Vélez-Blanco

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Vélez-Blanco
VélezBlanco.JPG
Bandera de Vélez-Blanco.svg Escudo Velez Blanco Rubio.svg
Alministración
País Bandera d'España España
Autonomía simple Andalucía
Provincies Provincia d'Almería
Tipu entidá conceyu d'España
Alcalde/esa Antonio Cabrera Gea
Xeografía
Coordenaes 37°41′33″N 2°05′43″O / 37.6925421, -2.0952955Coordenaes: 37°41′33″N 2°05′43″O / 37.6925421, -2.0952955
Vélez-Blanco is located in España
Vélez-Blanco
Vélez-Blanco
Vélez-Blanco (España)
Altitú 1070 m
Llenda con Lorca, Vélez-Rubio, María, Puebla de Don Fadrique y Caravaca de la Cruz
Demografía
Población 1918 hab. (2017)
Porcentaxe 0.27% de Provincia d'Almería
Más información
Estaya horaria UTC+01:00
Cambiar los datos en Wikidata
Vista de Vélez Blanco.

Vélez-Blanco ye un conceyu español de la provincia d'Almería, Andalucía. Nel añu 2016 cuntaba con 1984 habitantes. La so estensión superficial ye de 441 km² y tien una densidá de 5,03 hab/km². Los sos coordenaes xeográfiques son 37°41′N 2°05′O / 37.683, -2.083. Atópase asitiada a una altitú de 1.070 metros y a 164 kilómetros de la capital de provincia, Almería.

Pertenez a la contorna de los Vélez. Cuenta con un castiellu del sieglu XVI, venceyáu a los Fajardo. Tamién destaquen la Ilesia de Santiago, el Conventu de San Luis y la Cueva de los Lletreros, na que s'atopa'l indalo, pintura rupestre del Neolíticu tardíu o Edá del Cobre que representa una figura humana, y que se convirtió nel signu de la provincia d'Almería. La cueva foi declarada Monumentu Históricu Nacional en 1924 y darréu en 1998 tamién Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco. Tantu Vélez-Blanco como Vélez-Rubio comparten los mesmos xentilicios, egetano y egetana, anque cabo destacar qu'esti términu foi acuñáu en primer instancia por Vélez-Blanco y, más tarde, Vélez-Rubio adoptó'l mesmu vocablu pa los sos habitantes.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Nesti conceyu atopen les pedanías de Atopares y Santonge. Esta última cuenta con pintures prehistóriques.

Hidrografía[editar | editar la fonte]

Les sos abondoses agües arramen tantu al ríu Segura como al Guadalquivir, al traviés de la Cañada del Salar. Según recién estudios, el regueru Cañada del Salar podría ser consideráu como la nacencia del ríu Guadalquivir.

Demografía[editar | editar la fonte]

Evolución demográfica de Vélez-Blanco, na que puede apreciase que nos últimos años la población adulces foise amontando dempués d'años de perda de población:

Evolución demográfica en Vélez-Blanco 1996-2007
1996 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
2.317 2.190 2.144 2.061 2.043 2.001 2.052 2.051 2.126 2.165 2.219

Historia[editar | editar la fonte]

L'actual Vélez-Blanco asitiar nel mesmu llugar en que s'alzó la población musulmana escontra'l sieglu XIII, construyendo una alcazaba sobre la que darréu s'edificaría'l Castillo d'el Marqueses de los Vélez.

La Morería constitúi'l núcleu más primitivu, coles sos viviendes gradiaes teniendo siempres como exa'l Castiellu.

La población atopábase arrodiada por una doble muralla: la primer muralla tomaba la alcazaba y la mezquita (actual Ilesia de la Madalena). Ente esta muralla y la segunda llinia atópase'l barriu de La Morería.

Les muralles esteriores baxaben dende la fonte de los Cinco Caños hasta la plazoleta del Mesón, bordiaba les cais de Palaciu y Calasparra y n'el so conxunción abría un portiellu pa salida a les huerta.

Nos Caños de Caravaca había una puerta, y dende equí la muralla xubía a dar la vuelta al cuetu hasta xunise cola puerta de los Cinco Caños. Al esterior de les muralla atopaben los arrabaldes.

Nel añu 1507 empieza la construcción del Castillo de los Fajardo; pa ello foi necesariu baltar parte de la alcazaba árabe y sobre el so cimientos llevanta'l nuevu edificiu.

La población degola'l barriu de la Morería y ábrense nueves cais y constrúyense nueves viviendes destinaes a allugar a la población cristiana. Surden les principales cais, como la de La Corredera. A tou lo llargo del sieglu XVI, la población estender pola falda del monte y per les zones llanes. Edifícase la Ilesia de Santiago que va pasar a convertise na exa en redol al cual xira la vida social y comercial del pueblu.

Otra construcción de gran transcendencia pal desenvolvimientu urbanísticu y la configuración actual del pueblu, va ser el Conventu de San Luis Obispu, mandáu llevantar por don Luis Fajardo ente 1601 y 1615 al otru llau del Ribayu de les Fontes. Foi ocupáu pola orde franciscana hasta 1835 y, ente 1916 y 1996, poles Franciscanes Concepcionistas. Esti edificiu llueu se convierte nel centru polarizador d'un nuevu núcleu de población, que va dar llugar al "Barriu". Esti nuevu barriu, zona d'espansión nel sieglu XVIII, queda entamáu en redol a la exa formada pola cai San Francisco, a partir de la cual, y siguiendo la topografía del terrén, dirán llevantándose les cases.

En llínees xenerales, tratar de viviendes sencielles, d'una o dos llantes, con murios encalados y cubiertes de texa. El sieglu XVII y el XVIII, col aumentu demográficu esperimentáu na población, terminar de configurar el cascu históricu. Asina la so estructura urbana actual vien definida pela carretera de Vélez-Rubio a María que traviesa la ciudá, el cuetu del Castillo y el de les Fontes al oeste, abruptas aguaes al norte y al sur, y l'este vien delimitado pol Ribayu de la Canastera y el de les Fontes.

Patrimoniu artísticu y monumental[editar | editar la fonte]

Arte rupestre del arcu mediterráneu de la península ibérica en Vélez-Blanco[editar | editar la fonte]

El 2 d'avientu de 1998 inscribióse'l Arte rupestre del arcu mediterráneu de la Península Ibérica nel catálogu de bienes culturales consideraos Patrimoniu Mundial (Patrimoniu de la Humanidá) na XXII sesión de la UNESCO, al pie d'otres representaciones de la provincia d'Almería y de les otres provincies mediterránees.

Inscribiéronse más de 700 estaciones con pintures rupestres de les comunidaes autónomes d'Andalucía, Aragón, Castiella La Mancha, Cataluña, Murcia y Valencia. Nesti contestu ye importante recordar que l'espediente d'inscripción d'estos bienes nel catálogu cuntó cola destacada participación del velezano Julián Martínez García, ex director xeneral de Bienes Culturales de la Conseyería de Cultura de la Xunta d'Andalucía y del Ministeriu de Cultura. Una de les xuntes de trabayu celebróse precisamente en Vélez Blanco, en 1996.

La conmemoración nel añu 2008 d'esti fechu tan significativu pa la contorna de los Vélez tamién foi'l momentu pa homenaxar a Federico de Motos, persona que tanto contribuyó a la investigación y espardimientu, ente otres temes, del arte rupestre. Llueu va editase una compilación de tolos sos estudios con una introducción biográfica.

La llista d'abrigo Patrimonio de la Humanidá asitiaos en Vélez-Blanco ye:

Cueva d'Ambrosio[editar | editar la fonte]

Castillo (sieglu XVI).

El xacimientu arqueolóxicu de La Cueva d'Ambrosio asitiar nel estremu norte del conceyu de Vélez-Blanco (Almería) nuna zona montascosa, derrota pol regueru del Moral y a una altitú de 1083 metros sobre'l nivel del mar. Tratar d'un gran abrigu predresu con 40 metros d'amplitú, con un altor y fondura qu'algama los 20 metros. El cuévanu ta estremada na so zona media-esterior por un inmensu bloque, que'l so desprendimientu producir escontra 1902 dende'l gran cantil de más de 100 metros d'altor que delimita la llamada Cuerda de Tello.

En curtiu va cumplise'l primer centenariu de les primeres escavaciones realizaes por Don Federico de Motos y l'ablaya Henri Breuil en 1911. En 1944 Eduardo Jiménez Navarro escavó prácticamente na so totalidá'l nivel Neolíticu, pero foi en 1958 cuando'l profesor Eduardo Ripoll Perelló empecipió una serie de campañes que s'enllargaron hasta 1964, momentu en que se punxo de manifiestu la importancia d'esti xacimientu al traviés de los sos distintos niveles d'ocupación que diben dende'l Solutrense Mediu hasta'l Neolíticu. Nel añu 1981 el profesor Sergio Ripoll López retomó les investigaciones sistemátiques, trabayos que s'enllargaron d'una forma más o menos siguida hasta l'actualidá. Les escavaciones llevaes a cabu dexaron constatar la esistencia de trés niveles solutrenses (ente 23.000 y 16.000 años antes del presente), ente que los niveles postpaleolíticos documentados con anterioridá yá sumieron prácticamente d'esti xacimientu arqueolóxicu.

La Cueva d'Ambrosio constitúi unu de los xacimientos solutrenses más importantes pola cantidá y calidá de los materiales que se recuperaron, destacando les magnífiques puntes d'aletes y pedúnculu y les puntes de mozqueta (puntes de flecha) según les conocíes como fueyes de lloréu (puntes de llanza). El conxuntu d'analís interdisciplinares llevaos a cabu y publicaos en numberoses revistes tantu nacionales como internacionales, déxennos plantegar la hipótesis qu'esti abelugu natural ocupar de forma siguida mientres delles décades ente los meses de xunu y avientu. Imaxinamos que les condiciones climátiques (atopamos en plena yera glaciar con unos 10º C. menos de media) debíen de ser bien rigoroses nos meses ivernizos y polo tanto estos primeres velezanos -físicamente idénticos a nós treslladábense a otres zones más templaes, posiblemente escontra la mariña. Mientres les sos estancies, cazaben bien de coneyos, dellos caballos, cabres, venaos, jabalíes y foinos y complementaben la so dieta con bagues y frutos, mientres aprovechaben p'anovar los sos preseos fechos en xiles.

Pero tamién tuvieron ocasión d'afigurar nes superficies predreses una parte de la so sentir estéticu y espiritual al traviés de delles pintures y grabaos que Sergio Ripoll y el so equipu afayaron el 10 de setiembre de 1992. Anguaño identificáronse 18 figures en dos paneles, destacando un arrogante caballu pintáu n'ocre coloráu, anque l'estudiu nun concluyó y anúnciense nuevos descubrimientos. La importancia d'esti conxuntu d'arte rupestre anicia en que toes estes manifestaciones taben cubiertes polos niveles arqueolóxicos y polo tanto pueden fechase con muncha precisión.

Nel añu 2002 la Dirección Xeneral de Bienes Culturales de la Conseyería de Cultura de la Xunta d'Andalucía, llevó a cabu un proyectu de musealización del xacimientu pa facilitar el so espardimientu y caltenimientu.[1]

Cueva de los Lletreros[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Cueva de los Lletreros

La Cueva de los Lletreros ye unu de los abrigos pintaos más importantes del sur peninsular. Les sos dimensiones son 25 metros d'anchor, por unos 6 de fondura y un altor que bazcuya na área central ente los 8 y 10 metros.

Les sos pintures distribuyir en siete paneles, dellos alcontraos en bloques del suelu, siendo'l más importante'l panel principal, alcontráu na paré esquierda del abrigu. Esti panel desenvolver dende'l suelu hasta un altor de tres metros y contién un númberu de figures ente les que destaquen el denomináu Bruxu de Los Lletreros y un conxuntu de figures bitriangulares enxareyaes que representen una forma d'organización social basada nel parentescu. Igualmente apaecen cuadrúpedos (venaos y cabres) según figures ramiformes, ondulaciones, soliformes y numberoses figures antropomorfas. El restu de paneles incorporen delles escenes particulares, como nel casu de la danza alcontrada nun bloque del suelu, amás apaecen figures reticulaes, zoomorfos pictiniformes, antropomorfos de brazos n'asa con tocáu radial, etc. Nel panel 7, el más altu qu'apaez a la derecha de tolos demás, reparar un antropomorfu con brazos llargos ondulaos que foi considerada una escena de caza.

Centru históricu[editar | editar la fonte]

El Conxuntu Históricu de Vélez-Blanco ye un conxuntu homoxéneu y con un altu valor patrimonial.

Vélez Blanco pertenez a la rede patrimonia,[2] una iniciativa de turismu sostenible que trata de poner en valor el patrimoniu turísticu de la zones rurales. Esti proyectu ta compuestu por 23 conceyos de 6 provincies andaluces declaraos conxuntos hestóricos-artísticos o ser representativos de l'arquiteutura popular d'Andalucía desenvolviendo mientres los años 2001 – 2011 el programa Pequenes ciudaes, grandes emociones”. La finalidá ye crear un destín turísticu calidable pal so fayadizu allugamientu, promoción y comercialización nel mercáu pa faer posible la creación d'empléu y d'infraestructures turístiques y el caltenimientu y puesta en valor del patrimoniu natural y hestóricu.

Descripción de la redolada[editar | editar la fonte]

Vista de Vélez Blanco dende'l Castiellu.

Lo accidentao del terrén y el so delimitación física, determinen la configuración urbana. Les fileres gradiaes y con continuos cambeos de pindiu y rasante crearon un ambiente paisaxístico bien homoxéneu y bien calteníu, con un Patrimoniu edificáu de gran unidá, cuayáu a lo llargo de los sieglos y conformáu de manera definitiva mientres los sieglos sieglu XVIII|XVIII]] y XIX.

El so importante pasáu históricu queda atestiguáu pol Castillo de los Fajardo, l'eleváu númberu d'edificios y cases palaciegues y les sos edificaciones singulares.

La arquiteutura tradicional de Vélez-Blanco subsiste de manera mayoritaria, y al pie d'ella l'arquiteutura mudéxar, renacentista, barroca ya historicista, asitiada sobre un trazáu urbanísticu que la so tipoloxía respuende a los mesmos cánones del so arquiteutura.

El cascu históricu que se delimita, percíbese como una unidá urbana, que coincide con exactitú coles llendes actuales por cuenta de lo accidentao del terrén qu'enzancó la espansión. N'el so interior atopen tolos edificios, espacio urbanos y elementos singulares que tienen especial relevancia, como testimoniu de la cultura y evolución de la comunidá.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Testu: Sergio Ripoll.
  2. [1]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • DECRETO 51/2002, de 12 de febreru, pol que se declara bien d'interés cultural, cola categoría de Conxuntu Históricu, el sector delimitado con esi envís de la población de Vélez-Blanco en Almería.
El conteníu d'esti artículu amiesta material de la declaración del Bien d'Interés Cultural publicáu nel BOE Nº 98 el 24 d'abril de 2002 (testu), que s'alcuentra nel dominiu públicu arriendes a lo dimpuestu nel artículu 13 de la Llei de Propiedá Inteleutual española (en castellán).

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Vélez-Blanco