Leiden

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Leiden
LeidenOudeRijn.jpg
Flag of Leiden.svg Leiden wapen.svg
Alministración
País Bandera de Países Baxos Países Baxos
País Bandera de Países Baxos Países Baxos
Provincia Holanda Meridional
Tipu entidá municipiu de los Paises Baxos
Alcalde/esa Henri Lenferink
Nome oficial Leiden
Nome llocal Leiden
Códigu postal 2300–2334
Xeografía
Coordenaes 52°09′16″N 4°29′41″E / 52.154444444444, 4.4947222222222Coordenaes: 52°09′16″N 4°29′41″E / 52.154444444444, 4.4947222222222
Leiden is located in Paises Baxos
Leiden
Leiden
Leiden (Paises Baxos)
Superficie 23.16 km²
Llenda con Teylingen, Leiderdorp, Katwijk, Wassenaar, Zoeterwoude, Oegstgeest, Leidschendam-Voorburg y Voorschoten
Demografía
Población 121 163 hab. (31 avientu 2013)
Porcentaxe 3.39% de Holanda Meridional
Densidá 5231,56 hab/km²
Viviendes 66 010
Más información
Prefixu telefónicu 071
Estaya horaria UTC+01:00
Llocalidaes hermanaes Krefeld, Oxford y Toruń
www.leiden.nl/
Cambiar los datos en Wikidata

Leiden (Tocante a esti soníu [ˈlɛi̯.də(n)] ), d'antiguo escrita como Leyden, ye una ciudá y tamién conceyu de la provincia de Holanda Meridional (Zuid-Holland en neerlandés), nos Países Baxos. Ye dempués de Rótterdam, L'Haya y Dordrecht, la cuarta ciudá más poblada de la provincia. Forma parte del llamáu Randstad.

Forma parte de la llamada "región Holanda Renania" (regio Holland Rijnland), xuntu con Alkemade, Hillegom, Katwijk, Leiderdorp, Lisse, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten, y Zoeterwoude.

Símbolos[editar | editar la fonte]

Leiden

Leiden ye llamada la "Ciudá-llave" (neerlandés: Sleutelstad). L'orixe d'esti símbolu[1] remontar a 1293, fecha pa la qu'hai documentos con un sellu onde apaez el apóstol Pedro (santu patrón de la ciudá), guardián de les puertes del cielu, llevando una llave.

La llave formó parte del escudu de Leiden dende'l sieglu XIII. Más tarde, tresformar nos dos llaves cruciaes qu'entá s'atopen nel Escudu d'armes. Amás de les llaves, nel escudu d'armes apaez un lleón combatiente coloráu sobre una muralla col testu (en llatín): "Haec libertatis ergo" ("Esto pola llibertá"). Esti escudu d'armes remontar a la resistencia de los Países Baxos contra España nel sieglu XVI. La garra esquierda del lleón fuelga sobre un escudu plateado con dos llaves coloraes cruzaes, y la derecha sostien una espada plateada con mangu doráu.

Les llaves tamién apaecen nel diseñu de la bandera de la ciudá, que foi aprobada en 1949 pol Conceyu. La bandera ye de proporciones 3 x 2, con tres bandes horizontales d'igual anchor de colores coloráu, blancu y colloráu. Escontra'l llau del estil, hai un círculu coloráu colos dos llaves cruciaes, tamién en colloráu.

Historia[editar | editar la fonte]

Precedentes[editar | editar la fonte]

Hubo una fortaleza romana en Leiden nel sieglu IV. Pero la supuesta conexón de Leiden cola romana Lugdunum Batavorum nun ye cierta, una y bones esi campamentu romanu ye en realidá l'actual Katwijk.

De Burcht

La ciudá anicióse al pie d'una llomba artificial, llevantada ente los años 800 y 1150, na confluencia de los llamaos Viejo y Nuevu Rin (Oude Rijn y Nieuwe Rijn) (restos del vieyu cursu del ríu Rin). Na mención más antigua, escontra l'añu 860, l'entós pueblu yera llamáu Leithon. En dicha llomba edificóse un castiellu (De Burcht, ver la sección "Fortificaciones"), onde moraba primeramente un vasallu del obispu de Utrecht, pero alredor del 1100 el castiellu pasó a manos del conde d'Holanda.

Hasta 1420 la ciudá foi gobernada por vizcondes, representantes de los condes d'Holanda. L'asentamientu recibió en 1266 confirmación de los derechos municipales concedíos enantes, y desenvolvióse cola so floreciente industria testil hasta ser una de les ciudaes más grandes d'Holanda. En 1389, cuando la población algamaba unos 4l000 habitantes, la ciudá tuvo que ser ampliada ente'l canal Rapenburg (enantes el llende Sur de la ciudá) y el Witte Singel (parte de la canal circular alredor del actual centru de la ciudá).

Sieglos XV y XVI[editar | editar la fonte]

En 1420, nel marcu d'una guerra civil (Hoekse en Kabeljauwse twisten en neerlandés), Leiden foi conquistada pol duque Jan van Beieren, que coló col so exércitu dende Gouda, pa conquistar la ciudá. L'exércitu taba bien forníu y tenía cañones. Filips van Wassenaar, vizconde de Leiden, y los otros nobles locales (del bandu "Hoekse"), asumieron que'l duque sitiaría primeru Leiden y unviaría pequenes unidaes pa conquistar les ciudadeles circundantes. Pero Jan van Beieren escoyó atacar col so exércitu primeru a les ciudadeles. Disparando sobre les muralles y puertes de la ciudá, les tropes pudieron debilitar les ciudadeles una a una. Nel intre d'una selmana, Jan van Beieren conquistó los castiellos de Poelgeest, Ter Does, Hoichmade, De Zijl, Ter Waerd, Warmond y De Paddenpoel. El 24 de xunu l'exércitu apaeció ante les muralles de Leiden. El 17 d'agostu de 1420, tres un asediu de dos meses, la ciudá apurrir a Jan van Beieren. El vizconde de la ciudadela, Filips van Wassenaar, foi desaposiáu de los sos cargos y derechos y pasó los sos últimos años en cautividá.

A finales del sieglu XV, los establecimientos testiles de Leiden yeren bien importantes.

La ilesia más grande de Leiden, la Pieterskerk (ilesia de San Pedro) tenía primeramente una de les torres más grandes de los Países Baxos, con más de 100 metros d'altor. Por cuenta de una nube, la torre viénose embaxo'l 1 de marzu de 1512 y enxamás se reconstruyó. Esta ilesia, la primera de Leiden, ta amestada col orixe del símbolu de la ciudá: los dos llaves cruciaes. Yá en 1121 construyir nesi llugar una capiya dedicada a los apóstoles Pedro y Pablo (ver la sección "Iglesias").

La ciudá xugó un papel importante na guerra de los Ochenta Años. En 1572 escoyó ponese de parte de la rebelión anticastellana. El gobernador de los Países Baxos, Luis de Requesens, sitiar en 1574. El asediu de Leiden duró dende mayu hasta'l 3 d'ochobre de 1574, cuando la ciudá lliberóse gracies a la destrucción de los diques, faciendo posible l'accesu de botes con provisiones pa los habitantes de la ciudá. Tres la resistencia puesta al asediu, en 1575 concedióse-y la Universidá. La Universidá de Leiden ye la más antigua de les Provincies Xuníes. Con ello'l estatúder Guillermo d'Orange amosó'l so agradecimientu y reconocencia a los pobladores de Leiden, qu'aguantaren l'asediu per parte de los castellanos en nome del rei Felipe II. La tradición cunta qu'a los habitantes de Leiden ufiertóse-yos la posibilidá d'escoyer ente la universidá y una exención d'impuestos. La lliberación de Leiden entá se celebra a lo grande, cada 3 d'ochobre (ver la sección "Eventos").

Dende entós la Universidá, los estudiantes y les cases d'estudiantes son un factor dominante na imaxe de la ciudá.

Sieglos XVII y XVIII[editar | editar la fonte]

Placa en memoria de los Padres Pelegrinos

Nel sieglu XVII producióse un gran florecimientu de la ciudá, gracies al impulsu qu'abelugaos de Flandes dieron a la industria testil. Antes del asediu de 1574, la ciudá cuntara con unos 15.000 habitantes, de los qu'aprosimao una tercer parte perdieron la vida mientres l'asediu; en 1622 Leiden creció hasta 45.000 habitantes, ente qu'escontra 1670 algamóse inclusive un númberu cercanu a los 70.000. Nel Sieglu d'Oru holandés, Leiden yera, tres Ámsterdam, la ciudá más grande de Holanda. La crecedera de población fixo necesaria la construcción de canales y "canales circulares" (qu'arrodiaben les ciudaes, llamaos "Singel" en neerlandés). L'actual centru de la ciudá de Leiden, reconocible pol diseñu del "Singel", completar en 1659.

Leiden tamién ye conocíu como unu de los llugares onde dalgunos de los pelegrinos (Pilgrims) y dalgunos de los primeros colonos de Nueva Ámsterdam, vivieron un tiempu a principios del sieglu XVII, antes de la so partida escontra'l Nuevu Mundu.

Nel sieglu XVIII decayó la industria testil. Por cuenta de midíes proteccionistes en Francia empioró la posición de competencia. Amás, los salarios teníen que ser relativamente altos, porque'l costu de la vida na rexón de Holanda yera alto por cuenta de la gran presión fiscal. Los empresarios testiles de Leiden treslladaron parte del procesu de producción a "tierres de baxu salariu": Twente y la contorna de Tilburg.

La resultancia foi un constante descensu del númberu d'habitantes de Leiden, qu'a finales del sieglu XVIII baxara a 30.000 y escontra 1815 llegaría a un mínimu de 27.000.

Sieglos XIX y XX[editar | editar la fonte]

Placa qu'indica ónde taba'l barcu de pólvora qu'esplotó.

El 12 de xineru de 1807 la ciudá foi víctima d'una catástrofe cuando esplotó un barcu que cargaba pólvora, ensobiáu illegalmente nel llau Esti de la canal Rapenburg. La esplosión destruyó cientos de cases, incluyendo la de la familia d'imprentadores Elsevier. Aprosimao 150 ciudadanos perdieron la vida. El rei Luis Napoleón Bonaparte visitó personalmente la ciudá pa coordinar l'ayuda pa les víctimes. Nel llugar de la "ruina" aniciada pola esplosión construyéronse'l Van der Werfpark (Parque Van der Werff, ver "Ríos, canales y parques") y el Kamerlingh Onnes Laboratorium (Llaboratoriu Kamerlingh Onnes).

A principios del sieglu XIX abandonóse la manufactura de bayeta, anque la industria siguió siendo la base de la economía de Leiden.

En 1842 poner n'usu la llinia de ferrocarril escontra Haarlem, bien importante pa Leiden. En 1843 realizóse la conexón con L'Haya.

Mientres el sieglu XIX producieron delles meyores na afarada situación sociu-económica, gracies tamién a la llinia del ferrocaril, pero alredor de 1900 el númberu d'habitantes entá nun xubiera bien percima de los 50.000. La recesión económica afiguróse claramente na cayida de la población: envalórase qu'algamó 100.000 habitantes en 1640, fundir a 30.000 ente 1796 y 1811, y en 1904 yera de 56.044 habitantes.

Nun foi hasta 1896 cuando Leiden empezó a estendese fora de les canales circulares ("singels" en neerlandés) del sieglu XVII. Dempués de 1920 estableciéronse nueves industries na ciudá, como la conservera (parte Esti del centru de la ciudá) y la del metal (Hollandse Constructie Groep, Grupu de Construcción Holandesa).

En 1866 la ciudá foi afectada pola postrera gran epidemia (el roxura), qu'en 1868 llevó al entamu de la construcción del nuevu Hospital Académicu (Academisch Ziekenhuis, onde agora s'asitia'l Muséu Nacional d'Etnoloxía, Rijksmuseum voor Volkenkunde).

En 1883, tolos Países Baxos asustar poles noticies del arrestu de Goeie Mie ("La bona Mie", tamién conocida como "La Mezcladora de Venenu de Leiden", en neerlandés: Leidse Gifmengster), que nel intre de dellos años fixo siquier 27 víctimes.

Pa gran pena de munchos, el conceyu amburar nel crudu iviernu de 1929. Del inmueble namái se caltuvo de pies la fachada que da a la Breestraat. Bien pocu antes de la quema, delles pintures pervalibles fueren treslladaes a otru llugar pa restauración.

Mientres la Segunda Guerra Mundial, Leiden foi duramente algamada polos bombardeos aliaos. La contorna de la estación y el Marewijk (anguaño la contorna de les cais Schuttersveld y Schipholweg) fueron afaraos casi por completu.

El fechu más importante parte de la hestoria de los Países Baxos al que Leiden contribuyó, foi la Constitución de los Países Baxos. Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872) escribió la Constitución de los Países Baxos n'abril de 1848 na so casa de la cai Garenmarkt, 9 en Leiden.

Haarlemmerstraat

Sieglu XXI[editar | editar la fonte]

Leiden tien importantes funciones como centru de comerciu y de compres pa les comunidaes alredor de la ciudá. Tien la cai comercial más llarga de los Países Baxos, y probablemente d'Europa, la Haarlemmerstraat, con casi un kilómetru de llargu.

Llugares d'interés[editar | editar la fonte]

Conceyu de Leiden, dende la Breestraat

Por cuenta de la recesión económica, dende finales del sieglu XVII hasta principios del XX, gran parte del centru de la ciudá de los sieglos XVI y XVII sigui entá intactu.

Dellos llugares d'interés importantes son:

  • El Conceyu (Stadhuis), cola fachada renacentista más llarga de los Países Baxos. Ye un edificiu del sieglu XVI, que foi gravemente estropiáu por una quema en 1929.
  • La Casa de Pesos y Midíes, de Waag ("la balanza"), antiguu edificiu onde se pesaben les mercancíes, construyíu por Pieter Post.
  • La canal Rapenburg col Edificiu de l'Academia (Academiegebouw), l'edificiu más antiguu y el corazón de la Universidá de Leiden.
Molín "De Valk" ("El Ferre")
Molín "De Put" ("El Pozu")
  • El Viejo Observatoriu.
  • Nueve molíns. Ente ellos el Molen de Valk (1743), molín de granu que funciona como muséu, y el Molen de Put; dambos tán nel centru de Leiden, cerca de la estación central.
  • La Escuela Llatina (Latijnse School, 1599), el vieyu licéu onde Rembrandt estudió antes d'inscribise na universidá. Les clases y exames yeren en llatín. Foi construyíu por Lieven de Key.
  • El taller municipal de carpintería (Stadstimmerwerf, 1612), con un patiu y cai. Construyíu por Lieven de Key.
  • 35 patios interiores ajardinados.
  • La Gemeenlandshuis van het Hoogheemraadschap van Rijnland ("Casa Común de l'Autoridá de les Agües de Renania") (1596, restauráu en 1878), con una guapa fachada renacentista. Responsable de los trabayos hidráulicos de la rexón neerlandesa de Renania (ente La Faya, Utrecht, Amsterdam y la mariña) dende'l sieglu XIII.
  • L'antiguu Xulgáu (Gerecht).
  • La Pesthuis ("la casa de la peste"), edificiu del sieglu XVII construyíu fora de la ciudá pa curar a los pacientes que sufrieron la plaga de peste bubónica. Sicasí nun foi nunca utilizáu pa ello, pos en siendo construyíu, la tarrecida enfermedá yá nun apaeció más nos Países Baxos. Foi hospital, cuartel, manicomiu, prisión y muséu. Anguaño (2006) forma parte del Muséu Nacional d'Hestoria Natural Naturalis (Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis).

Fortificaciones[editar | editar la fonte]

puerta "Zijlpoort"
  • El Burcht (el castiellu). Nel importante y estratéxicu puntu d'unión de los dos brazos del "Viejo Rin" (Oude Rijn), llevántase'l vieyu castiellu De Burcht, una muralla circular construyida sobre un montículo de tierra. El montículo foi probablemente un abelugu contra la xubida d'agües primero que una pequena fortaleza fora construyida nel sieglu XI nel so parte cimeru.
  • Dos puertes de la ciudá. De les vieyes puertes d'entrada a la ciudá de Leiden, namái queden dos, la Zijlpoort y la Morschpoort. Dambes daten de finales del sieglu XVII.
  • El Gravensteen. Construyíu como fortaleza nel sieglu XIII sirvió dende entós como casa, biblioteca y prisión. Na actualidá ye unu de los edificios de la Universidá.

Salvo una pequena torre de vixilancia nel Singel, nada queda de les muralles de la ciudá.

Iglesias[editar | editar la fonte]

Dempués de que Leiden lliberar de los españoles en 1574, los calvinistes instauraron el serviciu de cultu na ciudá. Les ilesies católiques tresformar nes sobries ilesies protestantes.

Les principales ilesies de les numberoses qu'hai de Leiden son:

  • La Pieterskerk (Ilesia de San Pedro), la más antigua de Leiden (1315). Contien monumentos a Scaliger, Boerhaave y otros famosos eruditos. En septiembre del 2001 empezaron les obres de restauración (basaes n'investigaciones empecipiaes en 1993 pa identificar los daños y catalogar los trabayos necesarios), una y bones un insectu llamáu escarabayu del reló de la muerte tuvo atacando la estructura del teyáu, y tamién otres partes de la ilesia precisen restauración. Nel 2006 les obres tán entá en cursu, y prevese trabayar na parte cimera de la ilesia hasta principios del 2007. Ver tamién la referencia na sección "Sieglos XV y XVI".
  • La Hooglandse Kerk ("Ilesia de les Tierres Altes", enantes ilesia y tamién catedral de San Pancracio), la más grande qu'entá ta n'usu na ciudá. Foi construyida ente 1380 y 1535. Tien la nave tresversal gótica más grande del mundu, colos sos 65,70 m. Contien un monumentu a Pieter Adriaanszoon van der Werff.
  • La Marekerk, ilesia de 1649 importante históricamente por el so estilu constructivu. Arent van 's Gravesande diseñó la ilesia en 1639 (otros exemplos del so trabayu en Leiden son De Lakenhal, qu'alluga'l muséu municipal, y la Biblioteca Universitaria de Leiden - Bibliotheca Thysiana). La creciente ciudá precisaba otra ilesia y la Marekerk foi la primer ilesia construyida en Leiden (y nos Países Baxos) tres la Reforma, afecha al cultu protestante per primer vegada na hestoria de les ilesies de los Países Baxos. Ye un exemplu de clasicismu neerlandés. Nel diseñu de Van's Gravesande d'esta construcción octogonal, el púlpitu ye la pieza central de la ilesia, colos bancos al so alredor. El púlpitu sigue'l modelu del de la Nieuwe Kerk en Haarlem (diseñáu por Jacob van Riolen). L'edificiu usar por primer vegada en 1650, y entá ta n'usu (en 2006).[2]
  • La Oud-Katholieke Parochie van de H.H. Fredericus en Odulfus, parroquia de la Ilesia Católica Antigua asitiada na cai Zoeterwoudsesingel, 49.

Ríos, canales y parques[editar | editar la fonte]

Los dos cañes del Viejo Rin (Oude Rijn), qu'entren en Leiden pel este, xunir nel centru de la ciudá. Amás, la ciudá ta cruciada por numberosos canales. Nel llau sur de la ciudá, el Hortus Botanicus y otros jardín como'l Plantsoen estender a lo llargo del vieyu Singel, o canal circular esterior. El Van der Werffpark lleva'l nome del alcalde Pieter Adriaanszoon van der Werff, que defendió la ciudá de los españoles en 1574.

Museos y cultura[editar | editar la fonte]

Poema De profundis de Federico García Lorca
Poema El apice de Jorge Luis Borges

Leiden alluga dellos museos:

  • El Muséu Nacional d'Antigüedaes (Rijksmuseum van Oudheden).
  • El Muséu Nacioanal d'Etnoloxía (Rijksmuseum voor Volkenkunde).
  • El Naturalis - Muséu Nacional d'Hestoria Natural: la tercer colección d'Hestoria Natural más grande del mundu (2006), tres el Smithsonian en Washington y el Muséu d'Hestoria Natural en Londres.
  • El Muséu Boerhaave, d'hestoria de la conocencia y hestoria de los preseos científicos.
  • El Muséu Municipal "De Lakenhal" (Stedelijk Museum De Lakenhal), d'Artes Plástiques y Hestoria.
  • El Xardín Botánicu de Leiden (Hortus Botanicus Leiden), el más antiguu de los Países Baxos (1590).

Leiden cunta principalmente con tres teatros (2006):

  • El Teatru de Leiden (Leidse Schouwburg) nel Oude Vest, el teatru más antiguu de los Países Baxos, inauguráu en 1705.
  • L'Auditoriu de la Ciudá (Stadsgehoorzaal) na Breestraael.
  • El Teatru LAK (LAK-theater), que forma parte de la Universidá de Leiden.

Hai básicamente tres cines (2006):

  • El Trianon na Breestraat, que xunto col Tuschinski Theater de Ámsterdam, son los únicos cines anteriores a la guerra qu'entá queden nos Países Baxos.
  • El Lido y Studio Theather na Steenstraat.
  • El Kijkhuis na Vrouwenkerksteeg.

Enllaces:

Deportes[editar | editar la fonte]

Equipu !Deporte !Competición


Estadiu !Creación
Zorg en Zekerheid Leiden Basketball pictogram.svg Baloncestu FEB Eredivisie Vijf Meihal 1958

Educación[editar | editar la fonte]

Universidá !Fundación Acrónimo Tipu
Edifico de l'Academia (Universidá de Leiden), dende'l Rapenburg Universidá de Leiden 1575 UL Universidá pública


La Universidá de Leiden ye conocida polos sos múltiples meyores, incluyendo la so famosa Botella de Leyden, un condensador fechu a partir d'una botella de vidriu, inventáu en Leiden por Pieter van Musschenbroek en 1746 (en realidá foi inventáu primero por Ewald Georg von Kleist en Alemaña l'añu anterior, pero'l nome "Botella de Leyden" permaneció). Otra meyora foi en criogenia: Heike Kamerlingh Onnes (ganador del Premiu Nobel de Física en 1913) licuó heliu per primer vegada (1908) y darréu consiguió algamar una temperatura de menos d'un kelvin (0,9 K) percima del cero absolutu. Albert Einstein tamién pasó ciertu tiempu na Universidá de Leiden mientres los primeros años y na metá de la so carrera; cuando entá nun yera conocíu, unvió una solicitú pa trabayar nel Llaboratoriu Kamerlingh Onnes, onde realizó investigaciones. Tamién Madame Curie fixo investigaciones en dichu llaboratoriu.

El centru de la ciudá contién munchos edificios usaos pola Universidá de Leiden. L'Edificiu de l'Academia (Academiegebouw), asitiáu nel Rapenburg, atopar nun previu conventu del sieglu XVI. Ente les instituciones rellacionaes cola universidá tán: la Institución Nacional de los Idiomes, Etnoloxía y Xeografía de les Indies Orientales Holandeses; el xardín botánicu (Hortus Botanicus Leiden); el Observatoriu de Leiden (1860); el Muséu d'Antigüedaes (Rijksmuseum van Oudheden); y el Muséu Etnolóxicu (Rijksmuseum voor Volkenkunde), que'l so núcleu foi la colección xaponesa de P. F. von Siebold. Una de les biblioteques universitaries de Leiden, la Bibliotheca Thysiana, ocupa un vieyu edificiu renacentista de 1655. Ye especialmente rica en trabayos llegales y cróniques vernácules. Son tamién dignes de mención les múltiples colecciones especiales na Biblioteca Universitaria de Leiden, ente les que figuren les de la "Sociedá de Lliteratura Neerlandesa" (1766) y la colección d'escayoles y grabaos. Nos últimos años, la Universidá construyó'l Bio Science Park pela redolada de la ciudá p'afaer los departamentos de Ciencies.

Personaxes célebres[editar | editar la fonte]

Dellos vieyos maestros tienen venceyos con Leiden. Rembrandt nació en Leiden, ente que Jan Steen, Gerrit Dou, Quiringh Gerritsz. van Brekelenkam y Frans van Mieris el Viejo tamién trabayaron na ciudá. Tres siglo dempués, en 1917, Theo van Doesburg fundó xuntu a Mondrian, J.J.P. Oud y otros, la revista De Stijl en Leiden, que tuvo gran influencia nel arte y la arquiteutura del sieglu XX.

Tamién nel mundu de la ciencia y la conocencia hai importantes nomes venceyaos con Leiden. Nos sieglos XVI y XVII la Universidá de Leiden foi una de les más grandes y más destacaes d'Europa. Los científicos más conocíos d'aquel tiempu viaxaron a Leiden, como Justus Lipsius, Joseph Justus Scaliger, Carolus Clusius, Constantijn Huygens y René Descartes. El "Profesor d'Europa" Herman Boerhaave enseñó ya investigó na Universidá de Leiden. Albert Einstein desenvolvió delles importantes teoríes en Leiden, Heike Kamerlingh Onnes, tuvo un llaboratoriu en Leiden onde fixo investigación qu'en 1913 supunxéron-y el Premiu Nobel. Tamién el físicu Hendrik Lorentz tuvo venceyáu a la Universidá de Leiden.

Munchu escritores tuvieron o entá tán activos en Leiden. Una pequena seleición: Willem Bilderdijk, Jacob van Lennep, Nicolaas Beets (pseudónimu Hildebrand), François Haverschmidt (pseudónimu Piet Paaltjens), Albert Verweij, J.C. Bloem, Boudewijn Büch, Jan Wolkers, Maarten Biesheuvel, Maarten't Hart, Frits van Oostrom, Willem Otterspeer, Ilja Leonard Pfeiffer y Abdelkader Benali.

Nel mundu de la música'l DJ Armin Van Buuren ye un reconocíu DJ y productor de música trance.

Personalidaes pernomaes de Leiden[editar | editar la fonte]

Tresporte[editar | editar la fonte]

Ferrocarril[editar | editar la fonte]

Leiden ye accesible por tren, al traviés de la Compañía Ferroviaria Neerlandesa NS.[3] El conceyu de Leiden tien dos aparques: Estación Leiden Centraal y Estación Leiden Lammenschans.

Leiden ta na ruta entamada pa la RijnGouweLijn (RGL),[4] un proyectu de tren llixeru que'l so trayectu previstu va dende Gouda, pasando por Alphen aan dean Rijn y Leiden, a Katwijk y Noordwijk. El tramu por Leiden: Transferium A44 - Ehrenfestweg - Hogeschool - LUMC - Leiden Centraal - Haarlemmerstraat - Breestraat - Korevaarstraat - Lammenschans - Transferium A4. Dende marzu de 2003 ta en funcionamientu'l tramu ente Gouda y Alphen aan dean Rijn. El plan pa RGL Esti (hasta Leiden, incluyíu) ye que tea n'usu pal 2010. El plan RGL Oeste ta en fase de desenvolvimientu (nel 2006).

Estaciones ente Leiden Centraal y...

  • L'Haya (Dean Haag): Leiden Centraal, De Vink (conceyu de Leiden), Voorschoten, Dean Haag Mariahoeve (conceyu de La Faya), Dean Haag Laan v NOI (conceyu de La Faya), Dean Haag HS / Dean Haag Centraal.
  • Schiphol, l'aeropuertu internacional de Ámsterdam:[5] Leiden Centraal, Nieuw Vennep (conceyu de Haarlemmermeer), Hoofddorp (conceyu de Haarlemmermeer), Schiphol (conceyu de Haarlemmermeer).
  • Haarlem: Leiden Centraal, Voorhout (conceyu de Teylingen), Hillegom, Heemstede-Aerdenhout, Haarlem.
  • Utrecht: Leiden Centraal, Leiden Lammenschans (conceyu de Leiden), Alphen aan dean Rijn, Bodegraven, Woerden, Vleuten (conceyu de Utrecht), Utrecht Terwijde (conceyu de Utrecht), Utrecht Centraal.[6]

Coche[editar | editar la fonte]

Tamién puede aportase a Leiden pola autopista al traviés de:

  • L'A4: autopista dende Ámsterdam escontra Delft, y otros tramos hasta la frontera con Bélxica)
  • L'A44: autopista que xune L'Haya cola autopista A4.
  • La N11: carretera dende Zoeterwoude-Rijndijk hasta Bodegraven, pasando por Alphen aan dean Rijn; xune l'autopista A4 (en Leiden) cola autopista A12.

Autobús[editar | editar la fonte]

Amás hai tresporte públicu de llinies de autobús, pela ciudá y a otres poblaciones, cola compañía Connexxion.[7]

Intereses y otros datos[editar | editar la fonte]

  • Mientres un tiempu Leiden ostentó'l títulu de "La ciudá más fría de la Tierra": nel Llaboratoriu Kamerlingh Onnes, polos desenvolvimientos en criogenia que tuvieron llugar ellí per parte de Heike Kamerlingh Onnes (ver la sección Enseñanza en Leiden).

Ciudaes hermanes[editar | editar la fonte]

Leiden tien cinco ciudaes hermanes:

  • Bandera del Reinu Xuníu Oxford nel Reinu Xuníu, dende 1946: llazos d'amistá y hermandá. Basar na unión pola paz n'alcordanza de la Primer y Segunda Guerra Mundial. Ye unu de los hermanamientos de ciudaes más antiguos de los Países Baxos. Prodúcense intercambios culturales y deportivos, y hai collaboración ente la Universidá de Leiden y la d'Oxford. Participación mutua na conmemoración n'alcordanza de les víctimes de la guerra.
  • Bandera d'Alemaña Krefeld en Alemaña, dende 1961: llazos d'amistá y hermandá. Naz tres la Segunda Guerra Mundial de la conciencia de la necesidá de desenvolver una vecindá pacífica y borrar les barreres de prexuicios ente neerlandeses y alemanes. Inercambios nel campu de la interpretación musical.
  • Bandera de Polonia Toruń en Polonia, dende 1988: llazos d'amistá y hermandá. Aniciar tres la separación ente Europa del Este y del Oeste mientres la Guerra Fría: con esta unión Leiden quier contribuyir al relajamiento ente Este y Oeste, la construcción de la democracia, l'intercambiu d'esperiencies y conocencies. Intercambios a nivel cultural, deportivu, social y municipal, según educación sobre'l mediu ambiente y la ecoloxía.
  • Bandera de Nicaragua Juigalpa en Nicaragua, dende 1988: llazos d'amistá con calter de desenvolvimientu. Basar nel desenvolvimientu y construcción d'una sociedá precisada de democracia, con probeza y conflictos qu'atrabanquen la estabilidá política. Leiden apurre sofitu na enseñanza (infraestructura y conteníu) y soporte nel procesu de Planificación Estratéxica.
  • Bandera de Sudáfrica Buffalo City en Suráfrica, dende 1998: llazos d'amistá con calter de desenvolvimientu. Basaos nos mesmos principios que nel casu de Juigalpa, nesti casu enfatizando el sofitu antiapartheid. Intercambios nel campu d'enseñanza, cultura, policía, museos, etc.; tresmisión de conocencies municipales (mediu ambiente, seguridá, planificación estratéxica); proyectu de construcción de viviendes sociales; proxecto pilotu nel campu del VIH/SIDA.

Referencies[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Compass rose pale.svg Oegstgeest Teylingen Compass rose pale.svg
Katwijk Norte
Oeste   Rosa de los vientos.svg    Este
Sur
Wassenaar Voorschoten
Leidschendam-Voorburg
Zoeterwoude


Leiden