Galiléu Galilei

De Uiquipedia
(Redirixío dende Galileo Galilei)
Saltar a: navegación, buscar
Uiquipedia:Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener/Archivu
Wikipedia:Artículos destacaos
Galileo Galilei
Galileo Galilei
Galiléu Galilei retratáu por Giusto Sustermans en 1639
Nacencia: 15 de febreru de 1564
Pisa, Italia Flag of Italy.svg
Fallecimientu: 8 de xineru de 1642 (77 años)
Arcetri, Italia Flag of Italy.svg
Ocupación: Astrónomu, filósofu, inxenieru, matemáticu y físicu

Galiléu Galilei (n'italianu: Galileo Galilei; Pisa, 15 de febreru de 1564 - Arcetri, 8 de xineru de 1642) foi un astrónomu, filósofu, inxenieru, matemáticu y físicu italianu bien venceyáu cola revolución científica. Perimportante home del Renacimientu tuvo bien d'interés por cuasi toles ciencies y artes (música, lliteratura, pintura). Los sos fitos inclúin la meyora del telescopiu, gran variedá d'observaciones astronómiques, la primer llei del movimientu y un bultable sofitu pal copernicanismu. Ta consideráu como'l «pá de l'astronomía moderna», el «pá de la física moderna» y el «pá de la ciencia».

Camiéntase que'l so trabayu esperimental acompanga a los escritos de Francis Bacon nel asitiamientu del modernu métodu científicu, d'igual miente a como lo fai la so carrera científica a la de Johannes Kepler. Cúidase que la so xera franció les teoríes afitaes pola física aristotélica, mientres que la so engarrada cola Inquisición preséntase davezu como'l meyor exemplu del conflictu ente relixón y ciencia na sociedá occidental.

Ñacencia ya infancia[editar | editar la fonte]

Galiléu, que ñació en Pisa cuando ésta pertenecía al Gran Ducáu de Toscana, foi'l mayor de seyes hermanos y foi fíu d'un músicu y matemáticu florentín llamáu Vincenzo Galilei, que quería d'elli qu'estudiara melecina. Los Galilei, que yeren una familia de la baxa nobleza y se dedicaben al comerciu, encargáronse de la formación de Galiléu hasta los 10 años, edá cola que pasó a cargu d'un vecín relixosu llamáu Jacopo Borghini, cuando los sos pás marcharen pa Florencia. Per aciu d'ésti, el pequeñu Galiléu entró nel conventu de Santa María de Vallombrosa, que lu llevó a plantegase l'amecedura a la vida relixosa, dalgo qu'a so pá nun-y gustó. Poro, Vincenzo Galilei -un home escépticu abondo- aprovechó una infeición nel güeyu que tenía so fíu pa sacalu del conventu alegando «falta de procuros». En 1581 so pá inscribiólu na Universidá de Pisa, onde estudió melecina, filosofía y matemátiques.

L'enclín científicu[editar | editar la fonte]

En 1583 Galiléu entama estudios de matemátiques gracies a Ostilio Ricci, un amigu de la familia y alumnu de Tartaglia. Ricci tenía'l vezu, estrañu na dómina, d'amestar la teoría a la práutica esperimental. Atráxo-y la obra d'Euclides, y, ensin interés pola melecina, y tovía menos poles reñes escolástiques y la filosofía aristotélica, Galiléu empobina los sos estudios p'hacia les matemátiques. De magar entós sigue a Pitágores, Platón y Arquímedes y opónse a les teoríes d'Aristóteles. Tamién descubre la llei de la isocronía de los péndulos, primer etapa de lo que pa elli será una nueva ciencia: la mecánica. Dientro de la corriente humanista, redauta un panfletu xabaz escontra los profesores de la so dómina. A lo llargo de la so vida, Galiléu refugó que lu compararen colos profesores del so tiempu, lo que-y supunxo bien d'enemigos. Dos años más llueu torna a Florencia ensin diploma, pero con una conocencia pergrande y con bién d'interés pola ciencia.

Enantes del telescopiu[editar | editar la fonte]

De Florencia a Pisa (1585-1592)[editar | editar la fonte]

Galiléu escomienza a demostrar munchos teoremes sobro'l centru de gravedá de dalgunos sólidos dientro de Theoremata circa centrum gravitis solidum y anicia en 1586 la reconstitución de la balanza hidrostática d'Arquímedes o bilancetta. Al tiempu continúa los sos estudios sobro les oscilaciones del péndulu pesante y inventa'l pulsómetru. Esti aparatu val pa midir el pulsu y apurre una escala de tiempu, dalgo que nun esistía daquella. Tamién entama los sos estudios sobro la cayida de los cuerpos. En 1588 l'Academia Florentina convídalu a presentar dos lleiciones sobro «la forma, el llugar y la dimensión del infiernu de Dante Alighieri

Mientres esquera un emplegu de profesor nuna universidá, afaya perimportantes personaxes, como'l pá xesuita Christopher Clavius, escelencia de la matemática nel Colexu Pontifical, o'l matemáticu Guidobaldo del Monte. Ésti mesmu encamiéntalu al duque Fernandu I de Medici, que lu ñoma pa la cátedra de matemátiques de la Universidá de Pisa por 60 escudos d'oru añales. La so lleición d'entamu foi'l 12 de payares de 1589.

En 1590 y 1591 descubre la cicloide y úsala pa dibuxar arcos de pontes. D'igual miente esperimenta cola cayida de los cuerpos y redacta la so primer obra de mecánica, el De motu. La verdá ye qu'anguaño se dulda d'estes «esperiencies», que podríen ser una invención del so primer biógrafu, Vincenzo Viviani. Asina y too, el volume tien idees nueves pa la dómina, pero espón tamién los pegoyos de la escuela aristotélica y el sistema de Ptolomeo. Galiléu va deprendelos a los alumnos a lo llargo de bien de tiempu dempués de convencese de la exautitú del sistema copernicanu, que nun tenía prebas apalpables.

La Universidá de Padua (1592-1610)[editar | editar la fonte]

Nel añu 1592 treslladóse a la Universidá de Padua y exerció como profesor de xeometría, mecánica y astronomía hasta 1610. La marcha de Pisa desplícase por diferencies con ún de los fíos del gran duque Fernandu I de Medici. Padua pertenecía a la poderosa República de Venecia, lo que dio a Galiléu una gran llibertá intelectual, pos la Inquisición nun tenía muncha influencia ellina. Inclusive, magar los patricios de la república entregaran a Giordano Bruno a la institución eclesiástica, Galiléu podía desenvolver les sos investigaciones ensin muncha esmolición.

Ellina deprénde-yos a los alumnos mecánica aplicada, matemática, astronomía y arquiteutura militar. Tres la muerte de so pá en 1591 Galiléu tien qu'acomuñar a cubrir les necesidaes de la familia. Entama a dar numberoses clases particulares a estudiantes ricos, a los qu'agospia en casa, pero nun ye un bon xestor y namái l'encontu financieru de los sos proteutores y amigos permíten-y equilibrar les cuentes.

En 1599 Galiléu acomuña na fundación de l'Accademia dei Ricovrati col abá Federico Cornaro. Nesi añu conoz a Marina Gamba, una guapa moza cola que se rellacionará hasta 1610, anque nun se casaron nin vivieron xuntos. En 1600 ñació la primer fía de Galiléu, Virginia, siguida pola so hermana Livia en 1601. En 1606 llegó un neñu, Vincenzo. Dempués de la separación, ensin conflictu, Galiléu faise cargu de Vincenzo y unvía a las neñas a un conventu, yá que'l güelu camienta d'elles que son «incasables» al ser illexítimas. Sicasí Vicenzo sedrá llexitimao y casaráse con Sestilia Bocchineri.

L'añu 1604[editar | editar la fonte]

1604 foi un annus mirabilis pa Galiléu:

  • En xunetu, prebó la so bomba d'agua nun xardín de Padua.
  • N'ochobre descubrió la llei del movimientu uniforme aceleráu, qu'elli venceyó a una llei de velocidaes enquivocaes
  • N'avientu escomenzó les sos observaciones d'una nova conocida como poco dende'l 10 d'ochobre. Dedicó cinco lleiciones a la tema nel mes siguiente, y en febreru de 1605 espublizó'l Dialogo de Cecco da Ronchitti da Bruzene in perpuosito de la stella Nova xunta Girolamo Spinelli. Anque l'apaición d'una nueva estrella y la so desapaición repentina se contradicía cola teoría afitao de la inalterabilidá de los cielos, Galiléu continuó tovía como aristotélicu en públicu, magar en priváu ya yera copernicanu. Asperó la preba irretrucable sobro la qu'encontase pa denunciar l'aristotelismu.

Tornando a los sos estudios sobro'l movimientu, Galiléu enseñó que los proyeutiles siguíen, nel vacíu, trayeutories parabóliques. Tovía fadrá falta la gravitación universal de Newton pa xeneralizales a los misiles balísticos, onde les trayeutories son, n'efeutu, elíptiques.

De 1606 a 1609[editar | editar la fonte]

En 1606 Galiléu anicia'l so primer termoscopiu, primer aparatu na hestoria que permite comparar de miente oxetiva'l nivel de calor y de fríu. Nesi añu Galiléu y dos de los sos amigos amalecen el mesmu día d'una enfermedá infeiciosa. Namái sobrovive Galiléu, que quedará entocao de reumatismu pal resto de la so vida. Nos dos años siguientes estudió les cadarmes de los imanes. Tovía pueden vese los sos trabayos al respeutive nel muséu d'hestoria de Florencia.

El telescopiu y les sos consecuencies[editar | editar la fonte]

Invención del telescopiu[editar | editar la fonte]

En mayu de 1609 Galiléu recibe de París una carta de Jacques Badovere, ún de los sos antiguos alumnos, que-y confirma una falancia insistente: la esistencia d'un telescopiu que permite ver los oxetos alloñaos. Aniciáu n'Holanda, seique yá permitió ver estrelles invisibles a simple vista. Namái con esta descripción, Galiléu, que yá nun da cursos a Cosimo II de Medici, anicia'l so primer telescopiu. Antigual que'l telescopiu holandés, nun deforma los oxetos y enántalos seyes vegaes, el doble que l'aparatu holandés. Tamién ye l'únicu de la dómina que ye quien a obtener una imaxe drecha por aciu del emplegu d'una lente diverxente nel ocular.

El 21 d'agostu, malpenes rematáu'l so segundu telescopiu (enanta ochu o nueve vegaes), preséntalu al Senáu de Venecia. La demostración asocede nel picu del Campanile de la plaza de San Marcos. Los espectadores queden entusiasmaos: ante los sos güeyos, Murano, allugáu a 2 km y mediu, abulta tar namái a 300 m. Galiléu ufre'l so instrumentu y apurre los drechos a la República de Venecia, perinteresada poles aplicaciones militares del oxetu. Como recompensa ye confirmao de por vida nel so puestu de Padua, mientres les sos ganancies se dupliquen. Queda llibre, a la fin, de les sos dificultaes financieres.

Asina y too, Galiléu nun dominaba la teoría óptico y los instrumentos aniciaos por elli son de calidá variable. Dalgunos telescopios son cuasi inutilizables, al menos n'observación astronómica. N'abril de 1610 en Bolonia, por exemplu, la demostración ye una llaceria, como informa Martin Horky nuna carta a Kepler. Pola so parte, Galiléu reconoció en marzu de 1610 que, de más de 60 telescopios qu'aniciara, namái dalgunos yeren afayadizos. Bien de testimonios, inclusive'l de Kepler, confirmen la mediocridá de los primeros instrumentos.

Observación de la Lluna[editar | editar la fonte]

A lo llargo de la seronda, Galiléu continuó desenrollando'l so telescopiu, y en payares anicia un instrumentu qu'enanta vente vegaes. Emplega tiempu pa empobinar el telescopiu hacia'l cielu. Rapido, observando les fases de la Lluna, descubre qu'esti astru nun ye perfeutu, como cuntaba la teoría aristotélico. La física aristotélico, que tenía autoridá daquella, estremaba dos mundos:

  • El mundu «subllunar», que comprende la Tierra y tolo que s'afaya ente la Tierra y la Lluna. Nesti mundu too ye imperfeutu y camuda.
  • El mundu «suprallunar», qu'escomienza na Lluna y s'espurre más allá. Nesta fastera nun hai otra cosa más que formes xeométriques perfeutes (esferes) y movimientos regulares inmutables (circulares).

Galiléu observó una fastera de transición ente la solombra y la lluz, el terminador, que nun yera regular, lo que, poro, invalidaba la teoría aristotélico y afirmaba la esistencia de cuetos na Luna. Galiléu inclusive albidró la so altura en 7000 metros, más que'l cuetu más alto conocío na dómina. Hai que dicir que los preseos técnicos daquella nun permitíen conocer l'altor de los cuetos terrestres ensin fantasíes. Cuando Galiléu espubliza'l so Sidereus nuncius, atalanta que los cuetos lluniegos son más elevaos que los de la Tierra, magar en realidá son equivalentes.

Atalantando nes estrelles[editar | editar la fonte]

En poques selmanes descubre la natura de la Vía Láctea, cunta les estrelles de la constelación d'Orión y comprueba que delles estrelles visibles a simple vista son, en verdá, cúmulos d'estrelles. Galiléu observa los aniellos de Saturnu pero nun los identifica sinón como estraños «apéndices» (como dos ases). Tovía tendrá que pasar mediu sieglu pa que Huygens, emplegando telescopios más perfeutos, pueda observar la verdadera forma de los aniellos. Galiléu tamién estudia les manches solares.

El 7 de xineru de 1610 Galiléu fai un descubrimientu cimeru: encalca trés estrelles pequeñes na redolada de Xúpiter. Tres delles nueches d'observación descubre que son cuatro y que xiren alredor del planeta.

Fases de la Lluna, dibuxaes por Galiléu Galilei en 1616.

El gran duque de Toscana, Cosimo II (al que-y dedicara'l so llibru Sidereus Nuncius, El Mensaxeru de les Estrelles) nómalu matemáticu de la corte de Florencia, lo que-y permite dedicar tol so tiempu a la investigación. Galileu continúa faciendo valoratibles descubrimientos científicos, observando les fases de Venus, que, xunta los satélites de Xúpiter, convéncenlu de les enquivocaciones de Copérnicu. La Ilesia refuga darréu les posiciones de Galileu, pero ésti apela a la llibertá d'investigación con una carta a la duquesa Cristina en 1615. Respuenden-y dende'l Santu Oficiu de Roma cola espublización d'un edictu escontra Copérnicu en 1616.

En 1623, el Papa Urbanu VIII autoriza-y a escribir un llibru nel que compara les sistemes de Ptolemeu y Copérnicu. Por embargu, Galileu ye xulgáu en Roma pola Inquisición pola mor de la difusión de les teoríes de Copérnicu en 1632. Cuenta la leyenda que al final del cónclave que lu condergó Galiléu dixo "Eppur si muove", o seya, que la Tierra muévese, a pesar de lo que dixeren los xueces eclesiásticos. El xuiciu nun foi anuláu pola Ilesia Católica hasta l'añu 1992.

La conderga de Galileu foi conmutada por un arrestu domiciliariu en Arcetri na redolada de Florencia. Ellí fina les sos investigaciones sobro'l movimientu y la resistencia de los materiales. En 1638 espubliza los Discursos y demostraciones matemátiques sobre les dos nueves ciencies. Esti trabayu marca l'aniciu del estudiu de la dinámica.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Galiléu Galilei
Wikimedia Commons tien archivos rellacionaos con: