Saltar al conteníu

Idioma xhosa

De Wikipedia
(Redirixío dende Xhosa)
Xhosa
isiXhosa
Faláu en Bandera de Sudáfrica Sudáfrica
Rexón Provincia Oriental del Cabu, Provincia Occidental del Cabu
Falantes 7,9 millones
Familia Níxer-congu

 Atlánticu-congu
  Volta-Congu
   Benué-Congu
    Bantoide
     Meridional
      Bantú
       Central
        Grupu S
         Idioma nguni
          Xhosa

Estatus oficial
Oficial en Bandera de Sudáfrica Sudáfrica
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 xh
ISO 639-2 xho
ISO 639-3 xho

Xhosa o xosa ([ˈkǁʰoːsa]) ye un idioma bantú, una de les once llingües oficiales de Sudáfrica. Ye falada por aproximao 7,9 millones, equivalente al 18% de la población sudafricana.

Como la mayoría de les llingües bantús, el xhosa ye una llingua tonal, esto ye, que la mesma secuencia de consonantes y vocales tien distinta significáu si ta dicha con una entonación ascendiente o descendiente, alta o baxa. Una de les carauterístiques más distintives ye la prominencia de consonantes con clic; la pallabra "xhosa" empieza con un clic.

El xhosa escribir col alfabetu llatín. Úsense tres lletres pa representar los clics básicos: c pa los clics dentales, x pa los llaterales y q pa los post-alveolares (ver tabla de consonantes más embaxo). Los tonos nun s'indiquen na forma escrita.

Alfabetu[editar | editar la fonte]

Consonantes[editar | editar la fonte]

Llabial Dental /
Alveolar
Postalveolar
/ Palatal
Velar Glotal
Central Llateral
Chasquíu sorda | [kǀ] c [kǁ] x [kǃ] q
aspirada [kǀʰ] ch [kǁʰ] xh [kǃʰ] qh
marmulláu | [ɡǀʱ] gc [ɡǁʱ] gx [ɡǃʱ] gq
nasal sonoru | [ŋǀ] nc [ŋǁ] nx [ŋǃ] nq
nasal marmulláu | [ŋǀʱ] ngc [ŋǁʱ] ngx [ŋǃʱ] ngq
nasal glotalizado [ŋ̊ǀˀ] nkc [ŋ̊ǁˀ] nkx [ŋ̊ǃˀ] nkq
Oclusiva eyectiva [pʼ] p [tʼ] t [tʲʼ] ty [kʼ] k
aspirada [pʰ] ph [tʰ] th [tʲʰ] tyh [kʰ] kh
marmulláu |

[bʱ] bh

[dʱ] d [dʲʱ] dy [ɡʱ] g
implosiva [ɓ] b
Africada eyectiva [ʦʼ] ts [ʧʼ] tsh [kxʼ] kr
aspirada [ʦʰ] ths [ʧʰ] thsh
marmulláu | [ʣʱ] dz [ʤʱ] j
Fricativa sorda |

[f] f

[s] s [ɬ] hl [ʃ] sh [x] rh [h] h
marmulláu |

[v̤] v

[z̤] z [ɮ̈] dl [ɣ̈] gr [ɦ̤] hh
Nasal sonoru |

[m] m

[n] n [nʲ] ny [ŋ] n'
marmulláu |

[m̤] mh

[n̤] nh [n̤ʲ] nyh
Aproximante sonoru | [l] l [j] y [w] w
marmulláu | [l̤] lh [j̈] yh [w̤] wh

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • "Xhosa – Definition and pronunciation". Oxford Learner's Dictionaries. Oxford University Press.
  • "Xhosa – pronunciation of Xhosa". Macmillan Dictionary. Macmillan Publishers Limited.
  • Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student's Handbook, Edinburgh.