Agastache mexicana

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Agastache mexicana
Commons-emblem-notice.svg
 
Cidrón
AgastacheMexicana.jpg
Agastache mexicana 'Cidrón Moráu'
Clasificación científica
Reinu: Plantae
Subreinu: Tracheobionta
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Subclas: Asteridae
Orde: Lamiales
Familia: Lamiaceae
Subfamilia: Nepetoideae
Tribu: Mentheae
Xéneru: Agastache
Especie: Agastache mexicana
(Kunth) Lint & Epling
[editar datos en Wikidata]

Agastache mexicana ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia Lamiaceae. Ye orixinaria del sur de Norteamérica.

Inflorescencia

Descripción[editar | editar la fonte]

Ye una yerba qu'algama un tamañu d'unos 40 a 60 cm d'altor, anque en dellos casos llega hasta de 1.5 m d'altor. Los sos tarmos son cuadraos. Les sos fueyes tienen forma de llanza y nel so parte inferior son más anches que na cimera, los cantos de les fueyes son dentaos y con pelos pol viesu. Tien les flores dispuestes en recímanos terminales, en númberu de 5 hasta 20, con forma tubular, de color coloráu vivu o colloráu-moráu y los sos frutos son color café. Ye una planta arumosa.

Distribución y hábitat[editar | editar la fonte]

El cidrón ye orixinariu de Méxicu; ta presente en climes templaos, semicálidos y templaos ente'l nivel del mar y los 780 metros y dende los 1600 a los 2670 msnm. Ta acomuñada a los montes tropicales caducifolios, subcaducifolio y perennifolios y a montes espinosos, mesófilu de monte, de encino, de pinu y mistu d'encino-pinu.

Propiedaes[editar | editar la fonte]

Na medicina tradicional, esta planta úsase frecuentemente pa tratar el espantu, como asocede nos estaos de Méxicu, Hidalgo, Michoacán, Morelos y Puebla. Con esti propósitu empléguense diversos preparaos, xeneralmente acompañaos d'otros componentes. El cocimientu d'esta planta xuntu con flores de cempasuchil (Tagetes erecta) o les fueyes d'esta planta (cidrón blancu), más cidrón estranxeru (Dracocephalum moldavica), mastranso (Mentha rotundifolia) y yerba del pollín (Eupatorium petiolare), maceraes n'agua o alcohol, utilizar pa bañar al enfermu. O basta tomar peles mañanes un té preparáu con cidrón coloráu (Agastache mexicana) y Santu Domingo (Hedeoma piperita), enantes de los dolce del día. La cocción del cidrón coloráu col moráu y el blancu, aconséyase estregáu nel cuerpu de los neños axorizaos, cúbrese-yos con un llenzu hasta que suden, pero enantes únxese-yos nes corvales y piernes con ”espíritos d'untar”; esto fai trés vegaes per selmana. O bien, se macera el cidrón nun llitru de refino, acompañáu de pericón (Tagetes llucida), axatada (Ruta chalepensis), estafiate (Artemisia ludoviciana var. mexicana) y cempasuchil (Tagetes erecta), y déxase reposar hasta qu'el maceráu tórnese verde. D'esti preparáu toma una cuyaradina diaria hasta sanar, o tamién puede entemecese solamente con yerba del golpe (sp. n/r) y con refino.[1]

Nel tratamientu d'enfermedaes de los nervios y el plasmu, que s'adquieren cuando se reciben impresiones fuertes (como ver un accidente, un muertu o por salir d'un llugar caliente a un llugar fríu), la planta prepárase combinada colos cidrones blanco y azul. Otru mestrones encamienten dalos xuntu con canela (Cinnamomum zeylanicum), manina (Chiranthodendron pentadactylon) y tila (Tilia mexicana).[1]

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Agastache mexicana describióse por (Kunth) Lint & Epling y espublizóse en American Midland Naturalist 33: 227. 1945.[2]

Etimoloxía

Agastache: nome xenéricu que deriva de les palabres griegues: agan = "enforma" y stachys = "una panoya de maíz o de trigu" que tienen munchos picos.[3]

mexicana: epítetu xeográficu qu'alude al so localización en Méxicu.

Subespecies
Sinonimia
  • Brittonastrum mexicanum (Kunth) Briq.
  • Cedronella mexicana (Kunth) Benth.
  • Dracocephalum mexicanum Kunth basónimu[4]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]