Idioma komi

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Komi
Коми / Komi
Faláu en Flag of Russia.svg Rusia
Zona República de Komi
Falantes 350.000
Familia Urálicu

  Finu-úgrico
    Finu-pérmicu
      Pérmicu
        L. Komi

Estatus oficial
Oficial en Plantía:Xeodatos Komi República de Komi
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 kv
ISO 639-2 kom
ISO 639-3 kpv
Lenguas pérmicas.png
Estensión del komi

Les llingües komi (en rusu antiguu permj), xuntu col udmurto, conformen el grupu pérmicu de la familia urálica de llingües. Esti artículu va ocupase fundamentalmente del komi-ziriano que constitúi la base de la llingua escrita.

Lliteratura komi[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Lliteratura en komi

Antes de la Revolución el komi foi usáu casi puramente pa propósitos relixosos, pero anguaño úsase na educación y publicación. Pa ponelo por escritu úsase l'alfabetu cirílicu con dos lletres adicionales: i y ö.

El precursores de la lliteratura komi y komi-permiana fueron básicamente los mesmos. A Ivan Kuratov (1839-1875) considérase-y el primer autor modernu. Tamién son conocíos el poeta Mihail Lebedev (1877-1951) y el filólogu y poeta Vassily Lytkin (1895-1965). Dende finales de los años 20, publicóse tamién lliteratura en permia, nuna llingua lliteraria basada nel dialeutu kudymkar. Ente los autores más reputaos qu'escriben nesti dialeutu inclúyense Mihail Lihachov (1901-1945) y Styepan Karavayev (1908-1973).

Gramática[editar | editar la fonte]

La numberación en komi del 1 al 10 ye la siguiente: ötik, kIk, kuim, nyol', vit, kwayt, sizim, kökyamIs, ökmIs, das; 11 das öti, 12 das kIk, 20 kIz', 30 komIn, 40 nelyamIn, 100 syo. L'acentu tónicu va na primera sílaba, pero ye movible y non fonémico. Los pronomes personales son: singular 1 me, 2 te, 3 siyö; plural 1 el mio, 2 ti, 3 nayö. El demostrativu ye tayö 'esto?, siyo 'eso'. El pronome interrogativu ye kodi '¿quién?', mIy '¿qué?'. El nome tien dos númberos, marcándose'l plural con -yas, como kerka 'casa', plural kerkyas; vöv 'caballu', plural vövyas.

Dialeutos[editar | editar la fonte]

La llingua komi estremar en tres dialeutos:

  • Komi ziriano, que se fala na parte septentrional de la zona.
  • Komi permio.
  • Komi yaz'va, qu'apodera na parte meridional. Esti dialeutu ye'l más diverxente de los trés. El númberu de falantes en dialeutu yaz'va envalorar en 1960 en 4.000 persones.

Dellos llingüistes traten al komi ziriano y a los grupos permios como llingües separaes.

El abur[editar | editar la fonte]

Na segunda metá del sieglu XIV, el misioneru cristianu Stephen de Perm (Styepan Hrap) creó un alfabetu especial pal komi. Esti alfabetu, denomináu "abur", un cambéu de calteres cirílicos y griegos, foi utilizáu dende los primeros testos nel sieglu XIV hasta'l sieglu XVIII. Cuntamos dende antiguu con delles gloses en premiu antiguu, testos llitúrxicos, lleendes icónicas y otros fragmentos. El komi, por tanto, apurrió los segundos testos más antiguos (dempués del húngaru) de toles llingües ugro-fineses.

Mayúscula Minúscula Llatín AFI Nome
A a a [a] [a]
Б б b [b] [be]
В в v [v] [ve]
Г г g [g] [gue]
Д д d [d]; como palatal, [dj] [de]
Е е y [je]; [y] dempués de C salvu [t, d, s, z, n, l] [je]
Ë ë ë [jo]; [o] dempués de [tj, dj, sj, zj, nj, lj] [jo]
Ж ж ž [] [y]
З з z [z]; como palatal [zj] [ze]
И и i [i] [njebd i] 'i nidiu'
I i ï [i] dempués de [t, d, s, z, n, l] [jord i] 'i dura'
Й й j [j] [i kratkəj]
К к k [k] [ka]
Л л l [l]; como palatal [lj] [el]
М м m [m] [em]
Н н n [n]; como palatal [nj] [en]
О о o [o] [o]
Ö ö ö [ə] [ə]
П п p [p] [pe]
Р р r [r] [er]
С с s [s]; como palatal [sj] [ye]
Т т t [t]; como palatal [tj] [te]
У у o [o] [o]
Ф ф f [f] [ef]
Х х x [x] [xa]
Ц ц c [] [y]
Ч ч č [j] [je]
Ш ш š [] [a]
Щ щ šč [] [a]
Ъ ъ _b [jord znak] 'signu duru'
Ы ы y [] []
Ь ь ' _b [njebd znak] 'signu nidiu'
Э э è [y] [y]
Ю ю ju [ju]; [o] dempués de [tj, dj, sj, zj, nj, lj] [ju]
Я я ja [ja]; [a] dempués [tj, dj, sj, zj, nj, lj] [ja]
  • Notes: El símbolu C significa consonante.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]




Idioma komi