Azur

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
L'escudu del Reinu de Francia «modernu», usáu polos reis de la dinastía de los Capetos dende'l sieglu XIV, llevaba trés flores de lliriu d'oru sobre campu (fondu) d'azur

En heráldica, azur ye la denominación heráldica d'un color azul intensu o escuru.[1][2] D'ente los esmaltes heráldicos, pertenez al grupu de los colores, xuntu col gules (colloráu), el sable (negru), el sinople (verde) y el púrpura.

Per otra parte, azur ye un color que dende antiguu aplicóse a les coloraciones intenses entemedies ente'l celeste y l'índigo,[2] polo que na moderna teoría d'el color puede considerase qu'l'azur ye un color espectral entemediu ente'l cian y l'azul, y por lo mesmo pertenez al círculu cromáticu natural.[3]

Sinónimos[editar | editar la fonte]

Dacuando esti esmalte foi llamáu turquí.[2]

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

El términu «azur» provien del francés azur,[4][5] que comparte orixe con «azul», al que se considera deriváu del árabe hispánicu lazawárd, esti del árabe lāzaward, 'lapislázuli', esti del persa laǧvard o lažvard, y esti del sánscritu rājāvarta, 'rizu del rei'.[6] Otra interpretación sostien que'l persa laǧvard o lažvard derivaría de Lajward, una rexón de Turquestán onde, según Marco Polo, llográbase'l lapislázuli, piedra semipreciosa de color azul.[5]

Historia[editar | editar la fonte]

Nos entamos de la heráldica, ente los sieglos XII y XIII, l'azur yera un esmalte pocu emplegáu: el historiador Michel Pastoureau topó qu'apaecía solamente nel 10 al 15 % de les armeríes europees.[7] Sicasí, escontra mediaos del sieglu sieglu XIV ganara terrén por cuenta del gules y del sable, volviéndose'l color predominante nos blasones europeos.[8]

Azur heráldicu convencional y manera de representalo por aciu un rayáu horizontal cuando nun se dispon de colores

Representación[editar | editar la fonte]

L'azur nun s'atopa definíu con exactitú. Arriendes d'ello, el tonu y el matiz d'azul a emplegar pa representalo queden a criteriu del artista heráldicu. Encamiéntase, sicasí, que l'azul seya fuerte y fiel a la so naturaleza; nun tien de ser purpúreo nin verdosu.[9]

Cuando nun se dispon de colores, l'azur puede representase por aciu un rayáu bien finu de llinies horizontales paraleles, según el métodu atribuyíu al xesuita Montés Pietra Santa.[10] Este ye'l métodu de representación que se ve comúnmente en grabáos a una tinta.

Exemplos d'usu[editar | editar la fonte]

Siguen tres ejemplos antiguos y notables del usu del azur.

Nel Muséu de Tessé, en Le Mans, caltiense una placa esmaltada proveniente de la tumba de Godofredo Plantagenet que lo representa empuñando la so espada y el so escudu (d'azur, semáu de leoncillos d'oru). Esta efixe, que se remonta a alredor del añu 1160,[11] ye considerada la imaxe más antigua d'un escudu en color que llegara hasta nós.[12]

Forru de vevos convencionales, alternando plata y azur

Usu nos vevos[editar | editar la fonte]

D'ente los forros heráldicos, los vevos son típicamente d'azur y plata, anque en rares ocasiones pueden ser d'otru colores. Créese qu'l'azur de los vevos provien del fechu de qu'esti motivu heráldicu, güei bien estilizado, yera d'antiguo un forru iguáu con munches pieles d'esguil gris, que se cosíen ente sigo alternando los retazos correspondientes al llombu (azur) colos que se tomaben del banduyu de los animales (plata).[13]

Usu nes ondes[editar | editar la fonte]

La figura heráldica llamada «ondes», según les particiones y pieces ondulaes, usáronse con cierta frecuencia pa representar cuerpos y corrientes d'agua (el mar, ríos, etc.); nestos casos la suxerencia d'agua suel reforzase por aciu l'usu del esmalte azur.

Nel casu de les ondes, magar pueden representase en cualquier combinación de color y metal, pa faer referencia a l'agua suel recurrise a les de plata y azur.

Nomes, atribuciones y significaos en desusu[editar | editar la fonte]

Escontra l'entamu del Renacimientu[14] desenvolvióse un sistema de correspondencies simbóliques pa'l colores heráldicos que güei s'atopa en desusu. Ye de notar qu'escontra 1828 esti sistema yera consideráu absurdu pol heraldista inglés William Berry,[15][Nota 1] anque l'español Francisco Piferrer, en 1858, comentar como si inda fuera válidu.[10]

Magar Jean Courtois, Heraldo Sicilia del Reinu d'Aragón, menta nel so tratáu -y blason des couleurs (1414) que cualesquier d'estes asociaciones del azur puede usase para blasonar,[16] na práutica ye posible que solamente s'usaron el sistema planetariu y el sistema de piedres precioses. P'Alberto y Arturo García Caraffa (1919), el blasonado con xemes correspondía a los títulos y el de planetes a los soberanos.[17] Arthur Fox-Davies cita un exemplu de blasonado con piedres precioses que data de 1458.[18][Nota 2]

Debaxo danse dalgunes de les antigües correspondencies simbóliques del azur, según dalgunos de los nomes que se-y atribuyeron.

Nomes «griegos»[Nota 3] sidero, veneto, stagonne, detrady[16]
Metal el cobre,[15][19] el fierro,[16] l'aceru[20]
Planeta Xúpiter,[15][16] Venus[19][20]
Piedra preciosa el zafil[15][16][19][20]
Signu del Zodíaco Tauro y Llibra[15][19][20]
Elementu l'aire[15][16][19][20]
Estación del añu la primavera,[15] el seronda,[16] el branu[19]
Mes abril y setiembre[15][19][20]
Día de la selmana el vienres,[19][20] el xueves,[15] el martes[16]
Númberos 4, 9[15][19]
Árbol l'álamu,[10] el carbayu[20]
Flor l'azucena azul,[15] l'aciano,[19] la violeta[20]
Ave el pavu real[10]
Cuadrúpedu el camaleón[20]
Edá del home la segunda infancia,[15][16][19] los quince años[20]
Complexón humana sanguínea,[15][16][19] griespa[16][20]
Virtúes teologales y cardinales la xusticia,[15][16][19] la fortaleza[20]
Virtúes y cualidaes mundanes la llealtá,[15][16] la ciencia,[16][19] la fermosura,[19][20] l'allabancia, la dulzura, la claridá, la pureza, la sonadía,[19] la nobleza, l'esfotu, la vixilancia, la recreación, el celu[10]
Obligaciones del portador defender a los servidores de los príncipes que se quedaron ensin remuneración de los sos servicios[20]

El color azur na actualidá[editar | editar la fonte]

Plantía:Ficha de color

Anguaño, l'azur ye un color usáu n'ocasiones nel ámbitu de la pintura decorativa, cosmética y otros. Ye importante la influyencia del idioma italianu, onde'l color azzurro (vèase azzurri) ye más claru qu'el blu, pero más intensu qu'el celeste. N'inglés azure defínese como'l color del cielu estenu.[21] En rusu, Голубой (goluboi = celeste y azul claro) ta definíu como un color distintu de Синий (sinii = azul y azul escuro).

Puede llamase azur a los tonos que se perciben como entemedios ente l'azul y el cian.[22] El so color complementariu ye'l naranxa.

Variaciones y coloraciones similares[editar | editar la fonte]

Nome Amosanza Cod. Hex. RGB HSV
Azure (web, Crayola) #F0FFFF 240 255 255 180° 100% 100%
Azur claro (pintura)[23] #92cbf1 146 203 241 204° 39% 95%
Celeste intensu (X11) #00BFFF 0 191 255 195° 100% 100%
Azul cian (CMYK)[24] #00B0F6 0 176 246 197° 100% 96%
Azul azur[25] #8791BF 135 145 191 229° 29% 75%
Azur[26] #007FFF 0 127 255 210° 100% 100%
Cerúleo xenuinu[27] #0087D1 0 135 209 201° 100% 82%
Azur (HTML)[28] #0066FF 0 102 255 216° 100% 100%
Azur (oliu)[29] #0071D1 0 113 209 208° 100% 82%
Azul azur (RAL)[30] #025669 2 86 105 191° 98% 41%

Galería[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Los metales heráldicos:


Los otros esmaltes heráldicos principales:

Y amás:

Notes[editar | editar la fonte]

  1. «Dellos heraldos imaxinativos de tiempos pasaos, pa mayor distinción y honor del portador de les armes, llamaron na so ayuda non solo a los cuerpos celestes, sinón a les más precioses piedres del orbe pa describir el colores de les armes de los príncipes soberanu y noble de la tierra; y llevaron la so imaxinación entá más llueñe, atribuyendo a cada planeta, signu celestial [zodiacal], piedra preciosa, metal y color les virtúes que representen, según a los meses, díes, flores, elementos, estaciones del añu, complexones y númberos que por estos s'entendíen. Ensin suscribir a estos caprichos y fantasíes, nin col deséu de perpetuar estes llocures, sinón a cencielles al envís d'amosar l'entusiasmu estravagante con que la heráldica foi practicada delles vegaes, l'autor amestó un paradigma d'estos absurdos...»
  2. Blasonado de les armes daes a Mödling bei Wien en 1458: Mit namen ain Schilt gleich getailt in fasse, des ober und maister tail von Rubin auch mit ainer fasse von Berlein, der under thail von grunt des Schilts von Schmaragaden, darinneain Pantel von Silber en Rampannt. «Esto ye, un escudu cortáu en partes iguales: la parte cimera y mayor de rubí, tamién con una faxa de perlla; la parte inferior del campu del escudu d'esmeralda, y nél una pantera de plata, rampante.»
  3. Los tratadistas heráldicos de sieglos pasaos sosteníen que los blasones aniciárense nel antiguu Exiptu, na antigüedá clásica o inclusive en socesos rellataos nel Antiguu Testamentu (ver García Caraffa, op. cit., p. 6). Pa Piferrer, los nomes citaos corresponderíen a les dómines anterior y posterior a la destrucción de Troya.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Academia de la Llingua Asturiana (2017), «azur» (2000 edición), Uviéu: KRK ediciones, ISBN 84-8168-208-x, http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php?pallabra=azur 
  2. 2,0 2,1 2,2 Gallegu, Rosa (2001). Diccionariu Akal d'el color. Akal. ISBN 978-84-460-1083-8.
  3. Maerz and Paul 1930. A Dictionary of Color
  4. Academia de la Llingua Asturiana (2017), «azur» (2000 edición), Uviéu: KRK ediciones, ISBN 84-8168-208-x, http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php?pallabra=azur 
  5. 5,0 5,1 «azure», Online Etymology Dictionary, Douglas Harper, 2001–2012, consultáu'l 18 de xineru de 2013.
  6. Academia de la Llingua Asturiana (2017), «azul» (2000 edición), Uviéu: KRK ediciones, ISBN 84-8168-208-x, http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php?pallabra=azul 
  7. Pastoureau, Michel (2008). Black: The History of a Color (n'inglés). Princeton; Oxford: Princeton University Press, 72. ISBN 978-0-691-13930-2.
  8. Ainsworth, Peter (Xineru de 1999). «Heralds, Heraldry and the Colour Blue in the Chronicles of Jean Froissart» (n'inglés). The Medieval Chronicle: Proceedings of the 1st International Conference on the Medieval Chronicle. Costerus New Series 120 (Rodopi). ISBN 9042005769. http://books.google.es/books?id=z5YXGKO-NOYC&lpg=PP1&hl=ye&pg=PA47#v=onepage&q&f=false. Consultáu 'l 24 de marzu de 2013. 
  9. Von Volborth, Carl A. (1991). The Art of Heraldry (n'inglés). Tiger Books International, 21. ISBN 1-85501-154-9.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Piferrer, Francisco (1858). Tratáu d'heráldica y blasón. Imprenta de Ramón Campuzano.
  11. Pastoureau, Michel (2006). Una historia simbólica de la Edá Media occidental. Buenos Aires: Katz, 242. ISBN 987-1263-25-3.
  12. Bedingfeld, Henry (1993). Heraldry (n'inglés). Secaucus: Chartwell Books, 14. ISBN 1-55521-932-2.
  13. Von Volborth, Carl A. (1991). The Art of Heraldry (n'inglés). Tiger Books International, 21–23. ISBN 1-85501-154-9.
  14. «Precious Peers and Planetary Princes» (inglés). Archiváu dende l'orixinal, el 14 de marzu de 2012. Consultáu'l 31 d'avientu de 2012.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 15,12 15,13 15,14 Berry, William. Encyclopædia Heraldica, Vol. 1 (n'inglés). Sherwood, Gilbert and Piper.
  16. 16,00 16,01 16,02 16,03 16,04 16,05 16,06 16,07 16,08 16,09 16,10 16,11 16,12 16,13 Jean Courtois (Sicille), Heraldu d'Alfonsu V, Rei d'Aragón (1809 [reedición anotada d'un tratáu de 1414]). en Hippolyte Cocheris: -y blason des couleurs n'armes, livrées et devises (en francés). París: Auguste Aubry.
  17. García Caraffa, Alberto y Arturo (1919). Enciclopedia heráldica y xenealóxica hispanu–americana, Tomu Primeru. Imprenta d'Antonio Marzo.
  18. Fox–Davies, Arthur C. (1909). A Complete Guide to Heraldry (n'inglés). T.C. & Y.C. Jack, 77. Consultáu'l 18 de xineru de 2013.
  19. 19,00 19,01 19,02 19,03 19,04 19,05 19,06 19,07 19,08 19,09 19,10 19,11 19,12 19,13 19,14 19,15 De Bara, Jérôme (1579). -y blason des armoiries (en francés). Lyon: Imprenta de Claude Rauot.
  20. 20,00 20,01 20,02 20,03 20,04 20,05 20,06 20,07 20,08 20,09 20,10 20,11 20,12 20,13 20,14 López de Haro, Alonso (1622). Nobiliariu xenealóxicu de los reis y títulos d'España. Llibru I. Imprenta de Luis Sánchez, 5.
  21. azure Merriam-Webster Dictionary, Encyclopædia Britannica Company
  22. Error de cita: Etiqueta <ref> non válida; nun se conseñó testu pa les referencies nomaes CS
  23. Light Azure Dunn-Edwards Light Azure - 748 y California Paints DE 5842 - Light Azure
  24. Cian sustractivo en: Gallego, Rosa; Sanz, Juan Carlos (2005). Guía de coloraciones. Madrid: H. Blume
  25. Colors; (for) Ready-Mixed Paints Kelly & Judd 1976, NBS/ISCC F (AN 609, USA 308)
  26. Maerz and Paul 1930. A Dictionary of Color. Color sample L12, Plate 33, Page 89
  27. Gallego, Rosa; Sanz, Juan Carlos (2005). Guía de coloraciones. Madrid: H. Blume
  28. Azure HTLM Colo(o)r Charts o azul Crayola
  29. Azure Blue Student Oil Paint
  30. Azul azur

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Azur