Idioma udmurtu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Udmurto
Удмурт кыл / Udmurt kyl
Faláu en Flag of Russia.svg Rusia
Zona Udmurtia
Falantes 340,000 (2010)
Familia Urálicu

 Finu-úgrico
  Finu-pérmico
   Pérmico
    Udmurto

Estatus oficial
Oficial en Udmurtia (Rusia)
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 udm
ISO 639-3 udm
Lenguas pérmicas.png
Estensión del udmurto

El idioma udmurto o votiaco (удмурт кыл udmurt kyl) ye una llingua finu-úgrica falada polos udmurtos, nativos de la república rusa de Udmurtia. Unos 340 000 falantes —339 800 persones según datos de 2010— usen esta llingua.[1]

Distribución xeográfica[editar | editar la fonte]

Los udmurtos habiten al sur de los komi, principalmente na área entendida ente los ríos Vyatka y Kama. Nel censu de 1989, de les 747 000 persones que declaraben ser de nacionalidá udmurta, el 70% falaben la llingua de los sos antepasaos. Dos terceres partes de los udmurtos viven na República de Udmurtia y aprosimao unos 100 000 udmurtos viven nes vecines repúbliques de Baskortostán y Tartaristán, según nes rexones de Kirov y Perm. Dicha población, asitiada ellí mientres sieglos, caltuvo la so llingua materna nuna proporción en redol al 80 - 90%.[2]

Siquier el 90% de los udmurtos son billingües o trillingües, siendo la segunda llingua'l rusu y la tercera'l tártaru, anque para aquellos qu'habiten en Baskortostán o en Tartaristán el tártaru constitúi'l so segundu idioma. En zones rurales úsase'l udmurto como llinguaxe coloquial, magar n'asuntos oficiales utilízase'l rusu, inclusive ente los mesmos udmurtos.[2]

Aspeutos históricos, sociales y culturales[editar | editar la fonte]

Historia[editar | editar la fonte]

El desenvolvimientu de la lliteratura udmurta empezó nel sieglu XVIII anque les publicaciones nesta llingua nun empezaron hasta mediaos del sieglu siguiente.[2] Magar les primeres obres y colecciones de cuentos populares escritos en udmurto utilizaron el alfabetu llatinu, anguaño utilízase una adaptación del alfabetu cirílicu —vease más embaxo. Ente'l autores en llingua udmurta, cabo destacar a Gerd Kuzebay y a la poetisa Ashalchi Oki.[3] Dende 1994 esiste un Premiu Nacional de lliteratura udmurta que lleva'l nome d'esta postrera.[4]

Dialectos[editar | editar la fonte]

Esisten cuatro dialectos del udmurto, pero los distintos falantes nun tienen problemes pa entender el restu de los dialectos. El dialectu septentrional falar a lo llargo del cursu fluvial del Cheptsá, el dialectu beserman cerca de Glazov, el llamáu dialectu central en redol a los ríos Kil'mez y Izh y escontra occidente hasta'l Vyatka, ente que'l dialectu meridional falar al sur de la República de Udmurtia, en redol a les ciudaes de Yelabuga (Tartaristán) y Malmyzh.[3]

Influencia d'otres llingües[editar | editar la fonte]

El udmurto ye un idioma bien cercanu al komi, compartiendo dambes llingües un 80% del so vocabulariu, y amuesa una estrecha afinidá cola vecina llingua mari, tamién perteneciente a la caña finu-ugria. Per otra parte, el udmurto esibe una fuerte influencia del chuvasio y del tártaru, dambes llingües túrquicas.[3]

Escritura[editar | editar la fonte]

El udmurto escribir col alfabetu cirílicu, usando les lletres del alfabetu rusu al pie de cinco letra adicionales (Ӝ/ӝ, Ӟ/ӟ, Ӥ/ӥ, Ӵ/ӵ, Ӧ/ӧ):

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж Ӝ ӝ З з
[a] [b] [v] [ɡ] [d], [] [ʲy], [je], [y] [ʲo], [jo] [ʒ] [d͡ʒ] [z], []
Ӟ ӟ И и Ӥ ӥ Й й К к Л л М м Н н О о Ӧ ӧ
[d͡ʑ] [ʲi], [i] [i] [j], [] [k] [l], [] [m] [n], [] [o] [ʌ]
П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч
[p] [r] [s], [] [t], [] [o] [f] [x] [t͡s] [t͡ɕ]
Ӵ ӵ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
[t͡ʃ] [ʃ] [ɕ ~ ɕtʲ͡ɕ] [(j)] [ɨ~ə~ɯ] [ʲ] [y] [ʲo], [ju] [ʲa], [ja]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Wikipedia
Consulta la edición de Wikipedia en Idioma udmurtu



Idioma udmurto