Cuideiru

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Cuideiru
Bandera de Cuideiru Escudu de Cuideiru
(Bandera de Cuideiru) (Escudu de Cuideiru)
Casa del conceyu de Cuideiru.JPG
Casa del conceyu de Cuideiru
Llocalización
Coordenaes 43° 33' 48" N, 06° 08' 45" W
Cuideiru Asturies map.svg
Abreviatura: Ce
Xentiliciu: pixuetu, -a, -o
Xeografía
Comunidá Flag of Asturias.svg Asturies
Comarca Avilés
Mancomunidá Comarca Vaquera
Partíu xudicial Pravia
Capital
 • Población
Cuideiru
1336
Parroquies 9 parroquies
Fundación
Superficie
 • Total
 • % agua

100,78 km²
n/d
Población
 • Total
 • Densidá

5248 (2016)
55,25 hab./km²
Mayor altitú 139 msnm, El Cuetu
Menor altitú n/d
Códigu postal 33150 al 33159
Fiestes mayores L'Amuravela (xunu)
Patrón San Pedru
Patrona n/d
Política (2015)
Alcalde/esa Ignacio Escribano Fernández (PP)
Presupuestu n/d
Sitiu web oficial
http://www.ayuntamientodecudillero.com/ -
[[Subdivisiones d'Asturies]]

Cuideiru ye un conceyu d'Asturies. Llenda al oeste con Valdés, al sur con Salas y Pravia y al este con Muros del Nalón y Pravia de nuevo.

L'actividá principal y más reconocida de Cuideiru foi la pesca, especialmente sonadía tien la merluza del pinchu. Cuenta con una Cofradía de Pescadores, "Virxen del Carmen", que nel añu 2006 ruló 86.138 Kg de pescao (especialmente la citada merluza del pinchu, con un total de 74.423 Kg). Tamién tien importancia l'actividá del marisquéu de percebes yá que la Cofradía xestiona un plan d'esplotación del recursu.

Otra de les principales actividaes económiques de Cuideiru ye la del turismu, especialmente pelos meses centrales del añu.

Especial relevancia tien el pregón de L'Amuravela, lleíu dende va munchos años nes fiestes de S. Pedro. Trátase d'un pregón en forma versificada nel que se fai un repasu a los acontecimientos más reseñaos del añu d'una forma irónica y empleando la variedá dialectal local, el pixuetu. Nun entamu, foi la escritora local Elvira Bravo la encargada de redactar los versos que yeren lleíos pol so fíu Totó. Anguaño, l'encargáu de lleelos ye Cesáreo Marqués.

Hestoria[editar | editar la fonte]

Prehistoria y romanización[editar | editar la fonte]

La vida d'esti conceyu siempres tuvo xunida al de Pravia, hasta'l sieglu XVIII, por ello ye bien difícil atopar unos datos que se refieran namá l'actual conceyu de Cuideiru, yá que el so términu municipal nun tien vida autónoma hasta'l sieglu XIX.

Nun esisten restos humanos prehistóricos no qu'entendemos per tierres actuales d'esti conceyu, pero si los atopamos nos conceyos estremeros.

Ye na dómina castreña onde atopamos los primeros restos d'esti conceyu, atopándose dos castros que son: los castros de La Garita y La Cavona. Fai relativamente pocu afayóse otru xacimientu, el de Gurión. Toos estos allugamientos paecen de tipu prerromanu.

Los restos de la dómina romana equí, nesta zona tán bien difuminados.

Edá Media y Moderna[editar | editar la fonte]

Los primeros datos atopar na Edá Media, no referente a les actuales tierres de Cuideiru. Na llende de dos poderoses entidaes eclesiástiques la d'Uviéu y la de Pravia ye onde surdiría un pequenu puertu pesqueru que güei ostenta la capitalidad.

Va Ser nel sieglu XIII, cuando s'empecipiara un periodu de tresformamientos nesti sector. Ye nesta dómina cuando se funda poblar de Pravia y a partir d'entós toles tierres del actual Cuideiru van tar integraes en Pravia. La primer noticia relativa a la yá esistencia de la localidá de Cuideiru ye la que se refier a una donación al monesteriu cuartanu en 1285. Tola población taba entornada na pesca y tou esti desenvolvimientu tuvo que tar mediatizado pola poderosa familia de Omaña, qu'exercieron la so poder na rexón nesta dómina.

Nel sieglu XV, Cuideiru yá taba consolidáu como puertu pesqueru y solicitó la concesión del alfolí de la sal que lo tenía monopolizada la capital praviana. La concesión nun llega a efectuase nunca.

Na Edá Moderna, Cuideiru yá ta consolidada, siendo'l centru pesqueru Asturianu y apaecen una serie d'edificaciones como la ilesia de San Pedro edificada polos sos habitantes. Tamién se constrúi un muelle nel puertu y el castiellu de San Juan para defendese de les incursiones ingleses.

Nel sieglu XVIII, les xentes del llugar ufiertaron 1.000 doblones por segregase de la xurisdicción del conceyu de Pravia yá que nun podíen nomar los sos cargos, pero esto nun llegaría hasta 100 años más tarde. Nesta dómina namá había un cotu nesti territoriu que yera perteneciente a un miembru de la poderosa familia Omaña.

Sieglu XIX d'equí p'arriba[editar | editar la fonte]

Nel XIX, llega la deseyada autonomía municipal de Cuideiru, en parte por cuenta de la importancia del puertu pesqueru y plantégase la necesidá d'ampliar el puertu, cosa que nun llegaría hasta'l sieglu XX.

Nel XX, axudicóse la construcción d'un nuevu puertu, los trabayos fueron en distintes fases y acabaron nel ochenta. Tamién se remocica la carretera a Galicia.

Parroquies[editar | editar la fonte]

Evolución demográfica[editar | editar la fonte]

Esti conceyu pasó poles mesmes fases d'emigración que tolos conceyos que tán asitiaos na mesma zona de la mariña Asturiana.

Nes primeres décades del sieglu XX, algama la so cota máxima con 11.150 habitantes, pasando depués a una dómina migratoria na que pierde unes 1.000 persones y llegando a la so última fase que ye un éxodu d'emigración, pero que se concretó na población del campu, empezando una etapa de retrocesu demográficu.

Les trés fases d'emigración mover según les oportunidaes de trabayu del momentu. Na primer fase foi una emigración escontra Hispanoamérica, la segunda fase a los países centro europeos y la tercera a los centros industriales de la rexón.

Esti conceyu tamién conoció a les families indianes, a quien la suerte foi-yos aparente, siendo de la mesma grandes benefactores del so llugar d'orixe, collaborando na construcción d'edificios escolares, viviendes y en cualquier actividá sociocultural y recreativo.

Como casi tolos conceyos costeros, la mayoría de los sos núcleos tán nes zones rases de la mariña, siendo'l so núcleu más representativu la villa de Cuideiru.

Economía[editar | editar la fonte]

Emplegaos nos diversos sectores económicos (añu 2009)
Númberu de trabayadores Tantu por cientu
TOTAL 1.890 100
Agricultura, ganadería y pesca 388 20,53
Industria 165 8,73
Construcción 274 14,50
Servicios 1.063 56,24
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI


Usos del suelu del conceyu (añu 2009)
Usu Superficie (km²)
Tierres de llabrantíu 1,97
Praderíes 26,13
Terrenu forestal 49,60
Otros usos (industrial, residencial, tierra ermo...) 23,08
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI


Carauterístiques del sector primariu (añu 2009)
Ganaderíes de bovín 168
Cabeces de ganáu bovín 2.667
Cabeces de ganáu ovín 396
Cabeces de ganáu cabrín 94
Ganaderos con cuota llechera 33
Quilos de cuota llechera 6.447.484
Metros cúbicos de madera valtao 20.035
* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2009, SADEI

Arte[editar | editar la fonte]

Les principales obres arquitectóniques del conceyu de Cuideiru son:

-La capiya del Humilladero, ye gótica pero bien reformada. La so estructura ye de planta cuadrada con contrafuertes y bóveda de ojivas. Tien un retablu de los sieglos XVI o XVII.

-La ilesia de San Pedro ye gótica pero del sieglu XVI, ta costeada poles persones del pueblu. La so estructura ye de nave única con bóveda de crucería y ábside semicircular. Mientres la Guerra Civil foi amburada y vuelta construyir. En feches recién foi sometida a un procesu de restauración.

Cuideiru

-La ilesia de San Martín de Luiña del sieglu XVIII, ye de planta de cruz llatina con trés naves, los murios son de mampostería revocaos y sillar que queda a la vista en cornises, arquerías y pilastres. Tou cubrir con bóveda menos el cruceru con cúpula. Tien pórticos llaterales que se abrir en trés arcos de mediu puntu sobro pilastres. La decoración esculpida ta na puerta con pilastres acanalaes y moldures d'oreya. Tien trés bonos retablos barrocos.

-La ilesia de Santa María de Sotu de Luiña, ye Monumentu Históricu Artísticu, la so estructura ye de nave única, doble cruceru y cabecera semicircular. Tien xuna torre cuadrada de trés pisos, nos dos cimeros con forniques y ente elles ventanes rectangulares, la torre completar con cornisa de piedra y con gárgoles en forma felina. Tien retablos barrocos del sieglu XVIII, el mayor dedicáu a la Virxe de la Humildá que s'afai a la forma del ábside.

-La casa rectoral, al pie de la ilesia ye Monumentu Históricu Artísticu, de planta rectangular y dos pisos de mampostería con enmarques de piedra. La so cornisa tien triglifos y metopes. L'edificiu foi restauráu y dedicóse a casa de cultura y muséu, onde s'amuesa xuna variada colección d'escultura, ornamientos sagraos y orfebrería.

-La Quinta de Selgas del sieglu XIX, anguaño abierta como muséu y xestionada pola Fundación Selgas-Fagalde; recibe xunas 24.000 visites al añu.​ La quinta ta totalmente abarganada con dos puertes monumentales; la principal al sur, con un arcu triunfal con trés vanos adintelados, unu de puerta y los otros a los llaos, toos enrexaos. El entablamento ta sosteníu por pilastres y sobro él asítiense xarrones. Na puerta llateral predomina'l trabayu de fierro forxáu, dos grandes pilastres delimitan la rexa central y sostienen dos lleones alaos. El palaciu ye de planta rectangular de dos pisos, áticu y un baxu qu'actúa de zócalo. La fachada principal adelántrase desaguando nuna puerta escontra la escalinata central de piedra. Ábrense trés puertes en cada pisu dispuestes n'arcu con frontones curvos. El so interior comparóse con un muséu pola calidá y cantidá de too el so moblame, con delles pintures importantes como'l primer cuadru de Goya que se conoz (Aníbal vencedor contempla per primer vegada Italia dende los Alpes), xuna Asunción de la Virxe d'El Greco, exemplos de Luis de Morales, Luca Giordano y Corrado Giaquinto, y dellos modelos amenorgaos de Vicente Carducho pal gran ciclu pictóricu de la Cartuxa d'El Paular, sita pela rodiada de Madrid. A los llaos de la fachada posterior, llevántense dos pabellones d'un pisu sobre zócalo: el pabellón de Tapices y el palacete. El so xardín ye xuna entemez francés y pintorescu. L'edificiu ta nel puntu central y dominante del xardín francés y un pocu más alloñáu'l pintorescu nel que paez que s'impon la naturaleza. Nel xardín hai caminos irregulares, covarones artificiales, estanques, ríos y ponticos. Los planos d'esta casa fueron del propiu Fortunato Selgas. Tamién foi l'autor de los planos de les escueles del Pito y de la ilesia de Jesús Nazarenu, en que'l so altar atopar xuna importante pieza pedresa de dómina prerrománica, del sieglu VIII, proveniente de la ilesia de Santianes de Molenes de Pravia.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Semeyes[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]


 
Conceyos d'Asturies
A Veiga | Amieva | Avilés | Ayande | Ayer | Balmonte | Bimenes | Bual | Cabrales | Cabranes | Candamu | Cangas del Narcea | Cangues d'Onís | Caravia | Carreño | Castrillón | Castropol | Casu | Colunga | Corvera | Cuaña | Cuideiru | Degaña | Eilao | El Franco | El Valle Altu | El Valle Baḥu | Gozón | Grandas de Salime | Grau | Ibias | Illas | La Ribera | Les Regueres | Llanera | Llanes | Llangréu | Llaviana | Mieres | Morcín | Muros | Nava | Navia | Noreña | Onís | Parres | Pezós | Piloña | Ponga | Pravia | Proaza | Quirós | Ribedeva | Ribeseya | Riosa | Salas | Samartín d'Ozcos | Samartín del Rei Aurelio | San Tiso d'Abres | Santalla d'Ozcos | Santo Adriano | Sariegu | Siero | Sobrescobiu | Somiedu | Sotu'l Barcu | Tapia | Taramundi | Teberga | Tinéu | Uviéu | Valdés | Vilanova d'Ozcos | Villaviciosa | Villayón | Xixón | Yernes y Tameza | Ḷḷena