Pintura al oleu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Leonardo da Vinci, La Gioconda, oliu sobre tabla de álamu, c. 1503-06. Muséu del Louvre

El oliu, palabra proveniente del llatín oleum (aceite),[1] ye una técnica pictórica consistente n'entemecer los pigmentos con un aglutinante a base de aceites, de normal d'orixe vexetal. Por estensión, denominar olios a les pintures executaes por aciu esta técnica, qu'almite soportes de bien variada naturaleza: metal, madera, piedra, marfil, anque lo más habitual ye que sía aplicáu sobre llenzu o tabla. L'oliu permanez húmedu enforma tiempu, lo que favorez l'amiestu de colores.

Historia[editar | editar la fonte]

L'usu del oliu conocer dende l'Antigüedá y taba yá estendíu ente los artistes de la Edá Media, anque de manera minoritaria yá que nesa dómina predominaba la pintura al temple o al frescu. A fines del sieglu XIV y mientres el sieglu XV, empezar a xeneralizar l'usu del oliu en desterciu d'otres técniques, yá que dexaba un ensugáu más lentu de la pintura, correcciones na execución de la mesma y una escelente estabilidá y caltenimientu d'el color. Fueron el pintores de Flandes los primeres n'usar l'oliu de forma habitual, y atribúyese, equivocadamente, la so invención al pintor Jan van Eyck.[2]

L'aceite que más s'emplegaba yera'l de llinaza, pero nun yera l'únicu y cada artista tenía la so propia fórmula que se solía guardar de callao. De normal emplégase la esencia de trementina como disolvente, pa consiguir una pincelada más fluyida o más empastada, según el casu. Munchos siguieron los conseyos y esperiencies escritos nel Tratáu del monxu Teófilo que yá se conoz y méntase nel añu 1100. Cennino Cennini, nel so Llibru del arte, tamién menta y describe la técnica.[3]

La preparación del soporte pa recibir la pintura varia según la naturaleza del mesmu. De normal suélense aplicar una serie de capes de cola animal y yelsu, que consiguen que la superficie quede llisa y uniforme; esto denominar imprimación. Magar nun primer momentu la mayoría de los olios yeren sobre soporte de madera, a partir del sieglu XVII col arte Barroc u'l pintores escoyeron como soporte favoritu de les sos pintures el llenzu, siendo esti más prácticu pa la ellaboración de grandes composiciones pola so posibilidá d'endolcase, amás de sufrir menos les variaciones térmiques y l'ataque d'insectos xilófagos.

La pintura llograda col amiestu d'aceites ufiertaba munches ventayes al pintor, ente otres, el poder realizar la so obra amodo y ensin prieses (lo contrario a lo qu'asocedía na pintura al temple, o al frescu), el poder retocar la obra, variar la composición, el colores, etc. Precisamente por estes cualidaes foi la técnica favorita de pintores como Leonardo da Vinci, Tiziano o Velázquez, quien valoraben una execución meditao y suxeto a correcciones continues. Leonardo esperimentó diverses variaciones de la técnica, como la so aplicación sobre murios a manera de frescu, o la invención de barnices y testures oleoses de diversa consistencia, que se saldaron con atayantes fracasos. Pero, como contrapartida, llogró llevar la técnica a nuevos visos, cola invención del sfumato o gradación nidia de la lluz, consiguida a base de socesives capes de pintura bien llixeres (veladura).

Van Eyck, como los demás pintores flamencos, utilizaba l'oliu a manera de miniaturista, procurando captar los detalles y dando como resultáu una pintura esmaltada; la escuela pictórica veneciana (Tiziano) va apurrir como novedá les posibilidaes de testura de les pincelaes, esperiencies que van recoyer darréu, ente otros, el flamencu Rubens y l'holandés Rembrandt; esti postreru ensayó técniques nueves como'l ralláu. Toes estes formes de pintar fueron el métodu académicu hasta'l sieglu XIX. A partir del Impresionismu, el pintores usen el colores práuticamente ensin entemecer nin esleir, y en munches ocasiones ensin bocetu nin diseñu previu.

Una paleta de madera tradicional, utiliza pa caltener y entemecer pequeñes cantidaes de pintura mientres se trabaya.

L'equipu qu'usen el pintores componse de normal de pinceles (gochas d'animales, especialmente foína; tamién de pelo sintéticu), de distintos tamaños y formes, espátula, caballete y paleta. Puede trabayase sobre un bocetu previu, o bien ensin él, técnica más llibre denomada allá prima.

Oliu sobre un muriu[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Pintura mural

De primeres, l'artista disponer a preparar la paré pa recibir la pintura (imprimación). La técnica ta descrita por Giorgio Vasari (1511-1574), arquiteutu y pintor teóricu del arte italiano na so obra -y Vite.[4]

Primero encher la superficie del llucíu con delles capes d'aceite cocío, hasta llegar al puntu en que la paré yá nun absuerba más. Cuando ta la superficie seca aplícase una capa de blancu de chombu, d'aceite, de mariellu de chombu y de magre refractariu. Danse les últimes capes con polvu de mármol bien fino y cal, más una aplicación d'aceite de llinu. Pa terminar, estiéndese una mano de pez griegu.

L'usu del oliu sobre'l muriu foi minoritaria na hestoria del arte, una y bones otres técniques como'l frescu son muncho más estables y duraderes. Sicasí, delles obres señeras, como La Última cena de Leonardo o les Pintures negres de Francisco de Goya emplegaron esta técnica.

Oliu sobre tabla[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Tabla (pintura)

Esta técnica foi la utilizada preferentemente polos artistes de la pintura flamenca. Sicasí, gran númberu de pintures italianes de la primer dómina renacentista taben pintaes sobre tabla. Preparábase la tabla con una capa de carbonatu de cal terroso (creta) blancu y cola animal (gesso). D'esa manera la madera resultaba compacta y llisa, a la espera de la pintura.

Oliu sobre llenzu[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Llenzu
Llenzu estriáu

Foi'l soporte favoritu dende'l Renacimientu hasta los nuesos díes, pola so facilidá pal tresporte y almacenaxe y óptima caltenimientu. La tela evita les cafiantes y antiestéticas resquiebros que de cutiu aprucen na madera por cuenta d'oscilaciones térmiques o de mugor, y dexa la realización de pintures de mayores dimensiones. Amás, munchos artistes aprovechen la trama del texíu pa crear efectos espresivos particulares. Los llenzos suelen esibir un aspeutu más mate que la pintura sobre tabla, anque munches vegaes esto apangar cola aplicación de barnices como acabáu final. Les teles más utilizaes pa pintar son el llinu, la arpillera y el algodón.

Los artistes venecianos de final del sieglu XV fueron los primeres qu'utilizaron el llenzu llibre montáu sobre un armazón. La tela algamó la so máxima rellumanza como soporte nel sieglu XIX colos impresionistes, cuando s'empezó a estender la pintura al campu y fixéronse necesarios soportes más llixeros y fáciles de tresportar.[5]

Oliu sobre otros soportes[editar | editar la fonte]

L'usu d'otros soportes distintos a la tabla o llenzu foi bien minoritaria, anque non escasa, yá que dende'l Barrocu impúnxose la moda de los oxetos luxosos y d'apariencia estraña o novedosa, polo que conocemos pintures al oliu sobre piedres precioses, metales, vidriu, ya inclusive marfil, que se punxo bien de moda na dómina romántica. Estos soportes presenten munches vegaes problemes de caltenimientu, una y bones l'adherencia del oliu a estes superficies non poroses ye menor. Tocantes a piedres, foi avezada la pintura sobre ágata y sobre mármol, siendo más estraños otros soportes como la aventurina.[6] Tales soportes, pol so exotismo y guapura, aumentaben el valor de les pintures.

Tocantes a los metales, ensin dulda el más utilizáu foi'l cobre. Foi un soporte bien popular a partir de fines del sieglu XVIII, n'obres xeneralmente de pequeñu tamañu. Les ventayes qu'ufierta son la so estabilidá y durabilidá, y la superficie uniforme del metal, que dexa un acabáu llisu y brillosu.

Oliu por veladuras[editar | editar la fonte]

L'oliu trabayáu a base de veladuras ye la técnica de pintar que más s'utilizó na Renacencia. Tamién foi frecuentemente utilizada por artistes posteriores. Rembrandt, por casu, remataba los sos cuadros con numberoses veladuras de color tresparente sobre la base seca. La veladura consiste en capes bien delgaes de pintura esleida en barniz o trementina, de forma que se tresparente la capa inferior, asina'l color que vamos ver ye la resultancia del amiestu d'el color inferior más el de la veladura.

Pigmentos[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Pigmentu
Pigmentu azul ultramar sintéticu (PB 29)

Tradicionalmente l'artista preparaba los sos propios colores, entemeciendo pigmentos con aceite de llinu y resina. A finales del s. XIX empezaron a comercializase tubos con colores al oliu yá preparaos.[7] Cada maestru tenía les sos propies recetes y esisten munches intereses acomuñaos a la fabricación de los colores, como'l marrón de momia llográu del polvu de momia comercializáu pa usos melecinales nel sieglu XII[8] o'l mariellu indio bien apreciáu polos pintores flamencos de los sieglos XVII y XVIII, producíu a partir d'orina de ganáu alimentáu namái con fueyes de mangu.[9]

Llinaza (granes de llinu)

Anguaño munchos pigmentos naturales fueron reemplazaos por pigmentos sintéticos, más económicos y menos tóxicos, anque caltuvieron los sos nomes históricos, por casu:

  • Azul ultramar: nel so orixe el pigmentu llograr d'una piedra semipreciosa, el lapislázuli. Yera'l color utilizáu na pintura de los mantos de la Virxe, y yera frecuente que la so cantidá, usu y estensión fuera oxetu d'especificaciones bien precises nos contratos realizaos ente los comitentes y l'artista, según l'usu del pan d'oru.[10]
  • Mariellu de cromu: ellaboráu originalmente a base de cromato de chombu, un pigmentu de color intensu con variaciones dende tonos claros hasta casi naranxa. Foi emplegáu hasta mediaos del sieglu XIX, y unu de los colores preferíos por Vincent van Gogh. L'alta tosicidá del cromu, según la so poca estabilidá ante la lluz, lo fueron dexando en desusu.[9]
  • Carmín: tradicionalmente producíu con cochinillas Kermes vermilio, y, a partir del s. XVI, con cochinilla americana, resultaba un pigmentu d'un colloráu intenso anque poco estable a la lluz nel so usu al oliu.[11]
  • Cardenillu: la pintura al oliu preparada con esti pigmentu llográu de la pátina verdosa del cobre, tamién conocíu como verdigris, presentábase primeramente d'un color verde-azuláu y retrasaba aprosimao un mes p'algamar la so tonalidá verde estable, amás de ser por demás tóxicu.[7]

“El cardenillu y el aloe, según la cúrcuma y la hiel, brinden un verde formosu; esto tamién asocede col oropimente quemáu y l'azafrán, anque prontamente han de ennegrecer, según tarrezo. Mixturando mariellu vítreu y azul marino llógrase un formosu verde pal frescu. El cardenillu y la laca brinden al azul d'oliu unes solombres magnífiques.”[12]

Leonardo Da Vinci, Tratáu de pintura, 1498.

Exemplos d'obres famoses[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Léxicu d'arte. Akal, 149. ISBN 978-84-460-0924-5.
  2. Ver la web del Muséu del Prado, [1]
  3. El Llibru del Arte, Cennino Cennini. Editorial Akal, Madrid, 1988.
  4. Giorgio Vasari: Les vides de los más escelentes arquiteutos, pintores y escultores italianos dende Cimabue hasta los nuesos tiempos. Madrid, Cátedra, 2011.
  5. Ana Villarquide Jevenois (2004). La pintura sobre tela. Vol. 1.: Historiografía, técniques y materiales.. Nerea. ISBN 978-84-89569-30-0.
  6. Ver l'artículu [2]
  7. 7,0 7,1 Max Doerner, Thomas Hoppe (1998). Los Materiales de Pintura y El so Empléu nel Arte, 6ta., Reverte.
  8. Entevista a José Miguel Parra, El Diariu Montanes (14 de xunu de 2010). «Yera de bon gustu tener una momia nel salón». Consultáu'l 14 de febreru de 2013.
  9. 9,0 9,1 Gallegu, Rosa (2001). Diccionariu Akal d'el color. Akal. ISBN 978-84-460-1083-8.
  10. Hoeniger, Cathleen. «The identification of blue pigments in early Sienese paintings by color infrared photography» (en inglés). Journal of the American Institute for Conservation 30. http://cool.conservation-us.org/coolaic/jaic/articles/jaic30-02-001.html. Consultáu 'l 14 de febreru de 2013. 
  11. «Los pigmentos coloraos». Atelier Saint–André. Consultáu'l 2 de mayu de 2012.
  12. Da Vinci (2004). Tratáu de pintura, p. 185. ISBN 978-84-460-1083-8.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Pintura al óleo