Idioma jacalteco

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Jacalteco, Popti'
'abxubal, popti' '
Faláu en Flag of Guatemala.svg Guatemala y Flag of Mexico.svg Méxicu
Zona Huehuetenango, Jacaltenango, Chiapas.
Falantes 40 000
Puestu Non nos 100 mayores (Ethnologue 1996)
Familia Llingües mayenses

 Kanjobalano-Chuj
  Kanjobalano
   idioma jacalteco (popti')

Alfabetu Llatín
Estatus oficial
Oficial en Nengún país. Reconocíu como llingua nacional en Guatemala[1] y Méxicu[2]
Reguláu por Academia de Llingües Mayes de Guatemala
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 myn (colectivu)
ISO 639-3 jac

L'idioma jacalteco o popti' ye una mayense falada por un grupu maya qu'habita nos Altos occidentales de Guatemala, Jacaltenango onde tien tou la so rellumanza y nuna zona vecina del estáu mexicanu de Chiapas nuna minoría, la mayor parte de la población atopar nel conceyu de Jacaltenango d'onde ye l'orixe d'esti idioma y ye conocíu como abxubal, recibe tamién el nome de poptí o jakalteko , y en Méxicu conózse-y tamién como abxubal. En Jacaltenango atópase les oficines de l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala.

La comunidá llingüística del idioma jacalteco algama los cuarenta mil falantes, concentraos sobremanera nel conceyu Jacaltenango de departamentu de Huehuetenango, al norocccidente de Guatemala. Por cuenta de la guerra civil d'esi país mientres la década de 1980, dellos miembros del grupu fuxeron de Jacaltenango p'abelugase nel territoriu chiapaneco, onde na actualidá suman alredor de seis centenares de persones sobremanera nel egido de Guadalupe Victoria. El jacalteco tien una sintaxis del tipu Verbu Suxetu Oxetu. Como otres llingües amerindies, el jacalteco tien una morfoloxía aglutinante por demás complexa, y trátase d'una llingua ergativa.

El jacalteco tien dos dialeutos, occidental y oriental, mutuamente intelixibles na oralidad, anque non na escritura. Por cuenta de la so poca cercanía a los estándares de les llingües indoeuropees, la relativa salú de la so comunidá llingüística y el fácil accesu a Guatemala, el jacalteco ye unu de los idiomes preferíos polos estudiosos de la tipoloxía llingüística pa realizar les sos investigaciones.

El jacalteco oriental entiende los siguientes fonemas: a, b, c/qu, c'/q'o, ch, ch', y, i, j, k, k', l, m, n, n̈/ŋ, o, p, r, s, t, t', tx, tx', tz, tz', o, w, x, ẍ, y, '.

Esti dialeutu del jacalteco ye la única llingua, amás del idioma malgax qu'emplega la grafía n-diéresis nel so alfabetu. En jacalteco, la n-diéresis representa la consonante velar nasal /ŋ/, esti grupu étnicu tien el so propiu calendariu que ye distintu a los demás grupos mayes.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Congresu de la República de Guatemala. «Decreto Númberu 19-2003. Llei d'Idiomes Nacionales». ALMG. Archiváu dende l'orixinal, el 29 d'abril de 2009. Consultáu'l 22 de xunu de 2009.
  2. Congresu Xeneral de los Estaos Xuníos Mexicanos (13 de marzu de 2003). «Ley Xeneral de Derechos Lingüisticos de los Pueblos Indigenas».

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Idioma jacalteco