Camín Primitivu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Camín Primitivu
Berducedo1.jpg
Situación
PaísFlag of Spain.svg España
AutonomíaFlag of Asturias.svg Principáu d'Asturies
Tipu Ruta jacobea (es) Traducir
Parte de El Camín de Santiago
Coordenaes 43°20′06″N 6°24′53″O / 43.335°N 6.41472°O / 43.335; -6.41472Coordenaes: 43°20′06″N 6°24′53″O / 43.335°N 6.41472°O / 43.335; -6.41472
Camín Primitivu alcuéntrase n'Asturies
Camín Primitivu
Camín Primitivu
Camín Primitivu (Asturies)
Datos
Superficie 1903,55 ha
Cambiar los datos en Wikidata
El Camino Primitivo (5)
La Catedral de Oviedo es el punto de partida.
Muszla Jakuba.svg

Conozse como Ruta Xacobea Primitiva, Ruta interior del Camín de Santiago del Norte o a cencielles como Camín Primitivu al trayectu ente Uviéu y Santiago de Compostela. Na localidá de Mellid xúnese'l Camín de Santiago Francés al Camín Primitivu.

Nun ye casual el fechu de que la ruta sía conocida col apellativu de "primitivu", pos foi precisamente'l rei Alfonso II, posiblemente'l primer pelegrín conocíu, quien al conocer la noticia del afayu del cuerpu del santu, tomó esta ruta escontra Compostela pa ser testigu del sucesu.

Ente que la capital del Reinu tuvo n'Uviéu, la ciudá asturiana foi unu de los puntos neurálxicos de les pelegrinaciones a Santiago. Una vegada qu'ésta foi treslladada a Llión, la ruta de los franceses foi adquiriendo relevancia, convirtiéndose na principal vía de pelegrinación a la Ciudá Santa en desterciu de l'anterior.

Reza un tradicional cantar francés que quién a Santiago de Compostela va en pelegrinación y nun visita la Catedral d'Uviéu, dedicada al Salvador, "visita al Siervu y escaez al Señor". Ye por esto que munchos d'ellos opten, una vegada llegaos a Llión, por dirixir los sos pasos escontra la capital asturiana al traviés del conocíu como Camín de Santiago Real, y siguir con posterioridá escontra la ciudá del Apóstol per esta ruta.

De la importancia d'esti Camín dan fe los numberosos hospitales de la ciudá de Llugo, y los seis, dalgunos bien venceyaos al Camín, del conceyu de Burón, güei A Fonsagrada.

Trazáu de la ruta[editar | editar la fonte]

Enllaz del Camín de la Mariña con Uviéu[editar | editar la fonte]

Población (conceyu) Provincia A Santiago (km)
Bifurcación de caminos (Villaviciosa) Asturies 358
Ambás (Villaviciosa) Asturies 355
Valdediós (Villaviciosa) Asturies 352
Altu de la Campa (Villaviciosa) Asturies 350
Vega (Sariegu) Asturies 345
Pola de Siero (Siero) Asturies 336
El Berrón (Siero) Asturies 332
Meres (Siero) Asturies 327
Cualloto (Uviéu) Asturies 324
Uviéu Asturies 319

Ruta principal[editar | editar la fonte]

Población (conceyu) Provincia A Santiago (km)
Uviéu Asturies 319
Loriana (Uviéu) Asturies 313
Valsera (Les Regueres) Asturies 310
Premoño (Les Regueres) Asturies 306
Peñaflor (Grau) Asturies 300
Grau Asturies 298
Villapañada (Grau) Asturies 295
San Marcelo (Salas) Asturies 291
Santolaya de les Dorigas (Salas) Asturies 290
Curniana (Salas) Asturies 287
Quintana (Salas) Asturies 281
Casazorrina (Salas) Asturies 279
Salas Asturies 276
Porciles (Salas) Asturies 271
La Espina (Salas) Asturies 269
La Pereda (Tinéu) Asturies 268
Pedregal (Tinéu) Asturies 265
Tinéu Asturies 258
Monesteriu de Obona (Tinéu) Asturies 250
Campiello (Tinéu) Asturies 245
Borres (Tinéu) Asturies 239
Bifurcación de la Ruta de los Hospitales Asturies 237
La Mortera (Tinéu) Asturies 236
Alto de Porciles (Tinéu) Asturies 231
Lavadoira (Tinéu) Asturies 229
La Puela Ayande Asturies 226
Puertu del Palu (Ayande) Asturies 220
Llagu (Ayande) Asturies 214
Berducedo (Ayande) Asturies 210
La Mesa (Grandas de Salime) Asturies 205
Buspol (Grandas de Salime) Asturies 203
Saltu de Salime (Grandas de Salime) Asturies 194
Grandas de Salime Asturies 187
Malneira (Grandas de Salime) Asturies 183
Capo (Grandas de Salime) Asturies 182
Puertu El Xardón (Grandas de Salime) Asturies 174
Fonfría de Fonsagrada (Fonsagrada) Llugo 168
Paradanova (Fonsagrada) Llugo 164
Fonsagrada Llugo 162
Padrón (Fonsagrada) Llugo 160
Pedrafitela (Fonsagrada) Llugo 155
Hospital de Montouto (Fonsagrada) Llugo 153
Paradavella (Fonsagrada) Llugo 149
A Lastra (Baleira) Llugo 142
Fontaneira (Baleira) Llugo 139
Cádavo (Baleira) Llugo 133
Pradeda (Baleira) Llugo 128
Villabade (Castroverde) Llugo 125
Castroverde Llugo 124
Carballido Llugo 112
Llugo Llugo 104
San Xoan do Altu (Llugo) Llugo 96
Burgu (Llugo) Llugo 94
San Romao (Guntín) Llugo 84
Ponte Ferreira (Palas de Rei) Llugo 74
As Seixas (Palas de Rei) Llugo 68
O Hospital das Seixas (Palas de Rei) Llugo 66
Villamor (Toques) A Coruña 61
Melide A Coruña 54

Variante de la Ruta d'Hospitales[editar | editar la fonte]

Población (conceyu) Provincia A Santiago (km)
Bifurcación de la Ruta de los Hospitales (Tinéu) Asturies 233
Puertu del Palu (Ayande) Asturies 220

Esta variante ye la más antigua y natural del Camín nesti tramu yá que dexa aforrar unos kilómetros de percorríu y evita tener que baxar a La Puela Ayande y depués xubir el duru Puertu del Palu. A cambéu transita pol formosu pero inhóspito paraxe de la Sierra de Fanfaraón, ensin pueblos y en bona parte percima de los 1100 m d'altitú. Na Edá Media dos hospitales de pelegrinos, los de Fanfaraón y Valparaíso, daben abellu a los pelegrinos que s'aventuraben por esti tramu y dellos recibe esta variante'l so nome. Pero los hospitales sumieron y anguaño nun queden más que dellos restos d'ellos. Al tratase d'una ruta peligrosa pel hibiernu o con mal tiempu, la ruta principal acabó baxando al fondu del valle, más abelugada y con núcleos de población.

Variante de Santa María de Burón[editar | editar la fonte]

Población (conceyu) Provincia A Santiago (km)
Paradanova (Fonsagrada) Llugo
Puebla de Burón (Fonsagrada) Llugo
Hospital de Montouto (Fonsagrada) Llugo 153

Esta variante en cuenta de pasar por Fonsagrada esviase poco antes en Paradanova y baxa a la Puebla de Burón, localidá que foi la cabeza de la Tierra de Burón y del conceyu homónimu hasta 1835, cuando la capitalidad del mesmu pasó a Fonsagrada. De fechu esta variante foi la principal hasta'l sieglu XVIII. A pesar d'escurrir per terrenes de menor altitú que l'actual ruta principal, cayó en desusu pola importancia que tomó Fonsagrada como principal núcleu de población de la contorna.

El Camín Primitivu n'Asturies[editar | editar la fonte]

Uviéu[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Oviedo

La ciudá d'Uviéu y más concretamente la so Catedral ye'l puntu de partida del Camín Primitivu. Uviéu foi escoyida capital y see de la Corte del Reinu d'Asturies pol rei Alfonso II'l Castu (791-842) nuna fecha indeterminada del so reináu anterior a 812. Sobro una llomba onde esistía dende mediaos del sieglu VIII un monesteriu dedicáu a San Vicente, el rei asturianu fundó la so capital construyendo delles ilesies y un palaciu. Alfonso II foi un rei bien interesáu na promoción del cultu a los santos. Dotó a la capiya de San Salvador, construyida probablemente pol so padre Fruela I, d'importantes reliquies como'l pañu que cubrió a Xesucristo antes de la resurrección. La tradición tamién atribúi al reináu d'Alfonso II'l descubrimientu del sepulcru del Apóstol Santiago en Compostela en 814. Alfonso II ye consideráu'l primer pelegrín a Compostela por cuenta de que realizó la ruta de pelegrinación dende la so capital d'Uviéu hasta la tumba del apóstol en Compostela. Este ye consideráu l'orixe del Camín Primitivu.

El Camín Primitivu parte de la Catedral de San Salvador d'Uviéu, alzada nel sieglu XIII nel allugamientu qu'ocupaba l'antiguu complexu palatín d'Alfonso II y de los sos socesores nel tronu d'Asturies (sieglos IX y X). Uviéu caltien importantes monumentos prerrománicos de la dómina de la monarquía ástur. El más notable d'ellos ye la Cámara Santa (sieglu IX), edificiu englobáu anguaño dientro del conxuntu de la Catedral d'Uviéu y atribuyíu al reináu d'Alfonso II. Na Edá Media la Cámara Santa, por cuenta de les numberoses reliquies santes qu'allugaba, convirtióse nel segundu centru de pelegrinaxe más importante d'España, dempués de Santiago de Compostela. Fadríase famosu'l dichu «Quien va a Santiago y non a San Salvador, visita al criáu pero non al señor» en referencia al patrón uvieín y l'importancia d'esti llugar como centru de pelegrinación. N'Uviéu atopense otros monumentos prerrománicos d'importancia construyíos polos reis asturianos; Santa María de Naranco, San Miguel de Lliño y Santuyano de los Praos. Los dos primeros atopanse nel monte Naranco que señoria la ciudá y el terceru a pocu más d'un kilómetru de la catedral, dientro de l'actual ciudá moderna. Tamién ye destacable n'Uviéu la fonte de Foncalada. Toos estos monumentos prerrománicos asturianos, xuntu cola ilesia de Santa Cristina de L.lena fueron declaraos Patrimoniu de la Humanidá ente 1985 y 1998 so la denominación Monumentos d'Uviéu y del Reinu d'Asturies.

El Camín traviesa anguaño'l Cascu Históricu de la ciudá y por barrios más modernos sal de la ciudá pela so parte noroeste hasta llegar al antiguu camín de Pontón de Riello, güei asfaltáu. Siguiendo les fasteres del monte Naranco, el camín sigue en direición a San Llázaro de Paniceres y Les Campes. Pasa al pie de la ermita del Carmen en Lampaxuga (Llampaxuga), na parroquia de Lloriana y depués baxa per La Pipera y la Bolguina hasta llegar al calce del ríu Nora.

El ríu Nora traviesase pela Ponte Gallegos, una ponte medieval documentado dende'l sieglu XIII y que la so estructura actual data'l sieglu XV. La ponte foi destruyíu mientres la Revolución d'Asturies de 1934 y darréu reedificada. Anguaño ta peatonalizado y afatáu d'una moderna escultura. Esti ríu marca la llende ente'l conceyu d'Uviéu y el vecín conceyu de Les Regueres.

Les Regueres[editar | editar la fonte]

En cruciando'l ríu Nora, el camín entra nel conceyu de Les Regueres travesando Gallegos, un barriu de la parroquia de Valsera. Una vegada dexáu tras Gallegos internase nun monte llamáu El Castañéu del Soldáu, pasa xuntu al Molín de Quintos y xube hasta l'antigua Vienta d'Escamplero (L'Escampleru) asitiada nel altu de Les Regueres (247 m). Na encruciada d'esti altu hai documentaos sucesivamente un monesteriu, el de San Martín (de 978 al sieglu XI), un hospital de pelegrinos (que funcionaba dende siquier el sieglu XV pero que cerró nel sieglu XVIII) y finalmente la hospedería, que'l so nome llegó hasta los nuesos díes. La ruta sigue en direición a Santullano al traviés de la ilesia de Santa María de Valsera y el modernu albergue de pelegrinos de «L'Escamplero» allugáu n'unes antigües escueles.

Dempués de la Vienta d'Escamplero, el camín pasa al pie de los llugares de Taraniello, La Rabaza, Picarín y llega a Premoño, yá na parroquia de Valdunu. Na Edá Media'l pueblu de Premoño allugaba un hospital pa pelegrinos que cerró les sos puertes nel sieglu XVIII. Esiste un edificiu del pueblu utilizáu como vivienda particular por delles families conocíu como Casona de la Portalada que ye identificáu como l'edificiu qu'ocupaba aquel hospital. El pueblu caltien tamién la capiya de Santa Ana (sieglu XV), que seique formó parte d'aquel hospital.

Cuatrocientos metros dempués de la capiya, un camín que sal pola derecha baxa escontra'l valle de Ardaxe y les cases de La Fonte. El camín xira darréu a la izquierda en direición a Paladín onde traviesa'l ríu Sotu. Depués el camín pasa al pie de los llugares de Puerma, El Fornu y Carril; y siguiendo paralelu al Nalón sale del conceyu al travesar el regueru L'Aracha poco primero de llegar a la Ponte de Peñaflor.

Candamo y Grau[editar | editar la fonte]

El Camín Primitivu pasa nun curtiu tramu d'unos 500 metros pol conceyu de Candamo. Ye na aldega de Ponte de Peñaflor de la parroquia de Cueru, xusto antes de travesar el ríu Nalón y entrar en Grau al traviés de la ponte homónima.

La Ponte de Peñaflor ye una ponte d'estilu románicu documentada en 1144, pero que la so fábrica actual data de la Baxa Edá Media. Al otru llau del ríu, yá nel conceyu de Grau, atópase'l llugar de Peñaflor, qu'alluga la Ilesia Parroquial de San Juan, que caltien parte de les sos estructures romániques.

Capiya de los Dolores de Grau.

A lo llargo del fértil valle de Peñaflor el camín traviesa una rica zona agrícola que la so actividá remontase a la Edá Media hasta llegar a la villa de Grau (Grau), la capital del conceyu homónimu. Grau ye unu de los finales d'etapa típicos del Camín. El so orixe atópase precisamente nel pelegrinaxe a Compostela y nel desenvolvimientu urbanu promocionáu pola monarquía na Edá Media. Nel sieglu XIII'l rei Alfonso X otorgó a Grau'l so primer fueru municipal. El so centru urbanu conserva la traza de la so organización medieval incluyendo delles secciones de les muralles qu'arrodiaben la localidá. El camín entra en Grau al traviés de la Capiya de San Pelayo y l'antiguu barriu del mesmu nome; traviesa'l cascu históricu y sal pel barriu de la Cruz, llamáu asina por un antiguu calvariu de piedra. Ente los monumentos más destacaos de la villa atopense la Capiya de los Dolores (sieglu XVIII) d'estilu barrocu y el Palaciu de Miranda-Valdecarzana (sieglu XVII).


N'abandonando'l paisaxe urbano de Grau y enfusanos nel mediu rural empecípiase l'ascensu del puertu de San Xuan de Villapañada que se remata algamáu l'aldega d'El Freisnu na parroquia del mesmu nome. Na Edá Media los caballeros de la Orde de San Xuan de Xerusalén xestionaben un hospital de pelegrinos y na actualidá un albergue de pelegrinos allugáu nes antigües escueles de San Xuan de Villapañada prosigue esta tradición. Dempués del albergue'l camín transita per un tramu que caltien restos de la so calzada orixinal y pasa por aldegues que lleven nomes como La Vienta'l Cuernu o La Vienta. El Fresnu, a lo cimero del puertu, ye un nuedu camineru importante una y bones equí cruciábase'l Camín de Santiago cola Vía de la Mesa. Esta foi la razón de qu'equí s'alzara la Ilesia de Santa María del Fresnu, que la so imaxe de la Virxe del Fresnu tien gran devoción na zona. La llende ente Grau y el vecín conceyu de Salas atopase nel mesmu alto polo que al empecipiar el descensu'l caminante ya ta nel conceyu de Salas.

Salas

Grandas (562 m), capital del conceyu y de la parroquia homónimes, ye una villa con una población actual que ronda los 600 habitantes. La so historia ta amestada al Camín Primitivu, yá que en 1222 el rei Alfonso IX concedió un privilexu a la villa pol cual obligábase a los pelegrinos a travesala. Dientro del patrimoniu de Grandas destaquen la ilesia parroquial de San Salvador, que contién estructures romániques, gótiques y barroques; y el Muséu Etnográficu de Grandas de Salime,fundáu en 1986 y por tanto'l más antiguu d'Asturies. El muséu atopase na antigua casa rectoral del sieglu XIX que foi rehabilitada pal so usu museísticu. El muséu cunta con una coleición d'elementos característicos del mediu rural asturianu y reproducciones de distintos espacios tradicionales, como una tienda de comestibles, una barbería, una xastrería asina como habitaciones d'una casa típica asturiana. La villa cunta anguaño con un albergue de pelegrinos municipal.

El camín acomete un enllargáu descensu nesti puntu escontra'l valle del ríu Navia. El Camín históricu baxaba escontra'l pueblu de Salime y travesaba el ríu Navia pola so famosa ponte. Sicasí Salime sumió en 1956 so les agües del Banzáu de Salime. Siguir esta ruta obligaría anguaño al pelegrín a travesar el banzáu en barca polo que la inmensa mayoría de los pelegrinos actuales, dende Buspol, esviense en direición nordeste escontra l'aldega allandesa de Murias volviendo internase en tierres d'esti conceyu y antes de llegar a ella, baxen escontra la presa de Salime y crucien el Navia pela so carretera. Per esta ruta moderna, en cruciando la presa, transitiase mientres unos 200 metros per tierres del conceyu de Pezós y xúbese depués pela carretera escontra Grandas de Salime. A media xubida la variante moderna del camín xúnese col camín históricu que vien dende l'antigua Salime y dende la ribera del actual banzáu.

En saliendo de Grandas, el Camín traviesa por dellos núcleos de población tradicionales, como la caseria de La Farrapa (A Farrapa), Xuntacasa o les aldegues de Cereijeira (Cereixeira) y Malneira.. Ente estes dos últimes aldegues atópase una necrópolis neolítica, qu'atestigua l'antigüedá de la presencia humana a lo llargo del Camín. Malneira alluga tamién una ermita dedicada a la Virxe de la Esperanza.

La siguiente aldega del camín ye Castru (671 m), asitiada xuntu al llugar qu'alluga un antiguu castru que data Edá de Fierro, el Castru de Chao Samartín. Esti castru vien teniendo escavaciones sistemátiques dende 1990, el so xacimientu ye visitable y cuenta con un muséu. Dempués de Castru pásase pola aldega de Padraira. Esta aldega allugó un hospital para malatos que dependía de la colexata de Grandas. La ermita de San Llázaro en Padraira, reconstruyida en 1698, atopábase xuntu al antiguu hospital que los sos restos identificarense apocayá.

Nel so últimu tramu por esti conceyu, el camín adiéntrase na parroquia de Peñafuente, travesando'l llugar de Xestoselo y l'aldega de Peñafuente (Penafonte), onde s'atopa la ilesia parroquial de Santa María Madalena, construyida en 1605. Dende Penafonte empecípiase l'ascensión al Puertu del Xardón. El camín flanquea el monte Zarro y xubiendo pel Monte de la Curiscada o Picu Cuia algama dichu puertu asitiáu a 1030m. Tamién puede llegase pol llugar de Bustelo del Camín. El Puertu del Xardón marca llende actual ente les rexones de Galicia y Asturies.

El Camín Primitivu en Galicia[editar | editar la fonte]

En Galicia, al Camín Primitivu denómase tamién Camiño d'Uviéu o Camin de Ovedo, remontándose estos topónimos a la Edá Media.

El Camín entra en Galicia pol Puertu del Xardón (O Xardón), dende onde pue contemplase un cume míticu, Pedras Apañaes (1204m), onde los romanos escavaron maxestoses galeríes pa la estracción d'oru.

Una antigua pista arrodiada de necrópolis neolítiques conduz dende'l puertu hasta l'Hospital de Fonfría. L'hospital tuvo ocupáu por caballeros de la Orde de San Juan de Jerusalén, como s'evidencia por una Cruz de Malta nel interior del edificiu.

El siguiente trechu del camín bautizáu como "Camín del Rei" (Camiño Real) traviesa una zona bien rica n'arquiteutura relixosa, destacando, la Capiya de San Cosme de Barbeitos, la Ermita de Santa Bárbara do Camiño nel pueblu de Silvela y la Capiya de Santa Cruz, que colinda col encruz de Paradanova.

Variante de Santa María de Burón[editar | editar la fonte]

En Paradanova el Camín Primitivu baxaba <b id="mwAg4">pela</b> carbayera de Carballeira da Mariña y al traviés de la fonte Fonte da Pousa hasta llegar a la Puebla de Burón (A Pobra do Burón). Na Edá Media esta villa foi una de les principales etapes del Camín Primitivu ente Uviéu y Santiago de Compostela. La fortaleza que domina esti guapu valle foi cedida pola Casa de Lemos a la de Altamira y foi reconstruyida nel sieglu XV, dempués de la Revuelta Irmandiña. Los pelegrinos teníen la costume de pasar nueche en dalgún de los hospitales que tenía la villa, el de la Santa Trinidá, fundáu en 1338, el de la Reina o'l de Santiago, documentados estos dos dende siquier 1384.

La ruta dexaba la Puebla de Burón travesando la Capiya de San José. Al traviés d'una antigua cai empinada algamábase'l complexu de les malateríes.Nun estremu d'esti complexu una vegada tuvo la Ilesia Románica de Bastida (A Bastida), que perteneció a la Orde de San Xuan de Portomarín. Pela redolada podemos aldovinar l'allugamientu del Hospital de San Llázaro, asina como les llamaes Güertes de San Llázaro (Hortas de San Llázaro), terrenos de cultivu que pertenecíen al hospital. Les cases de los malatos taben asitiaes llueñe, nuna llomba, según la costumes de la dómina.

Los pelegrinos teníen que prosiguir pol tramu bautizáu como "Camín de Misa" (Camin de Misa) que xubía escontra los cumes de Muradal, pasando por Xestoso de Palfito (actual Xestoso de Riba) , qu'allugaba otra malatería románica, formada principalmente pola Capiya de San Llázaro y una forxa que cerró les sos puertes nel sieglu XX.

El camín siguía xubiendo escontra Muradal, en direición a la Sierra de Llaguna Seca, pasando por Lomba das Modorras. Dempués del cume a unos 1000 metros d'altitú, el camín baxaba escontra Montouto.

La Sierra de Montouto ta chiscada con restos neolíticos. Contabilizáronse una ventena de túmulos. Amás esiste un menhir llamáu Pedra Labrada polos pastores de la contorna que s'utiliza como baliza del camín y bienvenida a los pelegrinos. En 1357 Pedro I'l Cruel fundó l'Hospital Real de Santiago de Montouto "nel camín primitivu de los pelegrinos a Compostela", que "ye una tierra despoblada onde los probes morrian na nieve" según les pallabres de Felipe II en 1586. Nel sieglu XVII l'hospital foi treslladáu a unu allugamientu asitiáu a menor altitú.

Variante de Fonsagrada[editar | editar la fonte]

De Paradanova salía un ramal del camín que llegaba direutamente al Hospital de Montouto ensin pasar pola Puebla de Burón y transitando per una ruta más curtia pero más alta. De Paradanova el camín xubía hasta llegar a los restos romanos de "Fontem Albei" una antigua etapa nel camín entre Lucus Asturum (actual Lugo de Llanera n'Asturies) y Lucus Augusti (actual Llugo) datada nel sieglu IV. El llugar tenía una fonte sagrada adorada polos paganos. Cola cristianización el llugar caltúvose como sitiu sagráu al construyise una ermita nel allugamientu de la fonte, La nuesa Señora de Fonsagrada, sustituyida más tarde pola Ilesia Parroquial de Santa María. Un vieyu albergue construyóse tamién abargana de la ermita y la fonte qu'acoyía pelegrinos. Este ye l'orixe de la localidá de Fonsagrada (A Fonsagrada). Esta creció na Edá Moderna hasta convertise nel núcleu de población más importante de la contorna y llegar a mover nel sieglu XVIII la ruta orixinal que pasaba por Puebla de Burón. Anguaño la ruta principal del Camín Primitivu transita por Fonsagrada en cuenta de faelo por Puebla de Burón.

El Camín de Santiago sigue la cai principal de Fonsagrada, la Rua Mayor, nel so cascu históricu. Depués tomo'l llamáu Camin do Calvario en direición a la vecina parroquia de Padrón, llugar que tuvo al cargu de la Orde de San Xuan hasta 1874 y onde anguaño hai un albergue. De siguío el camín sigue hasta llegar al encruz de Santa Cruz d'onde parten caminos qu'apuerten a les capiyes de San Isidro de Vilardongo y Santiago de Pedrafitelas. La llamada Fonte do Hospital acueye a los pelegrinos cuando lleguen a Hospital de Montouto, llugar onde s'axunten les dos secciones de la ruta orixinal.

Baleira[editar | editar la fonte]

El Camín Primitivu sigue la vía llamada "Via Calciata" o a cencielles Calzada, que lleva al conceyu de Baleira. a una altitú media ente 700 y 800 metros a lo llargo de les sierres d'A Lastra, O Pozu y O Mirador. La primer parroquia dientro de Baleira ye A Degolada, que'l so nome provien de Parata Decollada,nome que figura en 1276 como llende occidental na demarcación del antiguu Condáu Naviensis.

La siguiente parroquia ye A Lastra, qu'acueye una ilesia de la Orde de San Xuan y ye un pueblu típicu del mediu monte gallegu, alzáu nuna zona onde había un importante tránsitu de pelegrinos. Pa xubir a Santiago de Fontaneira dende A Lastra el camín sigue l'aguada sur del picu O Picato y poles aldegues d'O Espiñeiro y A Rodela algama un pasu a 1000 metros d'altitú, A Pena Vieira. El camín traviesa esti cume por un pasaxe estrechu talláu na roca y conocíu como Penedo Apertado.

Santiago de Fontaneira ye una aldega que destaca pol so valor etnográficu, yá que caltuvo bien la so arquiteutura tradicional: pallozas, horros y payares de planta circular en mampostería, cubiertos de paya de centenu. Metanes toes estes construcciones tradicionales ta la ilesia parroquial que tien una efixe de Santiago Matamoros. La ilesia actual ye la resultancia de les reformes realizaes na capiya del antiguu albergue de pelegrinos que s'allugaba equí y que yera rexentada por una pequeña comunidá relixosa.

El Primitivu Camín de Santiago dende Fontaneira siguía pel Monte das Cruces, onde s'allugaba l'antiguu campusantu, antes d'algamar el Campu da Matanza, que da pasu al ampliu pandu na qu'a finales del sieglu XIX fueron atopaes delles sepulturas y vieyes armadures, espaes y broqueles, lo que disparó diverses tesis en rellación cola disputa d'una batalla a principios del sieglu IX en tan emblemáticu llugar dacuando rellacionada colos mouros, seres mitolóxicos gallegos incorreutamente asociaos colos moros o musulmanes. El camín que nesti tramu ye llamáu Carrileira de Santiago baxa a la localidá d'O Cádavo al traviés d'esti llugar y de la necrópolis neolítica d'A Medorra. La calzada medieval de los pelegrinos asomabase a O Cadavo baxando encajonado ente les sierres d'O Palaciu y A Vaqueriza, Anguaño recibe a los pelegrinos n'O Cádavo un modernu albergue de 22 cames. El Camín Primitivu xunese al Camin Vello o da Feira, pa llegar a O Cádavo, que dende 1900 ye la capital del conceyu de Baleira.

D'antiguo el camín pasaba pola parroquia d'A Esperela, 800 metros al sur de Cádavo. Un diploma del añu 857 menta como los pelegrinos paraben nesta población, nel Monesteriu de San Pedro. Esta antigua fundación monástica foi reemplazada por una ilesia románica, que foi reformada a mediaos del sieglu XVIII dando llugar a l'actual ilesia parroquial de San Pedro.

El Camín Primitivu abandona O Cádavo pa xubir al puertu d'A Vaqueriza, al traviés del valle de Pradeda y de la so ermita de Los Remedios. El camín llega a la parte cimera del altu de la Cruz de Pedra, a más d'ochocientos metros de altutud. Esti nome debese a un calvariu que foi alzáu en 1866 pa marcar la llende del conceyu de Castroverde nel Camiño Vellu.

Castroverde[editar | editar la fonte]

Llugo[editar | editar la fonte]

Guntín[editar | editar la fonte]

Friol[editar | editar la fonte]

Palas de Rei[editar | editar la fonte]

Toques[editar | editar la fonte]

Melide[editar | editar la fonte]

Patrimoniu de la ruta[editar | editar la fonte]

Les ciudaes milenaries d'Uviéu y Llugo son l'estandarte artístico y monumental d'esta ruta de pelegrinación, que se ve chiscada d'auténtiques xoyes naturales y culturales para prestu del viaxeru.

Patrimoniu natural y paisaxísticu[editar | editar la fonte]

  • Namás empezar la ruta, topamos ún de los más belles paraxes de la ruta. Tratase del Escobiu de Peñaflor nel conceyu de Grau.
  • A lo llargo del percorríu atopamos numberosos exemplares arbóreos convertíos en verdaderos testigos de la Historia. Carbayos y texos milenarios crecen nes proximidaes de munchos templos como restos de les poblaciones celtes qu'establecíen los sos llugares de cultu nes proximidaes de dalgún árbol al que dotaben de significáu sagráu.
  • D'ente tolos ricos paisaxes de la ruta, destaca'l territoriu tomáu pol conceyu asturianu d'Ayande declaráu casi na so totalidá como Monumentu Natural.
  • La presa hidroeléctrica conocida como Saltu de Salime, da al viaxeru la oportunidá de contemplar una moderna obra d'inxeniería integrada nun bellu paisaxe natural, apurriendo una imaxe de gran impactu visual.

Patrimoniu arqueolóxicu[editar | editar la fonte]

  • Les contornes asturianes y gallegues son tremendamente riques en xacimientos megalíticos y fortificaciones castrenses. Esta ruta nun ta exenta de tales restos y mientres el percorríu, el pelegrín va poder allantase con dalgunos de los esistentes como'l Dólmen de Filadoira, el Castru de San Chuis, dambos en La Puela Ayande, o'l Castru de Chao Samartín, cercanu a Grandas de Salime.
  • Pero ensin dala dulda la más impresionante riqueza arqueolóxica de la ruta constituyinla los restos de la ciudá romana de Lucus Augusti, l'actual Llugo.

Patrimoniu artísticu y monumental[editar | editar la fonte]

  • Como ye común a la mayoría de les rutes xacobees, l'arquiteutura relixosa ye la qu'adquier mayor significáu monumental. Ente los más importantes templos y edificios relixosos que'l pelegrín puede visitar atópense:
  • Pero nun se queden estes localidaes ensin les grandes cases señoriales y edificios residenciales qu'amuesen la rellumanza económico y social de les mesmes tantu nel presente como nel pasáu. Dalgunos de los exemplos más significativos son:
    • Palaciu de Miranda-Valdecarzana en Grau.
    • Torre de Villanueva en Grau.
    • Ruines del Palaciu de los Maldonado en La Mortera.
    • Casa del Deán Payarinos n'Uviéu.
    • Palaciu de Velarde n'Uviéu.
    • Casa de la Obispalía en Peñaflor.
    • Palaciu de Cienfuegos de Peñalba en La Puela Ayande.
    • #Palacio Valdés-Sales en Salas.
    • Palaciu de Doriga en Salas.
    • Palaciu de los García en Tinéu.
  • Pontes como'l romanu de Llugo y el románicu de Peñaflor, la monumental Fonte de Foncalada n'Uviéu o l'Acueducto de los Pilaress tamién na capital asturiana son exemplos de construcciones civiles destinaes a lo llargo de los sieglos a dotar a estes poblaciones de les infraestructures necesaries.
  • Otres costrucciones públiques destinaes al serviciu de los ciudadanos que llegaron hasta los nuesos díes convertíes n'auténticos monumentos arquitectónicos son los conceyos de Llugo, Salas o Tinéu y l'Antigua Prisión Provincial d'Asturies n'Uviéu.
  • La cortil cercada de Llugo forma parte de los bienes culturales inscritos pola Unesco na rellación del Patrimoniu Mundial de la Humanidá, pero tamién la Muralla medieval d'Uviéu merez ser destacada ente les construcciones defensives que podemos almirar a lo llargo del camín.

Patrimoniu cultural y popular[editar | editar la fonte]

Galería d'imaxes[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

  • Ponte de Salime
  • Caminos de Santiago n'España
  • Camín de Santiago Real
  • Ruta Xacobea del Norte
  • Ruta Xacobea de Tarna

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Carlos Mencos, Empón práctica del Camín Primitivu a cuerpu y en bici (2017). ISBN 978-84-939042-3-4.
  • Carlos Mencos, El Camín del Norte: Camín de la Mariña y Camín Primitivu (2017). ISBN 978-84-939042-0-3.
  • Ángel González, El Camín de Santiago pola Mariña o Camino Norte (2010). ISBN 84-241-0479-X.
  • Caminos de Santiago del Norte. Asociación Ástur-Lleonesa d'Amigos del Camín de Santiago (2004).
  • De Llión a Santiago de Compostela per San Salvador d'Uviéu. Asociación Ástur-Lleonesa d'Amigos del Camín de Santiago (2000).
  • El Camín de Santiago per Asturies. Conseyería d'Educación del Principáu d'Asturies (1994).
  • Guía del Camín Primitivu. Asociación d'Amigos del Camín de Santiago Ástur-Galaicu del Interior (2004).

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]