Vicugna pacos

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Bot icon2.svg
Artículu de traducción automática a partir de "Vicugna pacos" que necesita revisión. Quita l'avisu cuando tea correxíu.
Plantía:Redirigeaquí
Commons-emblem-notice.svg
Alpaca
Rose Hill Farm Alpaca 03.jpg
Clasificación científica
Reinu: Animalia
Filu: Chordata
Clas: Mammalia
Orde: Artiodactyla
Familia: Camelidae
Xéneru: Vicugna
Especie: V. pacos
Nome binomial
Vicugna pacos
La alpaca (del quechua allpaqa, paqu) (Vicugna pacos) ye una especie doméstica de mamíferu artiodáctilu de la familia Camelidae, derivada de la vicuña xavaz.[1] El so doma vien realizándose dende fai miles d'años, ya inclusive la cultura Mochica del Perú representó alpaques nel so arte.
Alpaca.
Alpaca.

Parentescu y nome científicu[editar | editar la fonte]

Les relaciones ente l'alpaca y los demás camélidos suramericanos fueron revesoses mientres munchos años. Nos sieglos XVIII y XIX, cuando recibieron nomes científicos, creíase que l'alpaca yera descendiente de la llapada (Lama glama), y foi denominada por ello Lama pacos, ignorándose les sos semeyances cola vicuña, tantu en tamañu, como na llana y la dentición. La so clasificación complicar tres comprobase que los cuatro especies de camélidos suramericanos pueden cruciase ente sigo y dar descendencia fértil. Nun foi hasta'l sieglu XXI que, gracies al desenvolvimientu de les técniques d'analises de ADN pudo demostrase finalmente que l'alpaca y la vicuña tán estrechamente rellacionaes, y que'l nome científicu correctu ye Vicugna pacos, magar se detectó un porcentaxe del so ADN proporcionáu pola llapada, polo que técnicamente ye un taxón híbridu intergenérico.[1]

Distribución[editar | editar la fonte]

Atopar en puntes (na alpaca ye l'equivalente de «menada») numberoses que pastien tol añu na puna. los pandos de los Andes, dende Ecuador, pasando por Perú y l'oeste de Bolivia, hasta la parte septentrional de Chile y el noroeste de la Arxentina, siempres a una altitú averada de 3500 a 5000 msnm. Nel sieglu XXI, tamién hai bien de en Estaos Xuníos, Europa y Nueva Zelanda por cuenta de la so esportación dende'l Perú. Tamién esisten n'estáu selvaxe na Acuta protexía del Chimborazo y criaderos pequeños nes provincies de Cotopaxi, Chimborazo, y Bolívar n'Ecuador.[2]

Característiques[editar | editar la fonte]

Les alpaques pesen ente 60 y 70 kg y el so altor a la cruz ye de 1 metro, superando llevemente a la vicuña, el so ancestru. La estatura de l'alpaca ye considerablemente menor que la de la llapada, compartiendo con esta y col camellu el vezu de cuspir, utilizáu p'amosar agresividá o como métodu de defensa.

Alpaca.

Nun s'utilicen como animales de carga, como les llapaes, pos fueron escoyíes pa la producción de fibres, que'l so diámetru varia de 12 a 28 micrómetros, que son bien utilizaes pa iguar cobertores y los ponchus indíxenas tradicionales ente otres múltiples priendas de vistir de consumu local y d'esportación.

Los cuatros únicos colorye son marrón, negru, blancu y gris. La capa ye de gran llargor, llegando casi a raspiar la tierra.

Races[editar | editar la fonte]

Esisten dos races d'alpaca, les que s'estremen poles característiques esternes de la so fibra.

Huacaya
La fibra de la huacaya crez en forma perpendicular al cuerpu de l'alpaca, tien densidá, suavidá, llustre, rizos (crimp) que-y confieren un aspeutu esponxosu, les meches de fibra son más curties en comparanza cola suri, con ausencia de suarda que ye propiu del ovín.
Suri
La fibra de la suri crez en forma paralela al cuerpu de l'alpaca, formando rulos independientes al traviés de too el cuerpu a manera de los flecos del mantón de les muyeres altoandinas, tien densidá, suavidá, y llustre muncho más vultables que na de la huacaya, confiriendole un aspeutu sedoso y brilloso.

Usos[editar | editar la fonte]

Na industria testil, el términu "alpaca" puede significar coses distintes. Ye sobremanera un términu aplicáu a les llanas llograes de l'alpaca boliviana. Sicasí, refierse más llargamente de la tela fecha originalmente nel Perú de les llanes de l'alpaca anque tamién fabricada y entemecida con otru tipu de llana como por casu les italianes ya ingleses brilloses.

Les teles más preciaes son aquelles provenientes de la primer fradadura de l'alpaca, llamaes baby alpaca.

Los cuatro especies d'animales suramericanos autóctonos y productores de llana son la llapada, l'alpaca, el guanacu y la vicuña. L'alpaca y la vicuña son los animales más pervalibles pola so llana: l'alpaca por causa de la calidá y la cantidá de llana (fibra), y la vicuña por causa de la suavidá, fineza, escasez y l'alta calidá de les sos llanes. La fibra de guanacu ye llevemente inferior a la de vicuña, pero ye un pocu más abondosu.

pa identificales dalgunes lleven como adornos nes sos oreyes cintes de colores.

Teles y productos[editar | editar la fonte]

Los prodcutos que pueden faese cola fina tela de l'alpaca son:

L'alpaca nel escudu de Bolivia[editar | editar la fonte]

Escudu de Bolivia hasta l'añu 2004, amosando una alpaca, la que foi sustituída por una llapada.

El primer escudu de Bolivia dar a conocer por aciu el Decretu de la Honorable Asamblea Xeneral de la República de Bolívar,[3] del 17 d'agostu de 1825,[4] mientres el gobiernu de Simón Bolívar. Según esti decretu,[5] unu de los elementos que componíen l'escudu yera una alpaca.[6]

Nos socesivos cambeos de dichu escudo siempres se caltuvo la figura d'esti animal, pero dende l'añu 2004, sustituyir por una llapada.[7]

Vease tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. 1.0 1.1 Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 268. doi:10.1098/rspb.2001.1774. 
  2. Artesanes de l'Asociación Texsal
  3. . Bolivian. Consultáu'l 9 d'ochobre de 2011.
  4. . Rede Pizarra. Consultáu'l 29 de febreru de 2012.
  5. . Consultáu'l 9 d'ochobre de 2011.
  6. «Decreto» ( español). Consultáu'l 9 d'ochobre de 2011.
  7. (2011). Consultáu'l 29 de febreru de 2012.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Alpaca
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con:
{{{2}}}
Wikimedia Wikispecies tien información rellacionada con:
[[Wikispecies:{{{1}}}|{{{2}}}]]