Diferencies ente revisiones de «Astures»

Saltar a navegación Saltar a la gueta
10 bytes amestaos ,  hai 4 años
ensin resume d'edición
(→‎El nome: Fixed typo)
Etiquetes: Edición de móvil Edición de app móvil
[[Archivu:Gens y gentilitates d'asturies.jpg|thumb|350px|Tribus de los diferentes "Conventus" n'Asturies.]]
 
Los '''Astures''' (o '''ástures)''' foron un pueblu asitiáu nel noroeste de la [[Península Ibérica]], el so orixe nun ta nidiu y hai dos postures principales. Una qu'indica la posibilidá que llegaren dende'l ríu Ister (nome en [[griegu]] del [[ríu Danubiu|Danubiu]]) y la zona d'[[Estiria]] ([[Austria]]), pola coincidencia de los nomes y la esplicación del nome d'esti pueblu como raigañu celta o indoeuropéu.
 
Y otra señala que les poblaciones astures son la evolución de los habitantes asitiaos na zona dende'l [[Mesolíticu]] o escomienzos del [[Neolíticu]] y son la evolución cultural de les poblaciones que fixeron pintures como les apaecíes na [[Cueva d'El Pozu'l Ramu‎]] o, nel casu de los cántabros, [[Altamira]]; básase nes rellaciones culturales ente tolos pueblos de la [[Península Ibérica]] y [[Aquitania]].
 
== El nome ==
 
[[Archivu:Conventus Asturum.jpg|thumb|350px|Territoriu de los Astures.]]
 
Ye bien dable que l'etnónimu [[astures]] designare nun entamu a ún de los munchos pueblos que, por semeyu cultural formaben la tribu de los astures, pasando darréu y por estensión, a nomar a tola gaviella d'estos pueblos, como asocedió ente los [[galaicos]] colos ''kallaekos''. De cualquier miente, nun paez haber dulda que los '''stures''' recibieren el so nome en cuanto qu'habitantes de les rieres del Stura (Esla).
 
La etimoloxía fai aniciar '''Astura''' dende'l raigañu '''PIE''' *''Steu-r'' (Pokorny: [[1004]]-[[1010]]) "''ampliu, enanchu''" qu'aplicáu a una corriente fluvial pudiere significar tamién "''pasu abegosu''". Amás de ser un axetivu afayadizu pa designar al ríu más importante de la faza astur, nun asoma oxeción llingüística nenguna. Ye calter del [[celta]] camudar el diptongu '''PIE''' *'''Eu''', primero en *'''Ou''', y dempués en *'''U''' (''Teutates'' > ''Touta'' > ''Tutatis''). Y un bon sofitu d'ello dánoslu [[Estrabón]] cuandu trescribe'l nome antiguu na mena '''Astoures'''.
 
El raigañu caltiénse nel [[sánscritu]] '''Sthūrá''' "''enanchu, trupu''"; [[avésticu]] '''Stūra''' "''ampliu, enanchu, llargu''"; [[xermanu]] '''Stūr''' "''ampliu''"; [[islandés]] '''Stūra''' y les más variaes menes del [[alemán]] y [[anglosaxón]] '''Stieren''', '''Stiuri''', '''Stiura''', '''Stiure''', '''Steuer''', '''Stēor''', etc. Y, magar que nun s'afayen fácilmente vocablos derivaos d'esti raigañu nes [[celta|llingües celtes]] de güei, tuvo ser d'usu común nel galu, darréu la bayura d'hidrónimos conseñaos: na [[Bretaña]], [[Pliniu]] glosa'l '''Stur''' y un '''Sturia''' nel desembocu l'Elba. Na ''Galia cisalpina'' asitiábase la tribu de los '''esturos''' y un ríu '''Stura'''.
 
* Los '''[[Pésicos]]''' entre los ríos [[Nalón]] (''Nailos'') y [[Ríu Navia|Navia]]:
** [[Agubrigenses]]
** [[Argamonicos]]
** [[Cadabrigenses]]
** [[Agubrigenses]]
 
* Los '''[[Llugones|Lugones]]''' ente'l ''Nailos'' ([[Nalón]]) y el ''Salia'' ([[Sella]]) y tamién la zona del Valle'l Duerna:
** [[AblaidacosAbilicos]], clan de los Luggones, en Castandiello, [[PiloñaMorcín]].
** [[AbilicosAblaidacos]], clan de los Luggones, en Castandiello, [[MorcínPiloña]].
** [[Agubrigenses]]
** [[Arganticaenos]]
** [[Cabranginos]]
** [[Cadabrigenses]]
** [[Cilaridos]] ó [[Oilaridos]] clan en Oles, [[Villaviciosa]].
** [[Cilúrnigos]], clan de los Luggones, habitaban na estaya na que s'afaya ''la Campa Torres'', au s'alluga'l castru de ''Noega''. ([[Xixón]])
** [[Coliacinos]]
** [[Cilúrnigos]], clan de los Luggones, habitaban na estaya na que s'afaya ''la Campa Torres'', au s'alluga'l castru de ''Noega''. ([[Xixón]])
** [[Vincianos]]
** [[Viromenigos]]
** [[Cilaridos]] ó [[Oilaridos]] clan en Oles, [[Villaviciosa]].
 
* Los '''[[Penios]]''', al este del ''Salia'' ([[Sella]]) y (conceyu de [[Parres]]):
** [[Caelionicaecos]]
** [[Quetianos]].
 
 
'''•Cismontanes o Augustanes'''
 
-Los [[GigurrosAmacos]]: [[Saldanicos]]
 
-Los [[Bedunienses]]:
-Los [[Zoeles]]: [[Desoncos]], [[Tridiavos]], [[Visaligos]], [[Cabruagénigos]].
 
-Los [[OrniacosBrigaecinos]]: [[AvolgigosLegirnicos]],[[Abanicios]].
 
-Los [[SaelenosGigurros]]:
 
-Los [[Iburros]]:
-Los [[Superatios]]: [[Blanobriensos]], [[Bolgenses]], [[Louguios]].
 
-Los [[TiburosLancienses]]:
 
-Los [[BeduniensesLóugei]]: [[Toletenses]]
 
-Los [[LanciensesOrniacos]]: [[Avolgigos]],[[Abanicios]]
 
-Los [[BrigaecinosSaelenos]]: [[Legirnicos]]
 
-Los [[AmacosSuperatios]]: [[SaldanicosBlanobriensos]], [[Bolgenses]], [[Louguios]].
 
-Los [[Susarros]]: [[Paemeiobriguenses]], [[Queledinos]], [[Aiobrigiaecienses]].
-Los [[Lóugei]]: [[Toletenses]].
 
-Los [[IburrosTiburos]]:
 
-Los [[Zoeles]]: [[Desoncos]], [[Tridiavos]], [[Visaligos]], [[Cabruagénigos]].
 
-Los [[Susarros]]: [[Paemeiobriguenses]], [[Queledinos]], [[Aiobrigiaecienses]].
 
==== Clasifición dientro d'Asturies por situación xeográfica ====
 
== Afiliación ==
 
L'afiliación d'estes poblaciones ye percomplicada d'entamar, dao les poques fontes y l'ausencia de lliteratura. Sí conocemos que yeren matriarcales o que taben nel procesu del pasu d'esti al patriarcáu, cosa que los allonxaría de los celtes y poblaciones indoeuropees. Muncha de la toponimia esplícase pol vascu antiguu pero tamién pol celta o'l [[lusitanu]]. Tamién paez que taben en contautu con poblaciones celtes o averaes a esta cultura, si qu'asina nun se pue afirmar que fueren celtes, munches de les concomitancies ente dambes cultures débense a procesos de resolución cultural común ente los pueblos del mundiu.
 
 
== Llingua ==
 
''Artículu principal [[llingua astur|astur]]''
 
== Xeografía ==
 
Los Astures ocupaben el norte de [[Zamora]], cásique tola provincia de [[Llión]], sacante la zona oriental, y casi toa [[Asturies]] (dende'l [[ríu seya]] nel Este per au llinden colos pueblos cántabros, fasta la sierra el Ranadoiru pel Oeste u llinden colos [[Albiones]]). Según [[Plinio]] la población Astur sedría d'unos 240.000 hab.
 
Les principales ciudaes o asentamientos de los que se tienen constancia son por referencies de los autores grecollatinos o pola arqueoloxía. Considérase que'l principal asentamientu de los astures yera [[Lancia]], nel [[oteru]] de Lance, en Sollanciu ([[Villasabariegu]], [[Llión]]), que foi una mena de ''Numancia'' astur. Pero tamién esisten referencies y restos d'asentamientos grandes en:
 
* Aliga ¿([[Alixa]])?, Llión.
* Asturica Augusta ([[Astorga]].
* Legio VI-VII [[Llión]]).
* [[Arrabalde]], [[Zamora]]. Famosa pol [[Ayalgu d'Arrabalde]], quiciabes la mayor representación artística d'esti pueblu.
* Asturica Augusta ([[Astorga]].
* [[Brigarentium]] ¿[[Benavente]]?.
* [[Degaña]], [[Asturies]].
* Legio VI-VII [[Llión]]).
 
Amás de multitú de castros de los que queden restos en [[Xixón]], [[La Cabreira]], [[La Valduerna]], [[la Valdería]], [[el Bierzu]], los restos funerarios de [[los Valles de Benavente]].
 
== Forma de Vida ==
 
[[Archivu:Castro-de-coana01.jpg|thumb|300px|left|[[Castros d'Asturies|Castru]] de [[Cuaña]] ([[Asturies]]).]]
Basaben la so vida na recoyida de frutos y la caza. Demientres gran parte l'añu usaben la [[llande]] como'l so alimentu fundamental, secandolo, mayandolo y depués cola so fariña facíen un pan que se-yos conservaba demientres llargu tiempu. Cuntaben tamién cola [[agricultura]] anque yera escasa, nada que ver cola de pueblos más sureños.
 
== Relixosidá ==
 
Al igual qu'otres cultures posiblemente preindoeuropees, los ástures, teníen como dioses proteutores a les fuercies de la Natura. Gracies a les referencies d'[[Estrabón]] sabemos qu'adoraben a la [[Lluna]] como a una diosa básica de lo espiritual y de la fertilidá, lo qu'afirma que yeren matriarcales o en procesu de patriarcalización.
 
Conócense delles divinidaes pola toponimia y pola documentación romana y medieval que llegó hasta nós. Dalgunes de les divinidaes que se saben yeren adoraes por esti pueblu son:
 
* [[Belenos]], identificáu polos historiadores de l'Antigüedá con Apolo. Rellacionáu con él pue tar el topónimo de San Xuan de Beleño (Ponga).
 
* [[Cándamu]]: Dios de la Vexetación y les Fontes, del que toma'l nome un conceyu asturianu. Entá esiste nel conceyu de [[ciudá de LLión|Llión]], nel parque natural de la Candamia una copia de la fonte dexada a Iove Candamus -Júpiter Cándamu- polos romanos en señal de [[sincretismu]].
 
* [[Cosso]]: Divinidá guerrera venceyada a l'axuntu de les agües.
 
* Deidaes menores: había una pléyade de xenios o dioses menores que, seguramente, pasaron a la relixosidá de la cultura asturllionesa nes formes de [[sumiciu|sumicios]], [[xana|xanes]], [[Nuberu (mitoloxía)|nuberu]] o'l [[busgosu]].
* [[Cándamu]]: Dios de la Vexetación y les Fontes, del que toma'l nome un conceyu asturianu. Entá esiste nel conceyu de [[ciudá de LLión|Llión]], nel parque natural de la Candamia una copia de la fonte dexada a Iove Candamus -Júpiter Cándamu- polos romanos en señal de [[sincretismu]].
 
* [[Deva]]: Diosa del agua y la feminidá, d'ella tomen el nome el [[monte Deva]] y el [[ríu Deva]].
 
* [[Telenón]]: dios de la Fuercia, el Rellumu o la Llucha. Vivía, según les creyencies ástures, nel actual monte Telenu -[[Lus Maragatus]].
* Deidaes menores: había una pléyade de xenios o dioses menores que, seguramente, pasaron a la relixosidá de la cultura asturllionesa nes formes de [[sumiciu|sumicios]], [[xana|xanes]], [[Nuberu (mitoloxía)|nuberu]] o'l [[busgosu]].
 
== Enllaces Esternos ==
Usuariu anónimu

Menú de navegación