Ta compuestu por venticuatro lletres:[1]
| Lletra |
Nome |
Valor AFI |
|---|
| A/a |
a |
/a/ |
| B/b |
be |
/b/, [β] |
| C/c |
ce |
/θ/, /k/ |
| D/d |
de |
/d/, [d̪], [ð] |
| E/e |
e |
/e/ |
| F/f |
efe |
/f/ |
| G/g |
gue |
/ɣ/ |
| H/h |
hache |
∅ |
| I/i |
i |
/i/, [j] |
| L/l |
ele |
/l/ |
| M/m |
eme |
/m/ |
| N/n |
ene |
/n/, [ŋ] |
| Ñ/ñ |
eñe |
/ɲ/ |
| O/o |
o |
/o/ |
| P/p |
pe |
/p/ |
| Q/q |
cu |
/k/ |
| R/r |
erre |
/r/, /ɾ/ |
| S/s |
ese |
/s/, [s̺] |
| T/t |
te |
/t/, [t̪] |
| U/u |
u |
/u/, /w/ |
| V/v |
uve |
/b/, [β] |
| X/x |
xe |
/ʃ/, /s/ |
| Y/y |
ye o y griega |
/ʝ/, /i/ |
| Z/z |
zeta o zeda |
/θ/ |
Amás, l'alfabetu asturianu reconoz la posibilidá del usu de les lletres j, k y w pa pallabres d'orixe estranxeru.
| Símbolu |
Nome |
Valor AFI |
exemplos de pallabres au s'usa |
|---|
| J/j |
jota, yota |
/ʃ/, /ʝ/, /x/ |
joule, majors, Jalisco |
| K/k |
ka |
/k/ |
kamikaze, kelvin, kirguís, kosovar, burkinés |
| W/w |
uve doble |
/ɣw/, /b/, /u/ |
water-polo, whisky, taiwanés, wolframiu, newton |
Tamién hai cinco conxuntos de dos lletres, llamaos dígrafos, que representen un mesmu soníu.
| Símbolu |
Nome |
Valor AFI |
Notes |
|---|
| CH |
che |
/t∫/ |
dígrafu de «c», usáu énte cualquier vocal y en cualquier posición |
| GU |
— |
/ɣ/ |
dígrafu de la «g», usáu en cualquier posición pero solo énte les vocales «e»/«i» |
| LL |
elle |
/ʎ/ |
dígrafu de la «l», usáu énte cualquier vocal y en cualquier posición |
| QU |
— |
/k/ |
dígrafu de la «q», usáu en cualquier posición pero solo énte les vocales «e»/«i» |
| RR |
erre doble |
/r/ |
dígrafu de la «r», usáu énte cualquier vocal pero solo en posición intervocálica |
Amás, l'asturianu tamién tien cuatro grafíes pa representar realizaciones fonétiques dialeutales.
| Símbolu |
Nome |
Valor AFI |
Notes |
|---|
| Ḥ |
hache aspirada o hache sopuntiada[2] |
/h/, /x/ |
variación dialeutal de la «f» inicial; úsase tamién nel estándar pa unes perpoques pallabres, la mayoría estranxerismos, y n'interxeiciones[3] |
| ḶḶ |
ḷḷe, ḷḷe vaqueira, che vaqueira[2] |
[ɖ], [d͡ɮ], [ʈ͡ʂ], [t͡s̺] |
variación dialeutal de «ll» |
| TS |
te ese |
/t͡s̺/ |
variación dialeutal de «ch» |
| YY |
ye doble |
[ɟ͡ʝ] |
variación dialeutal de «y», y tamién de «ll» inicial pa dellos casos |
Amás d'estes grafíes, l'asturianu fai usu de los caráuteres que vienen darréu.
| Grafía |
Nome |
Usu principal |
|---|
| ´ |
acentu, acentu agudu, tilde |
pa indicar la tonicidá d'una vocal |
| ¨ |
diéresis |
pa indicar que la lletra u ha pronunciase nes secuencies «güe»/«güi» |
| ' |
apóstrofu |
pa indicar la pérdiga d'un soníu ente dos pallabres |
| - |
guión curtiu |
pa xuntar dos pallabres |
| — |
guión llargu |
pa indicar el falamientu d'un personaxe |
| . |
puntu |
pa indicar el final d'una frase, o pa indicar una abreviatura |
| , |
coma |
pa xebrar elementos dientro d'una mesma frase |
| ; |
puntu y coma |
pa xebrar dos frases pero que tán en rellación direuta |
| : |
dos puntos |
pa iniciar una enumeración |
| … |
puntos suspensivos |
pa indicar la non acabación d'una frase o d'una enumeración |
| ¿_? |
signos d'interrogación o d'entruga |
pa indicar que la frase ye una pregunta |
| ¡_! |
signos d'esclamación o d'almiración |
pa indicar que la frase ye una esclamación |
| "_", «_» |
comines |
pa destacar una pallabra o un fragmentu d'un testu |
| (_) |
paréntesis |
p'añader una aclaración o incisu dientro d'una frase |
Hasta la fixación de la ortografía actual pol llabor de l'Academia de la Llingua Asturiana, usáronse diferentes soluciones pa la escritura de dalgunos de los soníos del asturianu.
| Grafía actual normalizada |
Grafía de vieyo desaniciada |
|---|
| cua |
qua |
| ḥ |
j |
| ll |
l, lh |
| ḷḷ |
ŝ, ts, ch, chx, tch, tchx, lh |
| ñ |
n, nn, nh |
| x |
ẍ, x, xh, xi, xj, xs |
| y |
i |
| yy |
cy |
Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a Alfabetu asturianu.
Datos: Q13146696