Dalida

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Dalida
Dalida19673 (cropped).jpg
Vida
Nome completu Iolanda Cristina Gigliotti
Nacimientu El Cairu17  de xineru de 1933
Nacionalidá Bandera de Exiptu Exiptu
Bandera de Francia Francia  (8 abril 1961 -
Grupu étnicu Pueblu italianu
Llingua materna Italianu
Fallecimientu

París3  de mayu de 1987

(54 años)
Sepultura Cementerio de Montmartre Traducir
Causa de la muerte Sobredosis
Familia
Casáu/ada con Lucien Morisse  (8 abril 1961 -  década del 1960)
Pareyes Christian de La Mazière
Luigi Tenco
Nicola Di Bari Traducir
Richard Chanfray
Hermanos/es
Estudios
Llingües francés
alemán
inglés
árabe
Oficiu
Oficiu actriz, actriz de cine, cantante, música y modelu
Premios
Alcuñu/os Dalida
Xéneru artísticu chanson Traducir
Pop
canción popular Traducir
Música discu
Mena de voz Contraltu
Instrumentu musical voz
IMDb nm0197931
www.dalida.com/
Dalida signature.png
Cambiar los datos en Wikidata

Dalida (n. Iolanda Cristina Gigliotti en El Cairo, Reinu d'Exiptu, 17 de xineru de 1933París, Francia, 3 de mayu de 1987) foi una cantante y actriz de nacionalidá francesa que nació n'Exiptu.

instalándose en Francia, conoz el so primer ésitu de cantante con títulu Bambino, en 1956[1]. Dándose forma un repertoriu que reagrupa cerca de 2 000 cantares, ye interpretáu en numberoses llingües, faise una gran cara del cantar francés y una estrella a escala internacional. Tamién participó na popularización de ciertos xéneros musicales como'l twist, el folk, el discu, el reggae, la pop o inclusive'l raï.

En 1981 foi la primer muyer en recibir un discu de diamante en reconocencia a la cantidá de copies vendíes, que-y valieron un total de 55 disco d'oru a lo llargo de la so carrera[2]. Ente los sos ésitos más conocíos se listan Bambino, Les enfants du pirée, T'aimer follement, Ciao Amore Ciao, Je Suis Malade, Dala Dirladada, Gigi l'amorosu, Paroles...Paroles..., Il Venait D'avoir 18 Ans, J'attendrai, Le Lambeth Walk, Avec Le Temps, Salma Yá Salama, o Soleil, Soleil, Laissez-moi danser y Mourir sur scène[3]. Colos títulos J'attendrai y Besame enforma, Dalida ye una de les primeres artistes franceses qu'interpreten canciones disco. Rexistró numberosos duos con personalidaes de la escena mundial como Julio Iglesias, Johnny Hallyday, Mireille Mathieu, Nana Mouskouri, Petula Clark, Charles Aznavour, Claude François, Sheila, Johnny Mathis, Umberto Tozzi o inda Gloria Lasso.

Suicidar en 1987, dellos meses dempués de ser l'actriz principal de la película dramática « Le sixième jour ». La so muerte intervien en consecuencia de dellos drames personales, de los que la muerte brutal del so compañeru Luigi Tenco, los que lu conduxera a una tentativa de suicidiu venti años antes.

Ella vendió más de 140 millones de discos en tol mundu[4].


Biografía[editar | editar la fonte]

Iolanda Cristina Gigliotti —darréu'l so primer nome sería francesáu como Yolande— nació'l 17 de xineru de 1933 en Choubrah, un barriu a les puertes de El Cairo, nel senu d'una familia de clase media. Los sos padres yeren calabreses orixinarios de Serrastretta, na provincia de Catanzaro. Iolanda foi la segunda de tres hermano. El so proxenitor yera primer violín de la Ópera d'El Cairo[5].

En 1954 ye escoyida Miss Exiptu[1]. Esi mesmu añu treslladar a Francia col enfotu de faese un espaciu nel cine galu.

En 1955 Dalida forma parte de la repartida na película A Glass and a Cigarette empobinada por Niazi Mostafa y basada nuna hestoria de Abdel Aziz Salam. N'este mesmu filme, Dalida canta una tema inédita tituláu "La Lluna Negra".

En 1956 graba'l so primer cantar, Madona, una versión en francés d'un ésitu de Amália Rodrigues. Siguirálu 039;'Bambino, unu de los sos grandes ésitos, una traducción de la cantar napolitán Guaglione, compuesta por Giuseppe Fanciulli (música) y el lletrista Nisa. En principiu taba destinada a conocese na voz de Gloria Lasso, pero Lucien Morisse, direutor de programación de Radio Europe 1, fai-y grabala nuna nueche. Na emisora oise costantemente y Dalida consigue un discu d'oru.

En marzu de 1957 presentar nel teatru Olympia de París acompañando a Charles Aznavour y en septiembre a Gilbert Bécaud.

En 1959 llogra ex aequo con Tinu Rossi el Oscar del cantar y unu dempués el Oscar de Radiu Monte Carlo como vedette preferida de l'audiencia y el gran premiu del cantar pola interpretación en francés de Romántica, cantar ganador del Festival de Sanremo.

El 8 d'abril de 1961 casóse con Lucien Morisse, pero pocos meses dempués abandónalu pol nuevu pintor Jean Sobieski, padre de l'actriz Leelee Sobieski. N'avientu de 1961 presentar nel Olympia como estrella principal, con gran ésitu.

En 1967 presentar en San Remo, xuntu al cantautor italianu Luigi Tenco, la so pareya d'entós, col cantar compuestu por él Ciao amore, ciao. Dempués de ser refugada la composición por un xuráu y pol públicu, Luigi Tenco suicídase, un asuntu qu'entá nun paez tar del tou esclariáu[6]. A finales de 2005 un fiscal italianu reabrió'l casu,[7] al paecer una muerte mal investigada y rápido archivada pos nun hubo nin autopsia nin prueba pericial sobre la nota de suicidiu.

En 1972 escuchar en Méxicu, n'Estaos Xuníos y en Hispanoamérica la so voz acompañada del actor Alain Delon interpretando la melodía "Paroles, Paroles" (Pallabres, pallabres) n'idioma francés con gran aceptación nesos llugares yá mentaos. Tanto ésitu tuvo qu'esa melodía foi darréu traducida al idioma español y al idioma inglés.

En 1975, Dalida vuelve poner de moda'l cantar J´attendrai pero esta vegada afecha a la música discu, El cantar foi cantada orixinalmente por Rina Ketty en 1938; al poco tiempu grabar tamién Tinu Rossi y Jean Sablon. El cantar ye una adaptación de la italiana Tornerai (lletra de Nino Rastelli y música de Dino Olivieri), inspirada nuna melodía de Madama Butterfly.

En 1981 Dalida ye la primer cantante en recibir un discu de diamante[8]. A lo llargo de la so carrera consiguió cincuenta y cinco disco d'oru interpretaos en diez idiomes, y vendió un total de 140 millones de discos.

En 1985 vuelve a Exiptu pa rodar la película L'a el-Yawm al-Sadis (Le sixième jour en Francia) del direutor Youssef Chaine, que lu trai escelentes crítiques, anque tamién múltiples alcordances que la acoradarán mientres los sos últimos meses.

Villa de Dalida en Montmartre

Ciao Dalida[editar | editar la fonte]

Dalida morrió'l 3 de mayu de 1987 de resultes d'una sobredosis de somníferos, na soledá de la so maraviyosa casa de la rue d´Orchampt nº 11 bis, sita nel barriu parisín de Montmartre[9]. Cuntaba 54 años. Siguía asina la sienda que tamién siguieren los sos trés grandes amores: Luigi Tenco (muertu en 1967), Lucien Morisse (primer maríu de Dalida, que suicídase en 1970) y Richard Chanfray (suicidáu en 1983). Al pie de el so cuerpu atopó una nota de despidida: La vie m'est insupportable... Pardonnez-moi (La vida yeme insoportable... Perdonáime). Ta soterrada na capital francesa, nel campusantu de Montmartre.

La muerte de Dalida dexó conmocionada a Francia entera. Nel funeral, Claude Manceron, oficialmente en nome del presidente de la República, François Mitterrand, faló en nome de tola nación al espresar como despidida: «Yolanda, adiós. Dalida, gracies».

El mitu[editar | editar la fonte]

Dende la so muerte Dalida convirtióse en toa una figura de cultu pa una nueva xeneración d'aficionaos[10].

En 1997, foi inaugurada la plaza de Dalida, ente les cais Girardon y Abreuvoir del so amáu París.

En 2005 la direutora Joyce Buñuel, nuera de Luis Buñuel, realizó una mini serie pa la televisión francesa sobre la so vida, titulada "Dalida".[11] Protagonizada pola actriz italiana Sabrina Ferilli, anque la voz apaecía doblada por Vittoria Scognamiglio, y cola participación de Christopher Lambert, como Richard Chanfray conde de Saint-Germain, y Alessandro Gassman, como Luigi Tenco.

Del 11 de mayu a setiembre de 2007, la Municipalidá de París conmemoró'l XX aniversariu de la muerte de Dalida con una esposición de los sos traxes y fotografíes inédites[12].

Los sos ésitos (1956-1987)[editar | editar la fonte]

Dalida grabó cantares en diez idiomes. Ye difícil numberar toles temes qu'ella dexó rexistraos: cerca de 500 cantares en francés, 200 n'italianu y otres 200 en distintos idiomes: inglés, árabe, español, alemán, hebréu, griegu, neerlandés, turcu y xaponés[13]. Dalgunos de los sos mayores ésitos fueron:

  • À ma manière (1980)
  • Am Tag als der Regen kam (1973), lletra de Ernst Bader
  • Amore Scusami (1964)
  • Amoureuse de la vie (1977)
  • Anima Mia (1974)
  • Aranxuez la tua voce (1967)
  • Avec le temps (1971), versión d'un cantar del cantautor Léo Ferré.
  • Bambino (1956)
  • Bang Bang (1966)
  • Bésame enforma (Embrasse-moi) (1976), boleru compuestu por Consuelo Velázquez en 1940.
  • Paroles, paroles (con Alain Delon) (1973) (lletra de Michaële )
  • Bravo (1983)
  • Bones Nueches el mio Amor (1957)
  • C´etait mon ami (1984)
  • Ciao Amore, Ciao (1967)
  • Ciao, Ciao Bambina (1959)
  • Come Prima (La to me donnes) (1958)
  • Comme disait Mistinguett
  • Alcuerdo pour xuni voix (1970)
  • Ça me fait rêver (1978) - con Bruno Guillain
  • Danza (1982)
  • Dala Dirladada (1970)
  • Ensemble (1982)
  • Et de l'amour... de l'amour (1975) - con Richard Chanfrey como « St-Germain »
  • Eux (1963)
  • Fini, la comédie (1981)
  • Garde-moi la dernière danse (1961)
  • Génération 78 (1978) - con Bruno Guillain
  • Gigi l'amorosu (1974) (lletra de Michaële)
  • Gondolier (1958)
  • Hava Naguila (1958)
  • Helwa yá balady
  • Histoire d'un amour (1957)
  • Il faut danser reggae (1979)
  • Il Silenzio (Bonsoir mon amour) (1965)
  • Il venait d'avoir 18 ans / 18 Anni / He must have been eighteen (1973), compuestu por Pascal Sevran
  • Ils ont changé ma chanson (1970)
  • Itsi bitsi petit bikini (1960) : versión del cantar de Brian Hyland : Itsy bitsy teenie weenie yellow polka dot bikini
  • J'attendrai / Tornerai (1975)
  • Je reviens te chercher (1967)
  • Je suis malade (1973), versión d'un cantar de Serge Lama
  • Jouez Bouzouki (1982)
  • Jusqu'au bout du rêve
  • Kalimba de Lluna (1984), versión d'un cantar de Boney M
  • Laissez-moi danser
  • L'amour et moi (1981)
  • L'An 2005 (1969)
  • L'Arlequin de Tolède / Arlecchino (1960)
  • L'Innamorata (1984)
  • L'peracabo valzer (1967)
  • La chanson du Mundial '82 (1982)
  • La colpa y tua (1971)
  • La Danse de Zorba / La Danza di Zorba (1965/1986)
  • La leçon de Twist (1962)
  • La Mamma (1975, inédit 1996)
  • La Sainte Totoche (1965)
  • La vie en rose (1965/1976), lletra de Édith Piaf, música de Louiguy (Louis Gugliemi) y Marguerite Monnot, grabada pola so autora en 1945.
  • Lady d'Arbanville (1970), Versión d'un cantar de Cat Stevens
  • Le Flamencu (1965)
  • Le jour du retour (1963)
  • Le jour le plus long (1962)
  • Le jour où la pluie viendra (1958/1982)
  • Le Lambeth Walk / The Lambeth Walk (1978)
  • Le petit bonheur (1976)
  • Le petit Gonzalès (1962)
  • Le promesse d'amore (1969)
  • Le ranch de Maria (1957)
  • Le restaurant italien (1983)
  • Les feuilles mortes Fueyes muertes, lletra de Jacques Prévert, música de Joseph Kosma
  • Le Sixième Jour (1986)
  • Le temps d'aimer (1985)
  • Le temps des fleurs (1968), versión d'un cantar de Mary Hopkin Those where the days
  • Le Vénitien de Levallois (1985)
  • Les anges noirs (1968)
  • Les choses de l'amour (1971)
  • Les enfants du Pirée (1960). Música y lletra orixinal: Manos Hadjidakis, lletra francesa Jacques Larue. Títulu orixinal: Ta pedia tou Pirea.
  • Les Gitans (1958)
  • Les hommes de ma vie (1986)
  • Les grilles de ma maison (1967)
  • Les p'tits mots (1983)
  • Love in Portofino (1959)
  • Lucas (1983) (lletra de Michaële)
  • Ma vie je la chante (1974)
  • Mama (1967)
  • Mama Caraïbo (1986)
  • Mamen, el plus belle du pulgue (1957)
  • Mamina (1970)
  • Marjolaine (1981)
  • Milord (1960)
  • Monday, Tuesday...Laissez-moi danser / Let danzar tonight (1979)
  • Mourir sur scène (1983)
  • Ne lui dis pas (1975) (paroles de Michaële)
  • Nuits d'Espagne (1961)
  • Nostalgie (1981)
  • Oh! Lady Mary (1969)
  • Ô Sole Mio (1960)
  • Parce que je ne t'aime plus (1986)
  • Parle plus bas (Le Parrain) (1972)
  • Parlez-moi de lui (1966)
  • Paroles... Paroles... (1972) - con Alain Delon (de Mina y Alberto Lupo, lletra de Michaële)
  • Pour te dire je t'aime (1984)
  • Quand je n'aime plus je m'en vais (1981)
  • Quand on n'a que l'amour (1957/1979)
  • Salma Yá Salama (1977), del compositor exipciu Sayed Darwich.
  • Si j'avais des millions (1968) (versión de If I Were A Rich Man, que volverá ser un ésitu col dúu Gwen Stefani y Eve), col títulu de Rich Girl en 2004)
  • Soleil / Mediterraneo (1984)
  • Téléphonez-moi (1983)
  • T'aimer follement (1960)
  • Ti Amu (Je t'aime) (1977)
  • Tico, tico
  • Xune femme à quarante ans (1981)
  • Vau Via (1973)
  • Voilà pourquoi je chante

Dalida canta n'español[editar | editar la fonte]

De siguío recuéyese'l llistáu de cantares rexistraos por Dalida n'español:

  • Los neños del Pireo
  • Pequeñu claru de lluna
  • Aquella rosa
  • Non puedo quexar
  • Cada Intre
  • Dos
  • Nun ye l'adiós
  • El silenciu
  • El Cordobés, cantar dedicáu a la figura del diestru español Manuel Benítez
  • L'aniversariu
  • Zum, zum, zum
  • Les coses del amor
  • Al escuchar el mio acordión
  • Y amor... amor, tema cantada a dúu con Richard Chanfray
  • El mio queríu señor
  • Gigi L'Amorosu (Gigi l'amorosu)
  • Toos morremos a los venti
  • Por non vivir a soles
  • Tenía 18 años
  • Vas Volver
  • Déxame baillar
  • Hai que baillar reggae
  • Yo te amo
  • Si l'amor acaba me voi
  • Les pallabres corrientes
  • Morrer cantando (Mourir sur scène)
  • Pel teléfonu
  • El to nome
  • El restorán italianu
  • Soleil (El mio sol)

Filmografía[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. 1,0 1,1 «Dalida site Officiel - Son histoire||du Caire à Paris» (fr-fr). Consultáu'l 30 d'avientu de 2017.
  2. Dalida n'español (consultáu'l 23/03/2008
  3. (en fr-FR) VIDÉO - Les 8 titres forts de la carrière de Dalida. http://www.rtl.fr/culture/medies-people/videos-dalida-les-8-titres-forts-qui-ont-marque-sa-carriere-7786671321. Consultáu 'l 30 d'avientu de 2017. 
  4. «Biographie de Dalida - Universal Music France» (fr-fr). Consultáu'l 2 d'avientu de 2017.
  5. «Dalida - Biographie, discographie et fiche artiste» (fr-fr). Consultáu'l 30 d'avientu de 2017.
  6. (en fr) Dalida et Luigi, ils se sont tant aimés. 20 de xineru de 2017. ISSN 1950-6244. http://www.lemonde.fr/m-moyen-format/article/2017/01/20/dalida-et-luigi-ils-se-sont-tant-aimes_5066157_4497271.html. Consultáu 'l 30 d'avientu de 2017. 
  7. Periódicu d'Aragón
  8. «Dalida site Officiel - Les récompenses» (fr-fr). Consultáu'l 30 d'avientu de 2017.
  9. (en fr-FR) 3 mai 1987, Dalida se donne la mort à son domicile parisien. 3 de mayu de 2017. ISSN 0242-6056. https://www.la-croix.com/Debats/Ce-jour-la/3-1987-Dalida-donne-mort-domicile-parisien-2017-05-03-1200844157. Consultáu 'l 30 d'avientu de 2017. 
  10. (en fr) Dalida, xune vie ente strass et stress. https://www.ladepeche.fr/article/2004/10/26/299405-dalida-xune-vie-ente-strass-et-stress.html. Consultáu 'l 30 d'avientu de 2017. 
  11. Dalida, miniserie tv
  12. (en fr) Dalida, xuni garde-robe de la ville à la scène. http://www.palaisgalliera.paris.fr/fr/expositions/dalida-xune-garde-robe-de-la-ville-la-scene. Consultáu 'l 30 d'avientu de 2017. 
  13. «Dalida site Officiel - Afrique du Sud» (fr-fr). Consultáu'l 30 d'avientu de 2017.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]










Dalida