Alfonsu VIII de Castiella

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Alfonsu VIII de Castiella
Alfonso VIII de Castilla 01.jpg
monarca del reino de Castilla Traducir

Vida
Nacimientu Soria11  de payares de [[(Gregorianu)]]
Nacionalidá Reinu de Castiella
Fallecimientu

Gutierre-Muñoz5  d'ochobre de [[(Gregorianu)]]

(58 años)
Sepultura Monasterio de Santa María la Real de Las Huelgas Traducir
Familia
Padre Sancho III de Castilla
Madre Blanca Garcés de Pamplona
Casáu/ada con Leonor Plantagenet Traducir
Pareyes Rahel la Fermosa Traducir
Fíos/es
Pueblu Q56871585 Traducir
Estudios
Llingües castellanu
Oficiu
Oficiu gobernante y guerreru
Creencies
Relixón catolicismu
Cambiar los datos en Wikidata

Alfonso VIII de Castiella, llamáu «el de Les Navas» o «el Noble» (Soria, 11 de payares de 1155 - Gutierre-Muñoz, del domingu 5 al llunes 6 d'ochobre de 1214[1]), foi rei de Castiella[lower-alpha 1] ente 1158 y 1214. Fíu de Sancho III y Blanca Garcés de Pamplona, ganó a los almohades na batalla de Les Navas de Tolosa, llibrada en 1212, y foi asocedíu nel tronu pol so fíu Enrique.

Oríxenes familiares[editar | editar la fonte]

Per parte de padre yera descendiente de los reis de la Casa de Borgoña y del El Condao de Barcelona, y per parte de madre, de los reis de Pamplona y de Rodrigo Díaz de Vivar.

Biografía[editar | editar la fonte]

Minoría d'edad[editar | editar la fonte]

Hijo de Sancho III «el Deseyáu», rei de Castiella, y de Blanca Garcés de Pamplona, a la muerte del so padre namái cuntaba trés años d'edá, polo que se designó como tutor a Gutierre Fernández de Castro y como rexente a Manrique Pérez de Lara, pa permediar a les poderoses families Capo y Lara. Sicasí, anicióse una sangrienta rivalidá ente los dos families nobiliaries. Los Lara llograron apoderase del nuevu rei al que treslladaron a Haza, dientro de la so zona d'influencia.

Esta rivalidá derivó nuna guerra civil y nun periodu d'incertidume que foi aprovecháu polos reinos vecinos y asina, en 1159, el rei navarru Sancho VI apoderar de Logroño y d'amplies zones de La Rioxa, ente que'l tíu del mozu Alfonso, el rei lleonés Fernandu II, apoderar de la ciudá de Burgos.

En 1160, los partidarios de la Casa de Lara, encabezaos por Nuño Pérez de Lara, fueron ganaos polos miembros de la Casa de Castro, dirixíos por Fernando Rodríguez de Castru'l Castellán, na Batalla de Lobregal, llibrada nes cercaníes de la llocalidá de Villabrágima, na provincia de Valladolid.

La proximidá de Fernandu II, aliáu de los Castru, al llugar onde los Lara curien a Alfonso VIII fai qu'éstos-y treslladen a Soria onde va permanecer hasta 1162 cuando los Lara, acosaos por Fernando que conquistó les ciudaes de Segovia y Toledo, deciden apurrí-ylo al so tíu, anque lo torgar la intervención d'un fidalgu, quien sacó al pequeñu del palaciu real, poniéndolo so la custodia de les villes lleales del norte de Castiella, primero nel castiellu de San Esteban de Gormaz y dempués en Atienza y Ávila, ciudá que dende entós recibe'l títulu honoríficu de «Ávila del Rei» o «Ávila de los Lleales» pola defensa que fixo del nuevu monarca. Asina mesmu, la estancia d'Alfonso en Atienza dio orixe a la nacencia de la popular celebración de La Caballada, que se celebra tolos años nesta villa'l Domingo de Pentecostés.

Primer periodu del reináu[editar | editar la fonte]

Al algamar la mayoría d'edá en 1170, Alfonso VIII foi proclamáu rei de Castiella nes Cortes que se convocaron en Burgos, dempués de lo qu'alcordóse'l so matrimoniu con Leonor de Plantagenet, fía de Enrique II d'Inglaterra y de Leonor d'Aquitania, qu'apurrió como dote'l condáu de Gascuña. L'enllaz real celebrar na ciudá aragonesa de Tarazona.

El so primer oxetivu como monarca foi recuperar los territorios perdíos mientres la so minoría d'edá. Pa ello se alía col rei Alfonso II el Castu. Xuntu al monarca aragonés, Alfonso VIII atacó al navarru Sancho VI en 1173, llogrando arrampuña-y los territorios qu'esti tomara mientres la so minoría d'edá. Tres ello reforzó la so alianza con Alfonso II al alcordar el matrimoniu d'ésti cola so tía, Sancha de Castiella.

Alfonso VIII nuna miniatura medieval

Primíu polos ataques almohades, dende 1174 tuvo que vencer a les ordes militares dellos territorios hasta entós de realengu pa la so meyor proteición, como les villes de Maqueda y Zorita de los Canes a la Orde de Calatrava, o la villa de Uclés a la Orde de Santiago, siendo dende entós Uclés la casa principal d'esta última orde militar. Dende esta plaza empecipia una ofensiva contra'l musulmanes, que remata con reconquistar de Cuenca en 1177. La ciudá rindió'l 21 de setiembre, festividá de San Mateo, celebrada dende entós polos conquenses.

Alfonso VIII foi'l fundador del primer estudiu xeneral español, el Studium generale de Palencia (xerme de la universidá), que decayó tres el so fallecimientu. Amás, la so corte sería un importante preséu cultural, qu'acoyería trovadores y sabios, especialmente pola influencia de la so esposa gascona Leonor (hermana de Ricardo Corazón de Lleón).

En 1179 firma col so aliáu'l rei aragonés el Tratáu de Cazola, pol que dambos monarques parten sobre'l papel, yá que nun tuvo resultaos reales, los territorios del reinu navarru y amás afiten les zones de conquista de los territorios musulmanes que cada monarca puede entamar variando l'hasta entós vixente Tratáu de Tudilén que roblaren Alfonso VII de Lleón y Ramón Berenguer IV de Barcelona. Pol nuevu Tratáu de Cazola, el reinu de Murcia —que la so conquista correspondía a Aragón— pasaba a Castiella y a cambéu'l rei aragonés Alfonso II viose llibre del vasallaxe que debía a Alfonso VIII.

El 12 de xineru de 1180, el rei atópase en Carrión de los Condes, roblando'l Fueru de Villasila y Villamelendro tres el pidimientu efectuáu polos clérigos[lower-alpha 2] de les citaes villes.[lower-alpha 3]

En fundando Plasencia en 1186, y con mires de unificar a la nobleza castellana, rellanza la Reconquista, recupera parte de La Rioxa que taba en manos navarres y la reintegra al so reinu. Establez una alianza con tolos reinos peninsulares cristianos –coles mesmes, Portugal, Lleón, Castiella, Navarra y Aragón– pa prosiguir ordenadamente conquistando les tierres ocupaes polos almohades.

En 1188 axuntar en Carrión de los Condes col so primu Alfonso IX, qu'acababa d'asoceder al so padre Fernandu II como rei de Lleón. Dambos monarques roblen un pactu de bona voluntá qu'Alfonso VIII llueu va romper para, aprovechando la debilidá del nuevu rei lleonés nel so propiu reinu, invadir Lleón y faese con delles poblaciones, ente les que destaquen Valencia de Don Juan y Valderas, y qu'empecipió un periodu d'hostilidáes que remataría'l 20 d'abril de 1194 cola firma del Tratáu de Tordehumos, nel que'l rei castellanu comprometer a devolver los territorios conquistaos y el lleonés comprometer a contraer matrimoniu cola fía d'Alfonso VIII, Berenguela y, si'l lleonés Alfonso IX morría ensin descendencia, apautóse que'l reinu de Lleón pasaría a ser anexonáu per Castiella.

Batalla de Alarcos (1195)[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Batalla de Alarcos

L'alcuerdu col reinu de Lleón dexa a Alfonso VIII romper la tregua que caltenía colos almohades dende 1190 y empecipia incursiones que, de la mano del arzobispu de Toledo Martín López de Pisuerga, lleguen hasta Sevilla.

El califa almohade Abu Yaqub Yusuf al-Mansur, que s'atopaba nel norte d'África, crucia'l Estrechu de Xibraltar y desembarca en Tarifa al mandu de un poderosu exércitu col que se dirixe escontra tierres castellanes. Alfonso VIII recibe la noticia y axunta al so exércitu en Toledo y anque consiguió'l sofitu de los reis de Lleón, Navarra y Aragón pa faer frente a l'amenaza almohade, nun espera la llegada de diches tropes y diríxese escontra Alarcos, una ciudá fortaleza en construcción asitiada a pocos kilómetros de l'actual Ciudá Real, xuntu al ríu Guadiana, onde'l 19 de xunetu de 1195 sufre una estruendosa derrota que supunxo una importante perda de territoriu y la fixación de la nueva frontera ente Castiella y l'Imperiu almohade nos Montes de Toledo. Los almohades inclusive invadieron el valle del Tajo y asediarían Toledo, Madrid y Guadalaxara nel branu de 1197.

Batalla de les Navas de Tolosa, 1212.

Batalla de les Navas de Tolosa[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Batalla de les Navas de Tolosa

Alfonso VIII atopar nuna peligrosa situación que lu llevó a la posibilidá de perder Toledo y tol valle del Tajo, polo que'l rei solicitó dende 1211 al papa Inocencio III la predicación d'una cruzada a la que non solo respondieron los sos súbditos castellanos, sinón tamién el aragoneses col so rei, Pedro II el Católicu, los navarros empobinaos por Sancho VII el Fuerte, les ordes militares, como les de Calatrava, del Temple, de Santiago y de Malta, amás de caballeros cruzaos franceses, occitanos y de tola Cristiandá.

Con toos ellos y tres la recuperación d'enclaves del valle del Guadiana (como'l castiellu de Calatrava) algamó la esperada victoria sobre'l califa almohade Muhammad an-Nasir (llamáu nes cróniques Miramamolín, que quier dicir Comendador de los creyentes) na batalla de les Navas de Tolosa, llibrada'l 16 de xunetu na redoma de Santa Elena (Provincia de Xaén). Un añu más tarde, llograba lo propio na plaza de Alcaraz, consolidando'l poder castellano en toa'l pandu manchegu.

Muerte y sepultura[editar | editar la fonte]

Sarcófagos del rei Alfonso, en primer llugar y la so esposa, detrás asitiaos nel Monasteriu de les Fuelgues.

Alfonso VIII finó del domingu 5 al llunes 6 d'ochobre de 1214[1] nun pequeñu pueblu del alfoz de la Comunidá de Villa y Tierra de Arévalo, Gutierre-Muñoz,[2] dexando constancia d'ello l'arzobispu Rodrigo Jiménez de Rada na so obra De rebus Hispaniae:

Habiendo cumplíu LIII años nel Reyno el noble Rei Alfonso, llamó al Rei de Portugal el so xenru para trate con él; y empezando el so camín empobináu a Plasencia, última ciudá del so dominiu, empezó a carecer gravemente en cierta aldega de Arévalo que se llama Gutierre Muñoz, onde últimamente, agraváu d'una fiebre, terminó la vida y soterró consigo la gloria de Castiella, confesándose antes col arzobispu Rodrigo, y recibíu el sumu Sacramentu del Viátigu, asistiéndo-y Tello, obispu de Palencia, y Domingo, de Plasencia.[3]

El rei y la so esposa Leonor recibieron sepultura nel Monasteriu de Santa María la Real de Les Fuelgues en Burgos qu'él mesmu fundara.

Matrimoniu y descendencia[editar | editar la fonte]

Semeya de la inauguración del monolitu na llocalidá de Gutierre-Muñoz onde morrió'l rei Alfonso VIII.

El rei casóse en septiembre de 1170 en Tarazona con Leonor Plantagenet, fía de Enrique II d'Inglaterra y de Leonor d'Aquitania. El matrimoniu efectuóse cuando los contrayentes teníen 14 y 10 años, respectivamente.[4] La influencia político y cultural de la reina foi notable.

La pareya tuvo diez fíos de los que quede constancia documental, anque ye probable la esistencia d'otros fíos non documentados sobremanera yá que hai años nos cualos nun se recueye nenguna nacencia teniendo en cuenta que les nacencies de la pareya produz cada pocu tiempu.[5][6]L'apaición de restos óseos vos nes tumbes reales pueden responder por esa tesis, en concretu siquier dos.[7]

Ancestros[editar | editar la fonte]

Alfonso VIII na lliteratura[editar | editar la fonte]


Predecesor:
Sancho III
Rei de Castiella
1158-1214
Socesor:
Enrique I

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. La titulación completa yera Rex Castelle et Toleti (Rei de Castiella y Toledo).
  2. «Alli en esse dia -y dió à los Clérigos Cíe, Villa-Silo, y Villa-Melendo. (i) Son estes Villes cerca de Carrion; y fus Clérigo acaso fueron los primeres que...» Cfr. López Agurleta, José, Vida del venerable fundador de la Orde de Santiago y de les primeres cases de redempción de cautivos.. capítulu 35, pág 163.
  3. El documentu orixinal caltener nel Archivu Históricu Nacional (Ordes Militares. Santiago-Uclés, Carpeta 325, nu 1). Cfr. Narganes Quijano, F. y González Díez, Y. (2004): Hestoria embrivida nel cursu mediu de Valdavia: Villabasta, Villaeles, Villanuño, Arenuces de Nuño Pérez, Villasila y Villamelendro. Conceyu de Villaeles de Valdavia. 284 págs. Palencia ISBN 84-606-3616-X

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Arcu y Garay-1954">Arcu y Garay (1954). en Institutu Jerónimo Zurita. Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques: Sepulcro de la Casa Real de Castiella.
  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-González González-1960">González González, Julio (1960). El reinu de Castiella na dómina d'Alfonso VIII 3 vol.. CSIC, 1080.
  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Martínez Díez-2007">Martínez Díez, Gonzalo (2007). Alfonso VIII, rei de Castiella y Toledo (1158-1214). Ediciones Trea, S.L.. ISBN 978-84-9704-327-4.
  • Pérez Monzón, Olga. «Iconografía y poder real en Castiella: les imáxenes d'Alfonso VIII». Anuariu del Departamentu d'Hestoria y Teoría del Arte (Universidá Autónoma de Madrid) XIV. ISSN 1130-5517. 

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Alfonso VIII de Castilla