comunes y variaos, especialmente los bivalvos, gasterópodos y los cefalópodos nautiloideos.

Primeramente creíase que los primeres vertebraos (peces Ostracodermos) apaecieron nel Ordovícicu, pero los últimos descubrimientos en China revelen que probablemente s'aniciaron nel Cámbricu. Los primeres peces con mándíbulas apaecieron a fines del Ordovícicu.

Mientres el Ordovícicu Mediu producióse un gran aumentu na cantidá y diversidá de los organismos bioerosivos. Esto conozse como la revolución bioerosiva del Ordovícicu.[10] Caracterizar por una repentina bayura de fósiles traza de sustrato duru como Trypanites, Palaeosabella y Petroxestes. Los trilobites del Ordovícicu fueron bien distintos a los sos predecesores del Cámbricu, pos munchos desenvolvieron estraños escayos y nódulos de defensa contra predadores tales como los primitivos tiburones y nautiloideos, ente qu'otros como Aeglina prisca evolucionaron pa convertise en formes nadadores.[11][12]

Flora[editar | editar la fonte]

Les algues verdes yeren comunes nel Cámbricu Cimeru y nel Ordovícicu. Les primeres plantes terrestres apaecieron en forma de pequeñes plantes non vasculares paecíes a hepátiques. Identificáronse espores fósiles de plantes terrestres nos sedimentos del Ordovícicu Cimeru.

Los fungos marinos yeren bien abondosos nos mares del Ordovícicu descomponiendo los cadabres de los animales y otres refugayes. Ente los primeros fungos terrestres pueden tar microrrizas arbusculares (Glomerales), que podríen xugar un papel fundamental na colonización de la tierra poles plantes al traviés de la simbiosis micorrizal, que fai los nutrientes minerales disponibles a les célules de les plantes. Atopáronse hifas de fungos y espores fosilizaos del Ordovícicu de Wisconsin con una edá d'aprosimao de 460 millones d'años, un momentu en que la flora terrestre probablemente constaba namái de plantes similares a les briofitas.[13]

Clima[editar | editar la fonte]

Envalórase qu'el clima nesi tiempu foi templáu y tropical. De fechu en dellos llugares había temperatures bien altes de 40-50 °C y poques vegaes hasta 60 °C. Asina foi'l clima hasta fines del Ordovícicu cuando asocedió una glaciación en casi tolos continentes, principalmente en Gondwana, y escastáronse munches de les nueves especies d'esti periodu. Esto foi la causa de la estinción masiva del Ordovícicu-Silúricu.

Final del Ordovícicu[editar | editar la fonte]

Cayuela bituminosa del Ordovícicu n'Estonia.

El Ordovícicu llegó al so fin con una serie d'eventos d'estinción que, en xunto, componen la segunda mayor de los cinco principales qu'asocedieron na historia de la Tierra en términos de porcentaxe de xéneros que s'escastaron. La única mayor foi la estinción masiva del Pérmicu-Triásicu. Les estinciones produciéronse fai alredor de 444-447 millones d'años y marquen la llende ente Ordovícicu y Silúricu. Nesi momentu tolos organismos pluricelulares complexos vivíen nel mar y aprosimao el 49% de los xéneros de la fauna sumieron pa siempres. Braquiópodos y briozoos fueron abrasaos, xuntu con munches families de trilobites, conodontes y graptolitos.

La teoría más comúnmente aceptada ye qu'estos eventos fueron provocaos por una glaciación que punxo fin a la llongura y estable clima invernaderu típicu del Ordovícicu. La glaciación nun foi probablemente tan llarga como se pensara de primeres. L'estudiu de los isótopos d'osíxenu nos fósiles de braquiópodos pon de manifiestu que probablemente nun duró más de 0,5 a 1,5 millones d'años.[14] L'eventu foi precedíu por un descensu nel dióxidu de carbonu de l'atmósfera (de 7000 ppm a 4400 ppm), qu'afectó de forma selectiva a los mares someros, onde vivía la mayoría de los organismos.

Como'l supercontinente Gondwana taba asitiáu sobre'l Polu Sur, les capes de xelu formaes sobre'l mesmu fueron detectaes n'estratos de roca del Norte d'África y del Nordés de Suramérica, que yeren les zones polares nesi momentu. La conxelación y descongelación de les agües causaron cambeos repitíos nel nivel qu'anubrieron y desecaron grandes zones, esaniciando munchos nichos ecolóxicos. Les especies llindaes a un únicu mar epicontinental nun determináu territoriu fueron les más gravemente afeutaes. Les especies tropicales fueron especialmente afeutaes pola primer fola d'estinción, ente que les especies d'agües fríes viéronse afeutaes nel segundu pulsu.

A la fin del segundu eventu, el destemple de los glaciares fixo que'l nivel del mar xubiera y estabilizárase definitivamente. Al entamu del Silúricu producióse la renacencia de la diversidá de la vida cola permanente reinundación de les plataformes continentales.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes y referencies[editar | editar la fonte]

  1. El colores correspuenden a los códigos RGB aprobaos pola Comisión Internacional d'Estratigrafía. Disponible nel sitiu de la International Commision on Stratigraphy, en «Standard Color Codes for the Geological Time Scale».
  2. 2,0 2,1 Global Boundary Stratotype Section and Point (GSSP) of the International Commission of Stratigraphy, Status on 2009.
  3. International Stratigraphic Chart, 2008
  4. N'Europa estremóse tradicionalmente un únicu sistema o periodu, el Carboníferu, non contempláu en Norte América, onde s'usaron nel so llugar Misisípico y Pensilvánico col mesmu rangu de sistema o periodu.
  5. Stanley, S. M.. «Secular oscillations in the carbonate mineralogy of reef-building and sediment-producing organisms driven by tectonically forced shifts in seawater chemistry». Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 144:  p. 3–19. doi:10.1016/S0031-0182(98)00109-6. 
  6. Stanley, S. M.. «Hypercalcification; paleontology links plate tectonics and geochemistry to sedimentology». GSA Today 9:  p. 1–7. 
  7. J.L. Benedetto (2007), Los fósiles del Proterozoicu Cimeru y Paleozoicu Inferior d'Arxentina, Proterozoicu Cimeru y Paleozoicu Inferior, Asociación Paleontolóxica Arxentina. Publicación Especial 11, Buenos Aires, ISSN 0328-347X.
  8. Dixon, Dougal (2001). Atles of Life on Earth. Nuevu York: Barnes & Noble Books, 87. ISBN 0760719578.
  9. Cooper (1986). A Trip Through Time: Principles of Historical Geology. Columbus: Merrill Publishing Company, 247, 255–259. ISBN 0675201403.
  10. Wilson, M. A.. «Patterns and processes in the Ordovician Bioerosion Revolution». Ichnos 13:  p. 109–112. doi:10.1080/10420940600850505. Archivado del original el 28 de payares de 2015. http://web.archive.org/web/http://www.wooster.edu/geology/WilsonPalmer06.pdf. 
  11. «Palaeos Paleozoic : Ordovician : The Ordovician Period» (11 d'abril de 2002). Archiváu dende l'orixinal, el 28 de payares de 2015.
  12. A Guide to the Orders of Trilobites
  13. Redecker, D.. «Glomalean fungi from the Ordovician». Science 289 (5486). doi:10.1126/science.289.5486.1920. PMID 10988069. 
  14. Stanley, Steven M. (1999). Earth System History. Nuevu York: W.H. Freeman and Company, 358, 360. ISBN 0716728826.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Ordovícico