Océanu

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Italian traffic signs - old - lavori in corso.svg

Artículu en desendolcu. Polo menos hai un wikipedista trabayando nel desendolcu d'esti artículu. Puen alcontrase errores y nun s'encamienta tenelu como referencia. Enantes de facer un cambéu bultable del artículu notifícalu nel alderique.


Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener
Mapa'l mundu donde se güeya, n'azul, l'Océanu Mundial
Los océanos del mundu


Llámase océanu (del griegu clásicu Ὠκεανός, Okeanós, nome que recibía'l mar n'Antigüedá clásica), a una superficie d'agua salao que forma la mayor parte de la hidrosfera d'un planeta. Na Tierra, llámase-y así a caúna de les divisiones convencionales del Océanu Mundial[1], qu'ocupa dos terceres partes de la superficie del planeta. Según el diccionariu de l'ALLA, un océanu ye una porción grande de les cinco nes que se dixebra la mar del mundu[2]. Son, por orden descendente de superficie, el Pacíficu, l'Atlánticu, l'Índicu, l'Antárticu y l'Árticu. Delles partes de so, total o parcialmente arrodiaes por tierra, reciben el nome de mares.

La Tierra ye l'únicu planeta que tien un océanu o cualisquier tipo d'estensión grande d'agua líquido. L'océanu cubre alredor del 72% de la superficie del nuestru planeta (360.000.000 km2), y acumula'l 97% de l'agua de la Tierra[3]. El so volume total ye d'alredor de 1.300 millones de quilómetros cúbicos, y la so profundidá media ye de 3.682 m[4].

Como parte principal de la hidrosfera terrestre, l'océanu xuega un papel fundamental nel desarrollu de la vida, forma parte del ciclu del carbono ya inflúi nel clima y los fenómenos meteorolóxicos. Ye l'hábitat de 230.000 especies conocíes; sicasí, como la mayoría de les sos profundidaes entá nun foron esploraes, calcúlase que tien de haber más de dos millones d'especies marines[5]. L'orixe de los océanos terrestre entá nun se conoz. Dica poco pensábase que se formaran nel eón hadeicu, fai 4.000 millones d'años, tres d'un periodu d'intensa actividá volcánica; l'enfriamientu de la superficie terreste permitió que l'agua s'afayara n'estáu líquidu. Nostante, el científicu francés Francis Albarède publicó un trabayu en 2009 nel que propón que l'apaición de l'agua na tierra produciose tres de la colisión d'asteroides xigantes cubiertos de xelu que chocaron escontra la Tierra ente 80 y 130 millones d'años dempués de la formación del planeta[6].

Los océanos extraterrestres podríen tar formaos d'agua o d'otros elementos. La única masa líquida estable y de tamañu grande confirmada fuera de la Tierra son los llagos de Titán[7], magar que hai evidencies de que tien de haber más dientru del Sistema Solar. Según los científicos Marte y Venus tuviéronlos nes primeres etapes de la so historia xeológica. Asina, la hipótesis oceánica de Marte suxer que cuasi una tercer parte de la so superficie tuvo nun tiempu cubierta d'agua, y piénsase que un efectu ivernaderu descontroláu fizo desapaecer l'océanu global de Venus. Como delles sustancies presentes nel agua, como les sales y l'amoniacu, faen que baxe'l so puntu de conxelación, ye posible qu'haiga agua en grandes cantidaes n'entornos extraterrestres llonxanos en forma de salmuera o de xelu de convección. Asina, percréese que la hai en dellos planetes enanos y satélites. L'exemplu más claru ye'l d'Europa, que se cree que tien un océanu col doble de volumen d'agua que'l terrestre. Amás d'estos casos, considérase que los planetas gaseosos xigantes del Sistema Solar tienen capas atmosfériques n'estáu líquidu, magar que nun se sabe entá cuála ye la composición. Por últimu, piénsase que podría haber tamién, en planetes y satélites de fuera del Sistema Solar, océanos, que podríen ser líquidos nos planetes asitiaos a una distancia de les sos estrelles que-yos permitiera ser habitables[8].

Divisiones del océanu global de la Tierra[editar | editar la fonte]

Magar que ye descrito habitualmente como siete océanos diferentes, la masa oceánica de la Tierra ye un únicu mantu global d'agua salao[9]. Esti conceptu d'una masa única d'agua que va moviéndose per ella ye fundamental dende'l puntu de vista de la oceanografía.

La sodivisión d'esta masa global vien definida por los continentes, dellos archipiélagos, llínies de llatitú y llonxitú... Les principales divisiones son los océanos, que al tiempu sodivídense en mares, golfos, bahíes, estrechos...

Xeolóxicamente un océanu ye un área de corteza oceánica cubierta d'agua. La corteza oceánica ye una capa fina del basaltu volcánicu solidificáu que cubre el mantu de la Tierra. La corteza continental ye más gruesa, pero menos densa. Dende esti puntu de vista, hai trés océanos na Tierra: el Océanu Mundial, el mar Caspiu y el mar Negru. Los dos caberos formáronse pola colisión de dos de los contientes primixenios, Cimmeria y Laurasia. El mar Mediterraneu tien sío delles veces un océanu, porque los movimientos de les placa tectónica|plaques tectóniques tienen interrumpío bien de veces la so conesión col océanu mundial al traviés del estrechu de Gibraltar. El mar Negru conéctase col Mediterraneu al traviés del Bósforo, pero esti nun ye una pieza de suelu oceánicu como l'anterior, sinón una canal natural formada na plataforma continental fai unos 7.000 años.

Pesie a que son nomaos mares, otres superficies d'agua salao non conectaes col océanu mundial, como'l mar d'Aral, nun son otra cosa que llagos salaos.

.

Los océanos del mundu
Océanu Pacíficu Separta Asia and Oceanía d'América. L'Ecuador divídelu en dos partes: Pacíficu Norte y Pacíficu Sur.
Océanu Atlánticu Separta América d'Eurasia y África. L'Ecuador divídelu en dos partes: Atlánticu Norte y Atlánticu Sur.
Océanu Índicu Baña les costes del sur d'Asia, y separta a África y Australia.
Océanu Antárticu Ye la masa d'agua qu'arrodia l'Antártida. Dellos considérenlu una estensión de los trés oceanos anteriores.
Océanu Árticu Baña les costes d'América del Norte y Eurasia, cubriendo bona parte de la rexón ártica. Dellos considérenlu namái un mar del océanu Atlánticu.
NOTA. Los océanos tán colocaos na tabla n'orde descendente según el so tamañu.

.

Propiedaes físiques[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Llámase asina a la masa d'agua continua que cubre la superficie terrestre
  2. Diccionariu accesible online equí
  3. Datos sobro l'océanu na web de la National Oceanic and Atmospheric Administration
  4. Garrison, Tom S. Oceanography: An Invitation to Marine Science. Thompson Brooks/Cole, 2005: 4. Citáu en The Physics Factbook. Consultáu'l 29 de xunetu de 2014.
  5. Drogin, Bob. Mapping an ocean of species (artículu de Los Angeles Times (n'inglés).
  6. Alberède, Francis. Are Earth's Oceans Made Of Extraterrestrial Material? Resumen disponible equí
  7. Titán likely to have huge underground ocean. Artículu na web mindblowingscience.com (n'inglés)
  8. Ocean-bearing planets: Looking for extraterrestrial life in all the right places (n'inglés)
  9. Distribución del agua y los continentes na Tierra (Atlas oceánicu de les Naciones Xuníes) (n'inglés)