Herta Müller

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Herta Müller
Herta Muller.jpg
Vida
Nacimientu

Nițchidorf17 d'agostu de 1953

(64 años)
Nacionalidá Bandera d'Alemaña Alemaña
Residencia Berlín
Grupu étnicu Banat Swabians
Inmigración alemana en Rumania
Llingua materna Idioma Alemán
Familia
Casáu con Harry Merkle
Richard Wagner  (1984 -  1989)
Estudios
Estudios West University of Timișoara
Llingües Idioma Alemán
Oficiu
Oficiu escritor, llingüista, poeta, traductor, novelista y ensayista
Llugares de trabayu Berlín
Trabayos destacaos En tierras bajas
El hombre es un gran faisán en el mundo
La bestia del corazón
The Hunger Angel
Premios
Miembru de Unión de Escritores de Rumania
Literaturkreis Adam Müller-Guttenbrunn
Academia Alemana de Lengua y Literatura
IMDb nm2361801
Verleihung Heinrich-Böll-Preis an Herta Müller-3273.jpg
Cambiar los datos en Wikidata

Herta Müller (17 d'agostu de 1953Nițchidorf) ye una novelista, poetisa y ensayista rumanu-alemana. La so obra trata fundamentalmente de les condiciones de vida en Rumanía mientres la dictadura de Ceaucescu. Foi galardonada con numberosos premios, ente ellos el Premio Nobel de Lliteratura de 2009.

Biografía[editar | editar la fonte]

Herta nació'l 17 d'agostu de 1953 en Ninţchidorf, Banat, un llugar germanohablante de la rexón de Timisoara, en Rumania. La so familia pertenez a una minoría alemana, los llamaos Suabos del Danubio, que lleven dellos sieglos asitiaos nesa rexón. El so güelu yera granxeru y comerciante, y fuera espropiáu sol réxime comunista rumanu. El so padre, Josef Müller, que se ganaba la vida como camioneru, foi formáu como nazi y sirvió mientres la II Guerra Mundial nes Waffen-SS. La so madre, Katharina Müller, foi deportada a la Unión Soviética en 1945, onde pasó cinco año nun campu de trabayu realizando "trabayos d'arreglu". Munchos de los homes y de les muyeres del pueblu nel que se crio Herta compartieron el mesmu destino que los sos padres.[1] Según cuenta la mesma Herta Müller, los sos padres quedaron bien deterioraos tres les esperiencies vivíes mientres la guerra y dempués d'ella; nun falaben enforma del so pasáu y ella creció arrodiada de silenciu y de tabúes.[2][3]

A los 15 años foi faese'l bachilleratu a la ciudá de Timisoara, a 30 kilómetros del so pueblu natal. Ellí tuvo qu'aprender rumanu, lo que-y fixo tomar conciencia de pertenecer a una minoría.[2] Ente 1973 y 1976, dempués de terminar el bachilleratu, estudió filoloxía xermánica y rumana na Universidá del Oeste de Timisoara. Nesta dómina allegaba a les xuntes del Aktionsgruppe Banat o Grupu d'Acción del Banato, una conxusta d'escritores idealistes rumanu-alemanes, ente los que s'atopaba Richard Wagner, el so futuru home. Esti grupu fundárase en 1972 col poema conxuntu “Engagement”, que tolos miembros roblaren a manera de manifiestu nel que llamaben al llector a ser políticamente comprometíu. El grupu foi eslleíu en 1976 pola Securitate, la policía secreta del réxime comunista rumanu. El autores volvieron axuntase nel círculu lliterariu Adam Müller-Guttembrunn de Timisoara, nel que Herta Müller yera la única muyer.

El primer empléu que consiguió Herta Müller en terminando los sos estudios foi como traductora técnica ente 1977 y 1979 na fábrica de maquinaria Tehnometal. Nel so discursu Nobel,[4] Herta Müller describe cómo yera'l so día ente día naquella fábrica:

Cquote1.svg A los cinco de la mañana llevantábame, y a los seis y media empezaba'l trabayu. Pela mañana resonaba l'himnu sobre'l patiu de la fábrica al traviés del altavoz, mientres la posa del mediudía escuchábense los coros de los obreros. Pero los obreros, que taben comiendo, teníen güeyos vacíos como lata, manos embadurnadas d'aceite, y la so comida taba envolubrada en papel de periódicu. Antes de comese un trocito de tocín, quitáben-y la tinta del periódicu tascándola col cuchiellu. Dos años trescurrieron al trote de la cotidianeidad, acaldía igual al otru.
—Herta Müller, Cada palabra sabe daqué sobre'l círculu viciosuCquote2.svg

Ellí ye onde empezó a escribir, como ella mesma cuenta nel so discursu Nobel: «la escritura empezó nel silenciu, naquella escalera de la fábrica onde tuvi que sopesar y decidir conmigo mesma más coses de les que podíen dicise».[4] Nel mesmu discursu, rellata cómo un día, tres dos años de trabayu na fábrica, un axente de la Securitate presentar nel so despachu ya intentó primila por que collaborara col serviciu secretu:

Cquote1.svg Al tercer añu acabóse la igualdá de los díes. Nel intre d'una selmana entró tres veces na mio oficina, a primer hora de la mañana, un home xigantescu, de güesos sólidos, con güeyos azules centelleantes, un colosu del Serviciu Secretu. […] De pies, empecé a escribir lo que me diba dictando. El mio nome con fecha de nacencia y dirección. Y dempués que yo, independientemente de la proximidá o del parentescu, nun-y diría a naide que..., y entós llegó la horrible palabra: colaborez, diba collaborar. Esta palabra yá nun la escribí.
—Herta Müller, Cada palabra sabe daqué sobre'l círculu viciosuCquote2.svg

Dempués d'aquello, Herta Müller foi despidida de la fábrica. A partir d'esi momentu, empezaron les amenaces y los interrogatorios per parte de la Securitate. Mientres los siguientes meses y años, Herta Müller trató de ganase la vida dando clases particulares d'alemán a neños rumanos. En 1987 consiguió'l permisu pa colase de Rumanía y foise a Alemaña Occidental col so home -el novelista Richard Wagner- y la so madre. A pesar de topase n'otru país, ella asegura que la Securitate nun dexó d'amedranala. En 1989, un amigu so, Roland Kirsch, qu'asistiera a les xuntes del círculu lliterariu de Timisoara y col que s'escribía, apaeció muertu en circunstancies que nunca fueron esclariaes.[2]

Nos años posteriores a la so llegada a Alemaña, Herta Müller realizó llectoraos en distintes universidaes alemanes y d'otros países (universidaes de Paderborn, Warwick, Hamburgo, Bochum, Carlisle (Pensilvania), Swansea, Gainsville (Florida), Kassel, Tubinga, Zúrich, Leipzig y Universidá Llibre de Berlín). Anguaño vive en Berlín. Ye miembru de la Academia Alemana d'Oratoria y Lliteratura de Darmstadt dende 1995. En 1997 abandonó'l PEN Club como forma de protesta pola decisión d'axuntar les asociaciones de Alemaña del Este y del Oeste tres la cayida del muriu de Berlín. Mientres toos estos años siguió denunciando les acciones del serviciu secretu rumanu en dellos artículos y conferencies. En xunetu de 2008 criticó nuna carta abierta al presidente del Institutu Cultural Rumanu de Berlín por convidar a dos ex-informadores de la Securitate a un eventu cultural.[5] El 8 d'ochobre de 2009, anuncióse que ganara'l Premio Nobel de Lliteratura, que reconocía la so capacidá pa describir «cola concentración de la poesía y la franqueza de la prosa, el paisaxe de los quitaos».[6][7]

Herta Müller, llectura "Tou lo que tengo llevar conmigo", Potsdam, xunetu de 2010

Obra[editar | editar la fonte]

La tema principal de les obres de Herta Müller ye la dictadura rumana y la destrucción planiada del individuu nel réxime de Ceaucescu, anque dientro d'esta temática xeneral pueden estremase delles partes.


El so primer llibru, la colección de cuentos En tierres baxes (n'alemán, Niederungen), describe la vida d'un pueblu del Banato rumanu mientres la dictadura de Ceaucescu dende la perspectiva d'una neña. Foi publicáu en 1982 en Bucuresti en versión censurada y en 1984 en Berlín oeste, en versión completa (vease: En tierres baxes). Nesi mesmu añu apaecía tamién en Rumanía Drückender Tangu (Tangu opresivo), un llibru bien críticu cola corrupción, la intolerancia y la opresión del réxime comunista. A partir d'esi momentu, prohibióse-y publicar nel so país, anque los sos llibros trunfaben, premiábense y yeren bien comentaos n'Alemaña y Austria. En Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt (L'home ye un gran faisán nel mundu, 1986) enceta'l destín d'una familia qu'espera con ansiedá l'autorización p'abandonar Rumanía mientres faen regalos y favores a les autoridaes pa consiguila cuanto antes. Esta novela, xuntu con Barfüβiger Februar (1987), documenta la situación de tensión y d'estrañedá qu'esperimentaron munchos rumanos qu'intentaron salir del país mientres la dictadura.

La primer novela qu'escribió dempués d'emigrar foi Reisende auf einem Bein, publicada en 1989. Nella cunta cómo foi la salida de Rumanía y la llegada a Alemaña Occidental. En Der Fuchs war damals schon der Jäger (1992), traducíu al español como La piel del foín, una maestra xixilada pola Securitate vive una situación de congoxa constante al afayar que la esfera íntima del so pisu foi totalmente violada pol serviciu secretu. En Herztier (La bestia del corazón), publicáu en 1994, cunta cómo un grupu d'amigos, que s'aguanten a ser anulaos pol sistema, ven nel suicidiu de Lola, una moza estudiante del sur de Rumania qu'intenta escapar de la probeza mientres el réxime de Ceaucescu, una razón pa siguir aguantándose.


Na so última novela, Atemschaukel (Tou lo que tengo llevar conmigo), publicada en 2009, unos meses primero que s'anunciara que ganara'l Nobel, cunta la hestoria d'un mozu de 17 años perteneciente a una minoría saxona en Siebenbürgen (Transilvania) que dempués de la Segunda Guerra Mundial ye lleváu polos rusos p'ayudar nun campu de trabayu a la reconstrucción de la Unión Soviética. Ye la primer obra na que nun se basa directamente na so vida, sinón nes alcordances del poeta transilvanu Oskar Pastior, qu'ella anotara en dellos cuadiernos antes de la muerte d'él en 2006. Herta Müller amuesa un destín que compartieron munchos miembros de la minoría alemana, como la so propia madre. Los rusos consideraben que con ello'l alemanes pagaben la so culpa colectiva como cómplices de Adolf Hitler, ensin importa-yos que dalgunos d'ellos fueren tamién víctimes del nazismu.[1]

Les obres de Herta Müller fueron traducíes a unos 50 idiomes y n'España fueron publicaes poles editoriales Siruela, Mondadori y Plaza y Janés. Amás d'obres lliteraries, Herta Müller tamién publicó ensayos, discursos y conferencies, audio-libro y poemes-colax. De siguío ufiértase una llista detallada de les obres:

Obres lliteraries[editar | editar la fonte]

Herta Müller roblando llibros en septiembre de 2009.
  • Niederungen. Prosa. Bukarest 1982 versión censurada; Berlín 1984 versión completa. Traducción al español (de la edición de 1984): En tierres baxes, Siruela, 1990
  • Drückender Tangu. Erzählungen. Bukarest 1984, Reinbek 1988 & 1996
  • Geschichten. En: Akzente Avientu de 1987, nº 6, pp. 509–513. Seis histories curties
  • Barfüßiger Februar. Berlín, 1987
  • Reisende auf einem Bein. En: manuskripte, Graz 1989, Nº. 103, pp. 40–44. Primer edición
  • Der Fuchs war damals schon der Jäger, Reinbek 1992. Traducción al español: 1992 - La piel del foín, Plaza & Janés, 1996
  • Angekommen wie nicht da, Lichtenfels 1994
  • Die Klette am Knie. Poema en prosa. En:Akzente nº2/ abril de 1997, pp. 104–112
  • Der fremde Blick oder Das Leben ist ein Furz in der Laterne, Göttingen 1999
  • Atemschaukel. Roman. München 2009. Traducción al español: Tou lo que tengo llevar conmigo, Siruela, 2010.

Discursos y conferencies[editar | editar la fonte]

  • Hunger und Seide, Reinbek 1995. Traducción al español: Fame y seda. Siruela, 2011.
  • Wie Wahrnehmung sich erfindet. Paderborner Universitätsreden, nº 20, Paderborn 1990.
  • Der Teufel sitzt im Spiegel. Wie Wahrnehmung sich erfindet. Berlín 1991
  • Eine Fliege kommt durch einen halben Wald, en Literarisches aus erster Hand. 10 Jahre Paderborner Gast-Dozentur für Schriftsteller. Hg. Hartmut Steinecke. Igel, 1994, pp. 173 - 186 (primero en: Kursbuch (revista) 110, avientu de 1992 p. 25 - 34)
  • Tübinger Poetik Vorlesungen. Audiu-llibro, Konkursbuch, Tubinga 2009

Ensayos[editar | editar la fonte]

  • Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett, Hamburgo 1992
  • In der Falle, Gotinga 1996
  • Der König verneigt sich und tötet, München 2003. Traducción al español: El rei inclínase y matu. Siruela, 2011
  • Wenn wir schweigen, werden wir unangenehm – wenn wir reden, werden wir lächerlich. Kann Literatur Zeugnis ablegen? En: Text und Kritik. Revista de lliteratura. Númberu dedicáu a Herta Müller, Nr. 155, 7/2002, pp. 6–17.
  • Cristina und ihre Attrappe oder Was (nicht) in dean Akten der Securitate steht, Gotinga 2009
  • Immer derselbe Schnee und immer derselbe Onkel, Hanser Verlag, München [o. a.] 2011

Audio-libro[editar | editar la fonte]

  • Die Nacht ist aus Tinte gemacht. Herta Müller erzählt ihre Kindheit im Banat. Dirección: Thomas Böhm und Klaus Sander, Berlín: supposé 2009
  • Niederungen. Eine Auswahl. Lleíu por Marlen Diekhoff, Albert Kitzl und Herta Müller. HörbuchHamburg 2010
  • Heute wär ich mir lieber nicht begegnet. Lleíu por Marlen Diekhoff, HörbuchHamburg 2010
  • Jürgen Fuchs: Das Ende einer Feigheit. Cola introducción Der Blick der kleinen Bahnstationen, lleíu por Herta Müller. Hg. von Doris Liebermann, HörbuchHamburg 2010/2011
  • Eine Fliege kommt durch einen halben Wald. Monólogu, fala Angela Winkler, HörbuchHamburg 2011
  • Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt. lleíu por Matthias Brandt, HörbuchHamburg 2011

Arte[editar | editar la fonte]

Poemes-collage[editar | editar la fonte]

Herta Müller empezó a iguar los sos particulares 'colax' mientres los sos viaxes en tren, «mientres retayaba palabres de los periódicos y revistes, y mandar a los amigos a manera de cartes hasta qu'empecé a faelos en casa».[8] Publicó munchos d'ellos, dalgunos en rumanu. Pa ella, los colax son una forma d'escritura por aciu la cual puede sentise el llau material de les palabres.[3] La estética d'estos poemes asemeyar a la dadaísta; sicasí, como diz la mesma autora, nun tienen nada que ver con ella, pos la intención ye cuntar daqué, nun crear una xirigonza.[8] La densidá de les imaxes que remembren estos colax ye similar a la qu'atopamos na so prosa. Les colecciones de poemes-colaxs publicaos hasta la fecha son:

  • Der Wächter nimmt seinen Kamm. Vom Weggehen und Ausscheren , Reinbek 1993. Traducción al español: 2010 - El guarda saca'l so peñe, Ediciones Linteo, 2010.
  • Im Haarknoten wohnt eine Dame, Reinbek 2000. Traducción al español: Nel moñu mora una señora, Ediciones Linteo, 2010. Poesía
  • Esti sau nu esti Ion, Iași 2005 (en rumanu)
  • Die blassen Fierren mit dean Mokkatassen, München [o. a.] 2005. Traducción al español: Los macios señores coles taces de moca, Y.D.A. (Ediciones d'equí) Llibros, 2010,.
  • elf Jahre später gegen Abend. 16 colaxs. BUCHENpresse Dresden 2008 (12 exemplares)
  • Vater telefoniert mit dean Fliegen, Hanser Verlag, München 2012

Estilu[editar | editar la fonte]

L'estilu de Herta Müller ye bien particular. Destaca sobremanera pola gran fuerza evocadora de les palabres, que llevaron a munchos críticos a calificar el so estilu de prosa poética, na que «el detalle paez mayor qu'el tou».[9] La sintaxis de la so prosa ye monótona y vien enfatizada pola repetición de palabres y otros mecanismos propios de la poesía, como los paralelismos o l'usu de frases elíptiques. En munches ocasiones, nun hai una narración clara, sinón una yuxtaposición d'imaxes, como amuesa'l siguiente fragmentu del relatu En tierres baxes:

Cquote1.svg El llargu senderu cola vide montesa, les uves color tinta cociéndose al sol so la so piel perfino. Preparo pastelitos de sable, esmagayo lladriyos y convertir en pimentón, rallo la piel de les muñeques. Siento l'ardor hasta los güesos.

Muñeques de maíz, trences de vainas de panoya entretejidas. La barba del maíz ye fría y aspra al tactu.

— Herta Müller, En tierres baxes, Ediciones Siruela, 2009, pág. 26Cquote2.svg

Pa Herta Müller, la lliteratura ye daqué artificial que se nutre de la realidá y qu'intenta captala, ensin escluyir por ello a los suaños, les lleendes, les supersticiones o la percepción suxetiva de los personaxes:

Cquote1.svg La lliteratura ye daqué totalmente artificial. Y xustamente pa captar realidaes, ten de ser artificial. […] Yo trabayo con esta artificialidá y naturalmente con cada trucu y con tolos medios pa captar lo más posible d'una frase, una persona, una situación. La mitoloxía, la superstición o lo arcaico son tamién poesía. La superstición ye la poesía de les xentes sencielles y tien tamién daqué de fascinante. D'ende qu'encaxe fácil na lliteratura.
—Herta Müller, El faisán rumanu tuvo siempres más cerca de mi que'l faisán alemán[10]Cquote2.svg

Anque escribe n'alemán, la so escritura ta bien influyida pol rumanu: non tantu pola llingua, sinón más bien pola manera de ver el mundu que tienen los rumanos.

Cquote1.svg Tengo delles imaxes d'una mesma cosa por cuenta de que el idioma rumanu ver d'otra manera, y con esa imaxe trabayo. Y cuidao que quiciabes la imaxe rumana tea más cerca de mi, trabayu más cola imaxe rumana na mio cabeza, anque escriba n'alemán.
El faisán rumanu tuvo siempres más cerca de mi que'l faisán alemánCquote2.svg

Otra característica del estilu de Herta Müller ye la "autoficción". Los personaxes de les sos obres, como por casu la neña protagonista de En tierres baxes, comparten traces biográfiques cola autora, como ye la medradera nun pueblu de granxeros, vivir con una madre que tuvo en Rusia y con un padre que tuvo na guerra, etc., pero non por ello tenemos de pensar que se trata d'una obra autobiográfica; anque en munches ocasiones los relatos tán basaos na realidá, nun dexen de ser ficticios. Condición pa la autoficción ye la "percepción inventada", términu acuñáu pola mesma escritora en Der Teufel sitzt im Spiegel. Wie Wahrnehmung sich erfindet. Esti tipu de percepción vien dada pol mieu, que difumina les fronteres ente'l mundu interior y esterior.[11] Un exemplu claru de percepción inventada ver nel siguiente fragmentu de En tierres baxes:

Cquote1.svg Un día la nuesa vaca cargóme nos sos cuernos y saltó conmigo la acequia. Ellí dexóme cayer sobre una buelga de coche bien fonda y pasó percima de mi. El so caldar chiscáu de cuchu paecía a puntu de rompese. [...] La carne amburóme nos puntos escoriados de les mios rodíes; tuvi mieu de que tanto dolor torgárame siguir viviendo, y coles mesmes sabía que taba viva porque me dolía. Tarrecí que la muerte pudiera entrar en mi por eses rodíes abiertes, y al puntu punxi les palmes de les mios manos sobre les feríes.
En tierres baxes, pág. 34Cquote2.svg

Premios[editar | editar la fonte]

Amás del Premiu Nobel, Herta Müller tamién recibió los siguientes premios:

2009: Franz-Werfel-Menschenrechtspreis

2010: Großye Verdienstkreuz mit Stern deas Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland Cruz al Méritu de la Orde del Méritu de la República Federal d'Alemaña * 2010: Ehrendoktorwürde de la Seoul Women's University (Korea)


Predecesor:
Jean-Marie Gustave -y Clézio
Nobel prize medal.svg
Premio nobel de lliteratura
2009
Socesor:
Mario Vargas Llosa

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía

  • Olga García, "Das Puxanza der Macht sieht überall hin". Imaxes de represión na prosa de Herta Müller . EN: Lliteratura y poder, Bern, Peter Lang 2005. ISBN 5-03910-683-X
  1. 1,0 1,1 "Ich glaube nicht an die Sprache. Herta Müller im Gespräch mit Renata Schmidtkunz". Llibru con CD. Wieser, Klagenfurt, 2009
  2. 2,0 2,1 2,2 PRIETO, JIMENA A. (2010). Escribir dende'l silenciu. Claves de razón práctica, nº 203, págs. 48-53
  3. 3,0 3,1 Nobel Prize in Literature 2009 documentary, Herta Müller, http://www.youtube.com/watch?v=25DPgHKVpuU, n'inglés (última visita: 12/05/13)
  4. 4,0 4,1 "Cada palabra sabe daqué sobre'l círculu viciosu", en llínea, http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2009/muller-lecture_sp.pdf (consultáu per últimu vegada 12/05/13)
  5. noticia n'alemán, Spitzel in der Sommerakademie, Frankfurter Rundschau (fr-online.de), 23 de xunetu de 2008 (consultáu per últimu vegada: 12/05/2012)
  6. La escritora alemana Herta Müller llogra'l Nobel de Lliteratura 2009. elpais.com. 8 d'ochobre de 2009,(consultáu per últimu vegada: 12/05/2012). http://www.elpais.com/articulo/cultura/escritora/alemana/Herta/Muller/llogra/Nobel/Lliteratura/2009/elpepucul/20091008elpepucul_1/Tes. 
  7. L'alemana Herta Müller llogra'l Premiu Nobel de Lliteratura editorial=elmundo.es. 8 d'ochobre de 2009(consultáu per últimu vegada: 12/05/2012). http://www.elmundo.es/elmundo/2009/10/08/cultura/1254999698.html. 
  8. 8,0 8,1 noticia n'edición en llínea d'Ideal (periódicu rexonal andaluz), publicada'l 12/05/10, http://www.ideal.es/granada/v/20100512/cultura/collage-herta-muller-20100512.html, consultáu 15/05/13
  9. Cita n'alemán en WAGNER, Carmen. Sprache und Identität. Literaturwissenschaftliche und fachdidaktische Aspekte der Prosa von Herta Müller, Oldenburg: Igel Verlag Wissenschaft, 2002, pág. 37
  10. AGUILERA, Carlos A. (Traducción de Jorge A. Pomar), entrevista a Herta Müller: “El faisán rumanu tuvo siempres más cerca de mi que'l faisán alemán”, Crítica. Revista cultural de la Universidá Autónoma de Puebla, miércoles, 18 de xunu de 2008, revista en llínea, http://criticabuap.blogspot.com.es/2008/06/herta-mller-el-faisn-rumanu-tuvo-.html (consultáu per últimu vegada: 12/05/2012)
  11. Citáu al traviés de REINCKE, Katrin, Presentación de la realidá na obra de Herta Müller, en llínea, http://lateinamerika.phil-fak.uni-koeln.de/fileadmin/sites/aspla/bilder/ip_2011/K_Reincke.pdf (consultáu per últimu vegada: 12/05/13)













Herta Müller